Gebelikte ne kadar kilo alınmalı? Fazla kilo alımı ağır doğum komplikasyonuyla ilişkili

Önerilen kilo, gebelik öncesi beden kitle indeksine (BKİ) göre değişiyor. Sağlık Bakanlığı'nın Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, ABD Tıp Enstitüsü'nün (IOM) 2009 aralıklarını kullanıyor. Gebelik boyunca önerilen toplam kilo zayıf kadınlarda 12,5–18 kg, normal kilolularda 11,5–16 kg, fazla kilolularda 7–11,5 kg, obezlerde 5–9 kg. İkinci ve üçüncü üç aylık dönemde haftalık ortalama artış sırasıyla 0,51, 0,42, 0,28 ve 0,22 kg. Rehber, BKİ 18,5'in altında ya da 30 ve üzerinde olan gebelerin diyetisyene yönlendirilmesini ve her izlemde kilo alımının değerlendirilmesini istiyor.

Fazla kilo alımı tüm BKİ gruplarında ağır anne komplikasyonu riskini artırdı. Gebeliklerin %52,8'inde fazla, %18,6'sında yetersiz, yalnız %28,6'sında uygun kilo alındı. Ağır komplikasyon 1.000 doğumda 14,59 sıklıkla görüldü; uygun kilo alanlarda 12,18, fazla alanlarda 16,09, yetersiz alanlarda 14,08 idi.

Uygun kilo alanlarla karşılaştırıldığında risk zayıflarda 1,33, normal kilolularda 1,24, fazla kilolularda 1,16 kat; obezite sınıflarında 1,21 ile 1,28 kat arasındaydı. Yetersiz kilo alımı ise normal kilolularda (1,13) ve fazla kilolularda (1,19) riski artırdı. Önceden diyabet, kronik hipertansiyon, kalp ya da akciğer hastalığı olan kadınlarda önerilen aralığın dışında kilo almak riski daha da yükseltti. En düşük riskin görüldüğü haftalık artış, zayıftan fazla kiloluya kadar olan gruplarda yaklaşık 0,4 kg, en ağır obezite grubunda 0,1 kg idi; yazarlar bu değerlerin hedef olarak değil, yaklaşık değer olarak okunmasını istiyor.

Araştırmacılar, Kanada'nın Ontario eyaletinde 2012–2022 arasında hastanede doğum yapan tekil gebeliklerin kayıtlarını inceledi. Alınan kilo, gebelik öncesi BKİ'ye göre IOM aralıklarıyla yetersiz, uygun ya da fazla olarak sınıflandırıldı. Sonuç, ağır anne morbiditesiydi: doğum yatışında görülen ağır kanama, ağır preeklampsi ya da eklampsi, yoğun bakıma yatış ve rahmin alınması gibi 13 ciddi durumun herhangi biri (Khademioore ve ark., 2026).

Türkiye'deki ulusal rehber, çalışmada kullanılan IOM aralıklarının aynısını öneriyor; yani çalışmadaki "uygun kilo" tanımı, gebe izlem kartındaki tabloyla örtüşüyor. Rehber ayrıca hızlı kilo alımını danışmanlık konuları arasında sayıyor ve yüzde, elde ya da bacakta şişmeyi tehlike işareti olarak listeliyor. Türkiye'de gebelikte kilo alımının ağır komplikasyonlarla ilişkisini aynı ölçekte inceleyen bir çalışmaya bu yazının hazırlandığı tarihte ulaşılamadı.

Çalışma gözlemseldir; kilo alımının komplikasyona yol açtığını tek başına kanıtlamaz. Gebelik tansiyonu hastalıkları analizden çıkarıldığında fazla kilo ile ilişki zayıfladı. Bu tablolarda vücutta biriken sıvı doğumdaki kiloyu artırabileceği için ilişkinin bir kısmı ters yönde olabilir. Gebelik öncesi kilo bazı kadınlarda beyana dayanıyordu. Komplikasyonlar yalnız doğum yatışında sayıldı. Veriler tek bir Kanada eyaletinden geliyor.

Gebelik kilosunu izlemek yalnız bebeğin gelişimi için değil, annenin doğumdaki güvenliği için de önemli. Gebelik öncesi kiloyu bilmek ve her kontrolde kiloyu ölçtürmek faydalıdır. Hızlı kilo artışı, özellikle yüz ve ellerde şişme ya da baş ağrısıyla birlikteyse preeklampsinin bir işareti olabilir ve beklemeden değerlendirilmelidir. Gebelikte kilo vermeye yönelik diyetler hekim ve diyetisyen eşliğinde planlanmalıdır. Tansiyonla ilgili ayrıntılar için preeklampsi rehberimize bakılabilir.