Mutfak Tıbbı
Protein hangi besinlerde var? Hayvansal ve bitkisel protein kaynakları, günde kaç gram

Haberi paylaş
İlgilenecek birine ulaştırın.
Protein en çok et, tavuk, balık, yumurta, peynir ve yoğurtta; bitkisel olarak da kuru baklagillerde, kuruyemişte ve tahıllarda bulunur. Türkiye Beslenme Rehberi sağlıklı yetişkin için günde vücut ağırlığının her kilogramı başına yaklaşık 1,04 gram protein önerir; 70 kilogramlık biri için bu yaklaşık 73 gramdır. Bu değer Türkiye'deki ortalama beslenmenin protein kalitesine göre hesaplanmıştır. Böbrek hastası ve yaşlıların hedefi farklıdır.
Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.
Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı
Önemli bilgiler
- Kilogram başına hesap: Türkiye Beslenme Rehberi, Türkiye için yeterli alım değerini kilogram başına 1,04 gram olarak verir; Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin (EFSA) 0,83 gramlık değeri yalnız kaliteli proteinle beslenen biri içindir (TÜBER, 2022).
- Proteinimizin yarıdan fazlası bitkisel: TÜBER'e göre Türkiye'de alınan proteinin yüzde 58'i bitkisel besinlerden, büyük kısmı da tahıllardan gelir.
- Bir porsiyon fark eder: 80 gram fırında tavuk göğsü yaklaşık 25, 130 gram haşlanmış mercimek yaklaşık 12 gram protein verir (USDA veri tabanı, Doktorclub hesabı).
- Yaşlıda daha fazla (böbrek hastalığı yoksa): Avrupa Klinik Beslenme Derneği (ESPEN) uzman grubu sağlıklı yaşlılar için kilogram başına en az 1,0–1,2 gram önerir (Deutz ve ark., 2014).
- Böbrek hastasında sınır: Uluslararası böbrek kılavuzu KDIGO, evre 3–5 kronik böbrek hastalığında kilogram başına 0,8 gramı önerir ve 1,3 gramın üstünden kaçınılmasını ister (KDIGO, 2024).
Günde ne kadar protein gerekir?
TÜBER 2022, protein gereksinimini vücut ağırlığına göre verir. Aşağıdaki değerler rehberin Türkiye yetişkinlerinin ortanca kilosuyla hesapladığı örneklerdir:
| Grup (ortanca kilo) | Türkiye için yeterli alım (1,04 g/kg) | Kaliteli proteinle (0,83 g/kg) |
|---|---|---|
| Erkek, 19–29 yaş (71,9 kg) | 74,8 g | 59,7 g |
| Kadın, 19–29 yaş (60,0 kg) | 62,4 g | 49,8 g |
| Erkek, 70 yaş üstü (74,1 kg) | 77,1 g | 61,5 g |
| Kadın, 70 yaş üstü (67,9 kg) | 70,6 g | 56,4 g |
| Gebelik | İlk 3 ay +1, ikinci 3 ay +9, son 3 ay +28 g | |
| Emzirme | İlk 6 ay +19, sonrası +13 g | |
Tablo: TÜBER 2022, Ek 1.2.1. 70 yaş üstü kadın hücresi TÜBER'de 67,9 basılmıştır; 67,9 × 1,04 = 70,6 gram (Doktorclub hesabı).
Kendi gereksiniminizi kabaca bulmak için kilonuzu 1,04 ile çarpın; bu, TÜBER'in Türkiye için ana değeridir. 0,83, proteinin büyük kısmını yumurta, süt ve et gibi kaliteli kaynaklardan alan bir beslenme içindir.
Protein en çok hangi besinlerde var?
Porsiyonlar TÜBER'in standart ölçüleridir. Et ve balık için pişmiş ağırlık kullanıldı. TürKomp'ta pişmiş et, tavuk ve ev usulü haşlanmış kuru baklagil kaydı olmadığı için bu satırlar USDA FoodData Central'dan, pişmiş hamsi TÜBER'in porsiyon tablosundan alındı. Yüzde sütunu 70 kilogramlık bir yetişkinin yaklaşık 73 gramlık gereksinimine (70 × 1,04) göredir.
| Besin | 100 gramda protein (g) | Porsiyon (TÜBER) | Porsiyonda (g) | Günlük 73 gramın yaklaşık %'si | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Tavuk göğsü, fırında | 31,0 | 80 g pişmiş (1 el ayası) | 24,8 | %34 | USDA |
| Dana kıyma köftesi, ızgara (%85 yağsız kıyma) | 25,9 | 80 g pişmiş (3–4 köfte) | 20,7 | %28 | USDA |
| Uskumru, pişmiş | 23,9 | 150 g pişmiş (1 dilim) | 35,8 | %49 | USDA |
| Hamsi, pişmiş | 23,3 | 150 g pişmiş | 34,9 | %48 | TÜBER |
| Yumurta | 13,1 | 100 g (2 küçük) | 13,1 | %18 | TürKomp |
| Beyaz peynir, tam yağlı | 16,0 | 60 g (2 kibrit kutusu) | 9,6 | %13 | TürKomp |
| Kaşar, taze | 27,0 | 40 g (2 parmak) | 10,8 (TÜBER 7,6) | %15 (TÜBER %10) | TürKomp/TÜBER |
| Yoğurt | 4,9 | 200 g (1 küçük kase) | 9,8 | %13 | TürKomp |
| İnek sütü | 3,2 | 200 mL (1 su bardağı) | 6,3 | %9 | TürKomp |
| Kuru fasulye, haşlanmış | 9,7 | 130 g | 12,6 | %17 | USDA |
| Yeşil mercimek, haşlanmış | 9,0 | 130 g | 11,7 | %16 | USDA |
| Nohut, haşlanmış (ev) | 8,9 | 130 g | 11,5 | %16 | USDA |
| Bulgur, pilavlık (çiğ ağırlık) | 12,1 | 25 g çiğ (≈ 90 g pilav) | 3,0 | %4 | TürKomp |
| Tam buğday ekmeği | 12,5 | 50 g (2 ince dilim) | 6,2 (TÜBER 3,9) | %9 (TÜBER %5) | USDA/TÜBER |
| Yulaf (kuru) | 11,3 | 30 g | 3,4 | %5 | TürKomp |
| Yer fıstığı | 23,5 | 30 g (1 avuç) | 7,1 | %10 | TürKomp |
| Leblebi (Çorum) | 21,6 | 30 g (1 avuç) | 6,5 | %9 | TürKomp |
| Badem, kavrulmuş | 20,6 | 30 g (1 avuç) | 6,2 | %8 | TürKomp |
| Ceviz içi | 14,6 | 30 g (1 avuç) | 4,4 | %6 | TürKomp |
Tablo: TürKomp ve USDA FoodData Central kayıtları (erişim 15 Kasım 2026). Porsiyon ve yüzde değerleri Doktorclub editörlerinin hesabıdır; yuvarlanmıştır. TÜBER'in porsiyon tablosu bazı satırlarda farklı değer verir: 80 gram pişmiş tavuk göğsü 20,4, 60 gram beyaz peynir 12,1, 40 gram kaşar 7,6, 50 gram tam buğday ekmeği 3,9 gram; kaşarda ve ekmekte fark yüzde 30'u aştığı için iki değeri de verdik. Süt için 1 su bardağı (200 mL) alındı; TÜBER standart porsiyonu (240 mL) alınırsa 7,6 gram eder. Leblebi için TÜBER'de ayrı porsiyon olmadığından kuruyemişin 30 gramı alındı. Köfte satırı yalnız kıymadır; evde ekmek içi ve soğanla yapılan köftede protein daha düşüktür.
Bulgurda TürKomp'un Gaziantep kaydı (100 gramda 12,1 gram) USDA'yla uyumludur; tek örnekli Karaman kaydını (8,8 gram) şüpheli bulduğumuz için kullanmadık. Konserve haşlanmış nohut için TürKomp değeri (100 gramda 5,3 gram), USDA'nın ev usulü haşlanmış nohut değerinden belirgin düşüktür; tabloda haşlanmış nohut USDA'dan alındı.
Vücut proteinin ne kadarını kullanır?
Proteinin değeri, içindeki elzem amino asitlere (vücudun yapamadığı yapı taşlarına) ve sindirilebilirliğine bağlıdır. Bu kalite DIAAS adlı bir puanla ölçülür. TÜBER'e göre yumurta ve süt yüzde 100 ve üzeri puanla yüksek kaliteli sayılır; Türkiye'nin ortalama diyetinde puan yüzde 83'tür, çünkü proteinin önemli kısmı lizin amino asidi az olan rafine tahıllardan gelir. Yalnız yüzde 24'ümüzün diyeti 100 puana ulaşıyor.
Çözüm farklı grupları birleştirmektir. TÜBER, kuru baklagillerin kükürtlü amino asitler, tahılların ise lizin bakımından eksik olduğunu; nohutla bulgurun, kuru fasulyeyle pirinç pilavının birlikte yenmesinin proteinin yararlılığını artırdığını yazar. Yani klasik Türk sofrası bu açıdan doğru kurulmuştur. Bitkisel protein kaynakları için baklagil rehberimize bakın.
Türk mutfağında protein nasıl dengelenir?
| Öğün | Örnek | Protein (g) |
|---|---|---|
| Kahvaltı | 2 küçük yumurta (100 g) + beyaz peynir (60 g) + 2 ince dilim tam buğday ekmeği (50 g) | 29,0 |
| Öğle | Yeşil mercimek yemeği (130 g) + bulgur pilavı (25 g çiğ) + 1 küçük kase yoğurt (200 g) | 24,6 |
| Akşam | Fırında tavuk göğsü (80 g) ve sebze | 24,8 |
| Toplam | Sebze ve salatanın proteini hesaba katılmadı | 78,4 (73 gramın yaklaşık %108'i) |
Örnektir, kişisel diyet değildir; Doktorclub editörlerinin hesabı (70 kilogramlık yetişkin).
TÜBER, özellikle yaşlılarda kas kaybını önlemek için her öğünde yeterli protein alınmasını önerir. Az yiyen yaşlıda kahvaltıya yumurta ya da peynir, öğleye kuru baklagil, akşama yoğurt eklemek kolay bir yoldur. Mutfak Tıbbı'nın ileri yaşta kas ve protein rehberi öğün öğün örnek verir.
Kimler dikkat etmeli?
- Böbrek hastaları: Diyalize girmeyen evre 3–5 hastada hedef kilogram başına 0,8 gramdır; KDIGO, hastalığı ilerleme riski taşıyanlarda 1,3 gramın üstünden kaçınılmasını ister. Diyalize başlayınca gereksinim değişir. Kendi hedefinizi nefroloğunuz ve diyetisyeninizle belirleyin; böbrek hastalığında protein rehberi ayrıntı verir. KDIGO, böbrek hastası çocukta proteinin kısıtlanmamasını ister.
- Yaşlılar ve kas kaybı: Hastalık ya da yetersiz beslenme riski varsa ESPEN kilogram başına 1,2–1,5 gramı önerir; bu hedef düzenli hareketle birlikte anlamlıdır. Böbrek hastalığınız varsa bu hedefler geçerli değildir; hedefi nefroloğunuz belirler (KDIGO kırılgan ya da kas kaybı olan yaşlıda daha yüksek hedefin düşünülebileceğini de not eder). Kas kaybı için sarkopeni yazımıza bakın.
- Parkinson ilacı (levodopa) kullananlar: Proteinli öğün ilacın emilimini etkileyebilir; ilaç saati ile öğün planını hekiminizle konuşun (levodopa ve protein).
- Gebeler: Ek gereksinim son 3 ayda belirginleşir. Balık seçimi ve pişirme için gebelikte besin güvenliği rehberine bakın; et, tavuk ve yumurta iyi pişmiş olmalıdır.
- Vejetaryen ve veganlar: ABD Beslenme ve Diyetetik Akademisi, iyi planlanmış vejetaryen ve vegan beslenmenin her yaşta yeterli olabileceğini belirtir; veganların B12 vitamini için zenginleştirilmiş besine ya da takviyeye ihtiyacı vardır (B12 yazımız). TÜBER, vejetaryenlerde kuru baklagil ve soya gibi bitkisel protein kaynaklarının çeşitlendirilip her gün yenmesini önerir.
- Gut hastaları: Hamsi ve sardalya gibi küçük balıklar pürin yüklüdür; atak döneminde ara verilir, sakin dönemde ölçülü porsiyonla yenebilir.
- Küçük çocuklar: Bütün kuruyemiş 5 yaşından küçük çocukta boğulmaya yol açabilir; ezilmiş ya da öğütülmüş olarak yemeğe katılabilir (NHS, 2026).
Besinle mi, takviyeyle mi?
Sağlıklı bir yetişkin protein gereksinimini yukarıdaki gibi sıradan bir Türk sofrasıyla karşılayabilir. TÜBER, enerjinin yaklaşık dörtte birini proteinden alan yüksek proteinli diyetlerin uzun dönem güvenliğine dair yeterli çalışma olmadığını; doymuş yağ, kolesterol ve böbrek-karaciğer yükü açısından risk taşıyabileceğini belirtir. Protein tozu kullanmayı düşünüyorsanız, özellikle böbrek ya da karaciğer hastalığınız varsa önce hekiminize danışın (protein tozu yazımız). Besinle aşırı protein almak zordur; tozla kısa sürede çok fazla almak kolaydır.
"Ne kadar çok protein, o kadar çok kas" doğru mu?
Hayır. TÜBER'in sporcu beslenmesi bölümü, kasın güçlenip hacim kazanmasının yalnız yüksek proteinli diyetle değil, kuvvet antrenmanıyla birlikte sağlandığını vurgular; sporcuda enerjinin yaklaşık yüzde 12–15'inin proteinden gelmesini, kilogram başına dayanıklılık sporcusunda 1,2–1,4, kuvvet sporcusunda 1,6–1,7 gramı önerir ve bu miktarın takviyesiz, besinle karşılanabileceğini yazar. Böbrek hastalığında bu sporcu hedefleri geçerli değildir. ESPEN de yaşlılarda protein önerisini günlük hareketle birlikte verir.
Bir başka yanlış, "proteinin hepsi yumurtanın akında" inancıdır. TürKomp'a göre 100 gram yumurta sarısında 14,8, 100 gram akta 11,2 gram protein vardır. Sarı 100 gram başına daha yoğundur, ama ak ağırlıkça daha büyük olduğundan bir yumurtanın proteininin yaklaşık yüzde 60'ı aktan gelir (Doktorclub hesabı); kolesterol ise sarıdadır.
Türkiye'de
- TBSA 2017'ye göre 19 yaş üstü erkeklerin ortanca protein alımı günde 77,6, kadınların 54,9 gramdır; 75 yaş üstü kadınlarda bu değer 45,9 grama düşer. Yani gençlerde açık nadirken ileri yaştaki kadınlarda protein az alınabilir.
- İstemeden kilo kaybı, kas gücünde azalma ya da böbrek hastalığı varsa MHRS üzerinden aile hekiminizden ya da iç hastalıkları polikliniğinden randevu alın; böbrek hastalığında nefroloji izlemi gerekir.
- Diyetisyen desteği için aile hekiminiz ya da sizi izleyen hekim yönlendirme yapabilir.
Ne zaman doktora görünmeli?
- Son aylarda istemeden kilo verdiyseniz, iştahınız azaldıysa ya da merdiven çıkmak, kalkmak zorlaştıysa.
- Böbrek hastalığınız, şeker hastalığına bağlı böbrek tutulumunuz ya da idrarda protein kaçağınız varken diyetinizi değiştirecekseniz.
- Protein tozu veya yüksek proteinli bir diyete başlamadan önce kronik bir hastalığınız varsa.
- Bacaklarda ve göz çevresinde yeni başlayan şişlik, idrar miktarında belirgin azalma varsa; ağır nefes darlığı eşlik ediyorsa 112.
Neler değişti? (Kasım 2026)
ABD Ocak 2026'da yayımladığı 2025–2030 beslenme rehberinde genel nüfus için kilogram başına günde 1,2–1,6 gramlık bir protein porsiyon hedefi koydu ve bunun kalori gereksinimine göre ayarlanmasını istedi. Bu öneri Türkiye'de geçerli değildir; TÜBER 2022'nin değerleri değişmedi. ABD rehberi böbrek hastalığından söz etmez; Doktorclub editörleri böbrek hastalarına bu hedefi uygulamamalarını önerir, çünkü KDIGO bu grupta 1,3 gramın üstünden kaçınılmasını ister. 15 Kasım 2026'daki PubMed taramamızda son 12 ayda sağlıklı yetişkin için öneriyi değiştiren başka bir meta-analiz bulunmadı.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. TürKomp Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı turkomp.tarimorman.gov.tr (yeni pencerede açılır)
- USDA. FoodData Central (SR Legacy) fdc.nal.usda.gov (yeni pencerede açılır)
- Deutz NE ve ark. Protein intake and exercise for optimal muscle function with aging: recommendations from the ESPEN Expert Group. Clin Nutr 2014. DOI: 10.1016/j.clnu.2014.04.007 doi.org (yeni pencerede açılır)
- KDIGO CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int 2024. DOI: 10.1016/j.kint.2023.10.018 doi.org (yeni pencerede açılır)
3 kaynak daha
- NHS. Foods to avoid giving babies and young children 2026 nhs.uk
- USDA ve HHS. Dietary Guidelines for Americans, 2025–2030 (Ocak 2026) cdn.realfood.gov
- Melina V ve ark. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets. J Acad Nutr Diet 2016. DOI: 10.1016/j.jand.2016.09.025 doi.org
Bu yazıda geçen ilaçlar
İlaç Rehberi'nde reçete ve SGK durumu, resmî prospektüs ve aynı etken maddeyi içeren ilaçlar:
- Yazan
- Doktorclub Sağlık Editörleri
- Güncelleme
- 15 Kasım 2026
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası





