30 Saniyede Özet
Bası yarası, cilde uzun süre uygulanan basıncın dokuyu bozmasıyla oluşur. Hareketi kısıtlı hastalarda saatler içinde başlayabilir. Oysa iyileşmesi haftalar hatta aylar sürer. Bu nedenle bakımın merkezinde tedavi değil önleme vardır. En etkili yöntem hâlâ düzenli pozisyon değişimidir. İlk bulgu, bastırınca solmayan kızarıklıktır.
Evde bakım veren yakınlar için bu konu, öğrenilmesi en yüksek getirili başlıklardan biridir.
Yara nasıl oluşuyor?
Vücut ağırlığı, kemik çıkıntılarının üzerindeki dokuyu yatağa doğru sıkıştırır. Bu basınç küçük damarları kapatır.
Dokuya kan gitmeyince oksijen ve besin ulaşmaz. Hücreler kısa sürede zarar görür. Hasar önce derinde başlayabilir; yüzey uzun süre normal görünebilir.
İki etken tabloyu ağırlaştırır. Sürtünme, hasta yatakta yukarı çekilirken cildi zedeler. Nem ise cildi yumuşatarak dayanıklılığını düşürür.
Riskli bölgeler ve kişiler
Kontroller belirli noktalarda yoğunlaşmalıdır.
- Kuyruk sokumu ve kalça kemikleri.
- Topuklar.
- Dirsekler.
- Omuz ve kürek kemikleri.
- Kulak kepçesi ve başın arkası.
- Yan yatışta ayak bileği dış kısmı.
Risk şu durumlarda artar: hareketsizlik, idrar veya dışkı kaçırma, yetersiz beslenme, şeker hastalığı, dolaşım bozukluğu ve ileri yaş. Zayıf hastalarda kemik çıkıntıları daha belirgin olduğu için risk yükselir.
Önlemenin temel kuralları
Bakım planı basit ve tekrarlanabilir olmalıdır.
- Yatak içinde pozisyonu düzenli aralıklarla değiştirin; sık verilen aralık iki saattir.
- Sandalyede oturan hastada ağırlık aktarımını daha sık yapın.
- Topukları yastıkla destekleyerek yataktan hafifçe kaldırın.
- Hastayı çekmek yerine kaldırarak hareket ettirin; sürtünmeyi azaltır.
- Çarşafı gergin ve kırışıksız tutun.
- Cildi temiz ve kuru tutun; nemi hemen giderin.
İki saat herkes için geçerli sabit bir kural değildir. Güncel kılavuzlar aralığın kişiye göre belirlenmesini ister. Cilt bulgusu, hastanın hareket düzeyi ve kullanılan yatak bu kararı etkiler. Renk değişikliği daha erken çıkıyorsa aralığı kısaltın. Uygun süreyi bakım ekibiyle birlikte kararlaştırın.
Basınç dağıtan özel yatak ve minderler yararlıdır. Ancak bunlar pozisyon değişiminin yerine geçmez.
Simit şeklindeki halka yastıklardan kaçının. Bu ürünler basıncı çevreye kaydırarak yeni sorun yaratabilir.
Beslenme neden bu kadar önemli?
Doku onarımı protein gerektirir. Yetersiz beslenen hastada yara hem daha kolay oluşur hem geç iyileşir.
Günlük protein alımını hekiminizle ya da diyetisyenle planlayın. Sıvı alımını da ihmal etmeyin. Kilo kaybı varsa bunu bakım ekibine bildirin.
Erken bulguyu tanıyın
Günlük cilt kontrolü yapın. Özellikle kemik çıkıntılarına bakın.
İlk uyarı, parmakla bastırıldığında rengi açılmayan bir renk değişikliğidir. Açık tenli kişilerde bu genellikle kızarıklık olarak görünür. Koyu tenli kişilerde ise mor ya da mavimsi bir alan şeklinde çıkar. Yalnızca kızarıklık aramak, koyu tenli hastalarda erken bulguyu kaçırtır.
Sağlıklı ciltte renk bastırınca solar ve bırakınca döner. Solmuyorsa doku zarar görmeye başlamıştır. Bölgede ısı artışı, sertlik ya da sünger gibi yumuşama da uyarıcıdır.
Bu aşamada o bölgeye basıncı tamamen kaldırın. Erken müdahale çoğu zaman yaranın açılmasını önler.
Ciltte açılma, morarma, kabarcık, akıntı ya da kötü koku varsa sağlık ekibine haber verin. Ateş, iltihaplı akıntı, çevreye yayılan kızarıklık ya da şiddetlenen ağrı enfeksiyon işareti olabilir. Bu bulgularda aynı gün hekime başvurun.
Yaraya kendi kararınızla ürün uygulamayın. Pansuman seçimi yaranın evresine göre yapılır ve yanlış ürün iyileşmeyi geciktirir.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
