ASO Yüksekliği Ne Demek? Eklem Romatizması mı?

ASO yüksekliği, geçmişte A grubu streptokok (beta mikrobu) enfeksiyonu geçirdiğinizi gösterir. Tek başına eklem romatizması (akut romatizmal ateş) demek değildir. Amerikan Kalp Derneği'nin (AHA) 2015 revize Jones ölçütlerine göre tanı, belirli muayene ve test bulgularıyla birlikte konur. ASO bu tabloda yalnızca "yakın zamanda streptokok geçirildi" kanıtlarından biridir. Değerin yorumunda raporunuzdaki laboratuvar referans aralığı geçerlidir.

Raporlarda test "ASO", "ASLO" ya da "Antistreptolizin O" diye yazılır. Sağlık Bakanlığı'nın ulusal test birimleri listesinde birimi IU/mL'dir. Aynı listede lateks aglütinasyon yöntemi de ayrı bir satır olarak yer alır. Bazı eski raporlar ve çalışmalar sonucu "Todd ünitesi" olarak verir.

ASO, streptokokun ürettiği streptolizin O adlı maddeye karşı vücudun yaptığı antikoru ölçer. Bazen yanında "Anti-DNaz B" adlı ikinci bir streptokok antikoru da istenir.

e-Nabız "Tahlillerim" bölümü sonucu referans değerle birlikte gösterir ve aralık dışındaki değerleri renkle işaretler. Kırmızı renk bir tanı değildir. Raporda ASO için verilen sınır bir referans aralığıdır; Bakanlığın yıldızlı (*) karar sınırı listesinde ASO yer almaz.

ASO düzeyi yaşa, topluma ve ölçüm yöntemine göre değişir. Bu yüzden her laboratuvar kendi üst sınırını yazar.

İnce ve arkadaşlarının çalışmasında ASO düzeyi 12 yaşına kadar yaşla arttı, sonra biraz azaldı. Erişkinlerde raporunuzdaki laboratuvar aralığını esas alın.

Referans aralığı sağlıklı kişilerin %95'ini kapsar; sağlıklı kişilerin yaklaşık 20'de biri aralığın biraz dışında çıkabilir.

Sık ve zararsız durumlardan daha önemli olanlara doğru:

• Geçirilmiş boğaz veya deri enfeksiyonu: En sık nedendir. Amerika Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (IDSA) 2012 kılavuzuna göre ASO, enfeksiyondan 3–8 hafta sonra en yüksek düzeye ulaşabilir. Aktif enfeksiyon olmadan da aylarca yüksek kalabilir.
• Belirtisiz streptokok geçirmiş çocuklar: Sağlıklı çocuklarda da ASO düzeyi yaşla artar ve 12 yaş civarında en yüksektir. Yakınması olmayan bir çocukta yüksek ASO çoğu zaman bir hastalık göstermez.
• Ölçüm etkileşimi: Sağlık Bakanlığı rehberine göre kandaki IgM tipi anormal proteinler (paraprotein) lateks testinde ASO'yu yalancı yüksek gösterebilir.
• Streptokok sonrası komplikasyonlar: IDSA'ya göre antikor testleri, akut romatizmal ateş ve streptokok sonrası böbrek iltihabı (glomerülonefrit) tanısında işe yarar. Bu hastalıklar ASO ile değil, belirti ve bulgularla düşünülür.

Akut romatizmal ateş nasıl tanınır?

CDC'nin AHA 2015 ölçütlerini özetleyen sayfası açıkça şunu söyler: Akut romatizmal ateşin kesin tanı koyduran tek bir testi yoktur. Tanı, Jones ölçütlerine göre klinik olarak konur. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2024 rehberi de tanıda Jones ölçütlerinin kullanılmasını güçlü biçimde önerir.

Türkiye için önerilen orta ve yüksek riskli toplum ölçütleri şunlardır:

• Majör ölçütler: Kalp tutulumu (muayenede ya da yalnızca ekokardiyografide görülen), tek veya çok eklemde artrit ya da çok eklemde ağrı, Sydenham koresi (istemsiz hareketler), eritema marjinatum (halka şeklinde döküntü) ve deri altı nodülleri.
• Minör ölçütler: Tek eklemde ağrı, ateş, sedimantasyonun 30 mm/saat ve üzeri ya da CRP'nin 3,0 mg/dL (30 mg/L) ve üzeri olması ve EKG'de uzamış PR aralığı.
• İlk atak için: 2 majör ölçüt ya da 1 majör ve 2 minör ölçüt gerekir.
• Tekrarlayan atak için: Buna ek olarak 3 minör ölçüt de yeterli olabilir.
• Streptokok kanıtı: Pozitif boğaz kültürü ya da hızlı antijen testi veya yüksek ya da yükselen streptokok antikor düzeyi gerekir.

Düşük riskli toplumlarda eşikler daha sıkıdır; örneğin sedimantasyon eşiği 60 mm/saat'tir. Kore ve sinsi seyirli kalp tutulumunda, laboratuvar kanıtı olmasa da tanı düşünülebilir.

• ASO yüksek, hiç yakınma yok: Büyük olasılıkla geçirilmiş bir enfeksiyonun izidir. IDSA'ya göre antikor düzeyleri o anki değil, geçmişteki olayları yansıtır.
• ASO yüksek ve eklem ağrısı var: Tek başına eklem ağrısı tanı için yetmez. Hekim muayenede artrit, kalp sesi ve deri bulgularına bakar; gerekirse sedimantasyon, CRP, EKG ve ekokardiyografi ister.
• ASO yüksek, sedimantasyon ve CRP de yüksek: Bu, minör ölçütlerin bir kısmını karşılayabilir. Yine de en az bir majör ölçüt olmadan ilk atak tanısı konmaz; bkz. sedimantasyon yüksekliği.
• ASO yüksek, idrar koyu ya da yüzde şişlik var: Streptokok sonrası böbrek iltihabı açısından idrar tahlili gerekir; bkz. idrar tahlili rehberi.
• Boğaz ağrısı şu an var: IDSA, akut boğaz enfeksiyonu tanısında ASO kullanılmamasını önerir. Şimdiki enfeksiyon boğaz kültürü veya hızlı antijen testiyle gösterilir.
• ASO yüksek, RF de pozitif: RF, romatoid artrit tarafında ayrı bir sorudur; bkz. RF pozitifliği.

• ASO çoğu zaman başka kan testleriyle birlikte alınır. Açlık gerekip gerekmediğini laboratuvarınıza sorun.
• Kan vermeden önce oturarak ya da uzanarak en az 15 dakika dinlenin; Sağlık Bakanlığı rehberi bunu önerir.
• Son haftalarda geçirdiğiniz boğaz ağrısını, deri enfeksiyonunu ve kullandığınız antibiyotikleri hekiminize söyleyin.
• Hekim bazen birkaç hafta arayla ikinci bir ölçüm isteyebilir. Jones ölçütleri yükselen antikor düzeyini de streptokok kanıtı sayar.

• Çocuklarda Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, erişkinde Aile Hekimi veya İç Hastalıkları: İlk değerlendirme için.
• Çocuk Kardiyolojisi veya Kardiyoloji: Kalpte üfürüm, çarpıntı ya da göğüs ağrısı varsa ekokardiyografi için.
• Çocuk Romatolojisi veya Romatoloji: Eklem şişliği sürüyorsa ya da tanı belirsizse.
• Çocuk Nefrolojisi veya Nefroloji: İdrarda kan, ödem veya tansiyon yüksekliği varsa.
• İstenebilecek testler: Boğaz kültürü veya hızlı antijen testi, CRP, sedimantasyon, hemogram, Anti-DNaz B, EKG, ekokardiyografi ve idrar tahlili.

• Türkiye orta riskli bir ülke: 2016 verileriyle 1.103 hastayı kapsayan ulusal çalışmada akut romatizmal ateş sıklığı 100.000'de 8,84 bulundu. En yüksek sıklık Doğu Anadolu'da (100.000'de 14,4), en düşük Karadeniz'de (100.000'de 3,3) görüldü. Yazarlar Türkiye'nin orta riskli grupta sayılmasını önerdi (Gürses ve ark., 2021).
• Gereksiz penisilin sorunu: Kayseri'de eklem yakınmasıyla başvuran ve ASO'su 300 Todd ünitesinin üzerinde olan 6–16 yaş 240 çocuk incelendi. Yalnızca eklem ağrısı olan 201 çocuğun 109'una (%54,2) koruyucu penisilin verildiği görüldü. Yazarlar tanının Jones ölçütleriyle konmasını ve gereksiz koruyucu tedaviden kaçınılmasını önerdi (Kısaarslan ve ark., 2013).
• Türk çocuklarına özgü değerler: 230 sağlıklı çocukla yapılan çalışma, ASO düzeyinin yaşa ve topluma göre değiştiğini gösterdi (İnce ve ark., 2002).
• Birim ve yöntem: Bakanlığın ölçüm birimleri listesinde ASO'nun birimi IU/mL'dir.

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma ya da belirgin çarpıntı varsa 112'yi arayın veya acil servise gidin.
• Çocukta yeni başlayan istemsiz, amaçsız hareketler, el yazısının bozulması veya konuşma değişikliği varsa aynı gün başvurun.
• Ateşle birlikte şiş, kızarık ve çok ağrılı eklem varsa aynı gün hekime görünün.
• Koyu çay ya da kola renginde idrar, göz kapaklarında şişlik veya idrarın belirgin azalması varsa aynı gün başvurun.
• Boğaz ağrısıyla birlikte yutkunamama, ağız açamama veya nefes almada zorluk varsa acil servise gidin.
• Laboratuvar sizi kritik bir değer için aradıysa vakit kaybetmeden hekiminize ulaşın.

• Tahlil Rehberi: tüm testler
• CRP, sedimantasyon ve prokalsitonin: iltihap testleri
• Sedimantasyon yüksekliği
• İdrar tahlili nasıl okunur?
• Romatoid faktör (RF) pozitifliği
• Anti-CCP pozitifliği

• Yeni sayfa; akut romatizmal ateş tanısı AHA 2015 revize Jones ölçütlerine ve DSÖ 2024 rehberine göre anlatıldı.
• Türkiye için orta risk grubu, 2021 ulusal çok merkezli çalışmaya göre verildi.
• ASO'nun akut boğaz enfeksiyonu tanısındaki yeri IDSA 2012 kılavuzuna göre yazıldı.