Açıklanamayan kısırlıkta tüp bebek mi, aşılama mı? 7 ayda fark var, 20 ayda yok

Açıklanamayan kısırlık, standart tetkiklerde kadında ve erkekte bir neden bulunamamasına rağmen gebelik olmamasıdır. Uluslararası kılavuzlar burada genellikle yumurtlamayı uyaran ilaçla birlikte rahim içi aşılamayı (intrauterin inseminasyon, IUI) ilk adım olarak öneriyor. Ancak bu yolu tüp bebekle (in vitro fertilizasyon, IVF) karşılaştıran veri sınırlıydı.

Kısa vadede tüp bebek, uzun vadede iki yol benzer çıktı. COVID-19 kapanmalarına denk gelenler çıkarıldıktan sonra birincil analize 585 çift alındı. İlk yedi ayda biriken canlı doğum oranı aşılama grubunda %31 (288 çiftte 89 doğum), IVF grubunda %55 (297 çiftte 164 doğum) oldu. Düzeltilmiş fark −24 yüzde puandı (%95 güven aralığı −31 ile −16). Önceden belirlenen 10 puanlık sınır aşıldığı için aşılamanın IVF kadar iyi olduğu gösterilemedi.

İki aşama birlikte değerlendirildiğinde canlı doğum oranı aşılamayla başlayanlarda %70 (365 çiftte 257), doğrudan IVF ile başlayanlarda %71 (371 çiftte 265) idi; fark 0 yüzde puandı (%99 güven aralığı −9 ile 8). Ciddi istenmeyen olay aşılama grubunda 6, IVF grubunda 14 çiftte görüldü. Bunların çoğu yumurta toplama işlemi ya da yumurtalıkların aşırı uyarılmasıyla ilişkiliydi.

Yeni Zelanda'daki çok merkezli çalışmada 737 çift kurayla iki gruba ayrıldı. Birinci aşamada bir grup en fazla dört aşılama döngüsü, diğeri tüm embriyoların aktarıldığı tek bir tam IVF döngüsü aldı. Yedi ay sonunda bebeği olmayan çiftler ikinci aşamaya geçti: aşılama grubu en fazla iki, IVF grubu bir IVF döngüsü daha yapabildi (Prentice ve ark., 2026). Çalışma kaydına göre kadınlar 39 yaş 4 aydan küçüktü; aşılamada yumurtlama klomifen ya da letrozol tabletiyle uyarıldı ve tek embriyo aktarımı uygulandı.

SGK'nın Sağlık Uygulama Tebliği'ne (SUT) göre IVF en fazla üç denemeyle sınırlı olarak ödenir. Kadının 23 yaşından büyük ve 40 yaşından küçük olması, eşlerden birinin en az beş yıldır genel sağlık sigortalısı olup 900 gün prim gününün bulunması gibi şartlar aranır. Açıklanamayan kısırlıkta tetkiklerin normal olması ve evlilikten itibaren üç yıl geçmesi yetmez; en az iki deneme gonadotropinle yumurtlama uyarımı ve aşılama yapılmış olmalıdır. Katılım payı ilk denemede %30, ikincide %25, üçüncüde %20'dir. Bu çalışma Türkiye'deki bu sırayı değiştiren bir karar değildir.

Bu haber yayımlanmış özete ve çalışma kaydına dayanıyor; tam metin okunamadı. Bu nedenle yaş alt grupları, çoğul gebelik oranları ve maliyet sonuçları verilemiyor. Çalışmada aşılama döngüleri tabletle uyarıldı; Türkiye'de ödeme şartı ise gonadotropin iğneleriyle yapılan aşılamaya dayanıyor, bu yüzden sonuçlar doğrudan aktarılamaz. Çalışma yalnız Yeni Zelanda'da yapıldı ve COVID-19 kapanmaları birincil analizi küçülttü.

Hızın önemli olduğu çiftlerde, örneğin kadının yaşı ilerledikçe, IVF ile daha erken sonuç alınabilir. Zaman baskısı olmayan çiftlerde ise aşılamayla başlamak uzun vadede benzer sonuç verdi ve daha az ciddi istenmeyen olayla ilişkiliydi. Karar; yaş, yumurtalık rezervi, maliyet ve SGK şartları birlikte değerlendirilerek üreme sağlığı uzmanıyla verilmelidir. Tetkik süreci için infertilite ne zaman araştırılmalı, tedavi adımları için tüp bebek rehberi yazılarımıza bakılabilir.