Vestibüler migren

Neden olur, kimde görülür?

Migren yatkınlığı olan bazı kişilerde atakların neden baş dönmesi biçiminde geldiği tam olarak bilinmiyor. Bilinenler şunlardır:

• Şu anda ya da geçmişte migreninizin olması tanının temel koşuludur.
• Hastaların yüzde 65–85’i kadındır.
• Bazı ailelerde kalıtsal geçiş bildirilmiştir.

Migreni tetikleyen etkenler bu atakları da başlatabilir:

• Adet dönemi
• Stres
• Uykusuzluk
• Susuz kalma
• Bazı yiyecekler

Bu tetikleyiciler tanı ölçütü değildir ve kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde baş hareketleri, pozisyon değişikliği ya da kalabalık bir ortam gibi geniş, hareketli görüntüler de baş dönmesini başlatır.

Belirtiler

Baş dönmesi şu biçimlerde olabilir:

• Kendiliğinden başlayan dönme ya da kayma hissi
• Başın pozisyonu değişince başlayan baş dönmesi
• Hareketli, karmaşık görüntülerin tetiklediği baş dönmesi
• Baş hareketi sırasında ortaya çıkan, bulantılı baş dönmesi

Ataklar orta (günlük işleri zorlaştıran) ya da şiddetli (günlük işleri sürdürmeyi engelleyen) düzeydedir. Süre çok değişkendir: hastaların yaklaşık üçte biri dakikalar, üçte biri saatler, üçte biri birkaç gün süren ataklar yaşar. Az bir kısımda saniyeler süren ve baş hareketiyle tekrarlayan ataklar olur.

Atakların en az yarısında şu migren özelliklerinden en az biri bulunur: tek taraflı, zonklayıcı, orta ya da şiddetli ve hareketle artan baş ağrısı; ışık ve sese karşı rahatsızlık; parlak zikzak çizgiler gibi görsel aura. Bulantı, kusma, dengesizlik, hareket tutması ve geçici kulak belirtileri de eşlik edebilir. Ataklar arasında bazı kişilerde hafif bir dengesizlik ya da harekete karşı hassasiyet sürer.

Tanı ve testler

Vestibüler migrene özgü bir kan testi ya da görüntüleme bulgusu yoktur; tanı anlattıklarınıza ve muayeneye dayanır. Bárány Derneği ile Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’nin ortak ölçütleri, ICHD-3’ün ek bölümünde A1.6.6 koduyla yer alır:

• Orta ya da şiddetli, 5 dakika ile 72 saat süren en az beş baş dönmesi atağı
• Şu anda ya da geçmişte auralı ya da aurasız migren
• Atakların en az yarısında en az bir migren özelliği
• Belirtilerin başka bir denge hastalığı ya da baş ağrısı tanısıyla daha iyi açıklanamaması

Migren öyküsü ve atakta migren özelliği koşullarından yalnız biri varsa “olası vestibüler migren” denir. Hekiminiz göz hareketlerine, dengeye ve işitmeye bakar; başka nedenleri dışlamak için işitme testi, denge testleri ya da görüntüleme isteyebilir. Ataklar arasında belirgin işitme kaybı ya da denge sisteminde tam kayıp saptanması başka bir nedeni düşündürür.

Tedavi yaklaşımı

Vestibüler migren tedavisini destekleyen güçlü çalışmalar azdır. Tedavi büyük ölçüde migren tedavisinin ilkelerine dayanır ve kişiye göre planlanır.

• Tetikleyicileri azaltmak: düzenli uyku ve öğün, yeterli sıvı, stres yönetimi.
• Atak sırasında: sessiz, karanlık bir odada hareketsiz uzanmak rahatlatabilir. Hekiminiz kısa süreli olarak antihistaminik gibi baş dönmesini hafifleten ilaçları ya da migren atak ilaçlarını önerebilir.
• Önleyici tedavi: Ataklar sık ve yaşamınızı etkiliyorsa hekiminiz, yarar ve riskleri konuşarak migren önleyici ilaçlardan birini başlatabilir. Bunlar arasında beta blokerler, kalsiyum kanal blokerleri, bazı epilepsi ilaçları ve bazı antidepresanlar vardır. 2023 tarihli bir Cochrane derlemesi yalnız beta blokerler ve kalsiyum kanal blokerleri için düşük ya da çok düşük kesinlikte kanıt bulmuştur; yani etkileri kesin değildir.
• Vestibüler rehabilitasyon: Denge sistemini yeniden alıştırmaya yönelik, fizyoterapist eşliğinde yapılan özel egzersizlerdir. Ataklar arasında süren dengesizlikte önerilebilir; vestibüler migrende yararı yalnız küçük çalışmalarda incelenmiştir.

Önleyici tedavinin sürdürülüp sürdürülmeyeceği birkaç ay sonra yeniden değerlendirilir.

Günlük yaşam ve izlem

• Atak günlüğü tutun: başlama saati, süre, eşlik eden belirtiler, uyku, adet dönemi ve yediklerinizi yazın.
• Baş döndüğünde hemen oturun ve başınızı yavaş hareket ettirin.
• Yataktan yavaş kalkın, önce bir süre yatağın kenarında oturun; gece kalkarken ışığı açın.
• Düşme riskiniz varsa baston gibi bir destek kullanın.
• Başınız dönerken araç, bisiklet ya da makine kullanmayın.
• Kaygı baş dönmesini artırabilir. Vestibüler migrenli kişilerin yarısından fazlasında kaygı ya da depresyon gibi bir ruhsal sorun eşlik eder; bunlar için destek almak tedavinin parçasıdır.
• Baş ağrısı ilaçlarını çok sık kullanmak ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısına yol açabilir; kullanım sıklığını hekiminizle planlayın.

Gebelik, çocuklar ve özel durumlar

Çocuklarda da migrenle ilişkili tekrarlayan baş dönmesi görülebilir. Bárány Derneği ve Uluslararası Baş Ağrısı Derneği, çocukluk çağı vestibüler migreni için ayrı ölçütler yayımlamıştır; çocuğunuzda tekrarlayan baş dönmesi varsa çocuk hekimine başvurun.

Gebelikte ya da gebelik planlarken önleyici ilaç seçimi hekimle birlikte yapılmalıdır. Örneğin topiramat, gebelikte ve etkili korunma kullanmayan doğurganlık çağındaki kadınlarda migren önleyici olarak kullanılmamalıdır.

Kaynakların ülke bağlamı

Kaynağın ülkesi ayrıca belirtilir. Kılavuzlar, ilaçlara erişim ve geri ödeme ülkeye göre değişir. Türkiye’deki uygulama için güncel resmî bilgi ve hekiminiz esas alınır.

İlgili yazılar