30 Saniyede Özet
Ayak bileği burkulması yazın sık görülür; tatil, spor ve düzensiz zeminler riski artırır. İlk saatlerde doğru davranmak iyileşmeyi hızlandırır. Temel yaklaşım "RICE" olarak bilinir: dinlenme, buz, baskı ve yükseltme. Yanlış hamleler ise şişliği artırabilir. İşte adım adım ne yapmanız gerektiği ve hekime ne zaman başvuracağınız.
Acil: Bilek ya da ayakta gözle görülür bir şekil bozukluğu varsa bekleyip görmeyin. Ayak soğuk, solgun, morarmış ya da hissizse hemen 112'yi arayın. Bunlar kırık, çıkık veya damar sinir baskısı işareti olabilir. Bu durumda bileği düzeltmeye çalışmayın.
Burkulma, eklemi tutan bağların aşırı zorlanması ya da yırtılmasıdır. En sık ayak bileğinde olur. Çoğu hafif burkulma birkaç haftada iyileşir.
İlk 48 saatte RICE
RICE dört İngilizce kelimenin kısaltmasıdır. Her adım şişliği ve ağrıyı azaltmayı amaçlar.
Şöyle uygulayın:
- Dinlenme: İlk günlerde spordan ve ağrıtan hareketten kaçının.
- Buz: Havluya sarılı buzu 15-20 dakika uygulayın, günde birkaç kez tekrar edin.
- Baskı: Elastik bandajla hafifçe sarın; parmaklar morarırsa gevşetin.
- Yükseltme: Ayağı kalp seviyesinin üzerine kaldırarak dinlenin.
Buzu doğrudan cilde koymayın. Donma yaralanmasına yol açabilir. Araya ince bir bez koyun.
Bir noktayı yanlış anlamayın. "Dinlenme" tam hareketsizlik demek değildir. Uzun süre hiç kıpırdatmamak eklemi sertleştirir ve iyileşmeyi geciktirir.
Ağrı izin verdiği ölçüde bileği erkenden nazikçe hareket ettirin. Basmakta zorlanıyorsanız koltuk değneği kullanın. Yüklenmeyi kademeli artırın.
Kaçınılması gereken hatalar
İlk günlerde bazı alışkanlıklar iyileşmeyi geciktirir. Bunları bilerek önleyebilirsiniz.
Şunlardan kaçının:
- İlk 48 saatte sıcak uygulama ve sıcak duş yapmayın; şişliği artırır.
- Ağrıya rağmen spora ya da uzun yürüyüşe devam etmeyin.
- Bandajı kan dolaşımını kesecek kadar sıkı sarmayın.
- Alkol, masaj ve ovmayı ilk aşamada denemeyin.
Ne zaman hekime gitmeli?
Çoğu burkulma evde bakımıyla düzelir. Ama bazı belirtiler kırık ya da ciddi yırtık işareti olabilir.
Burada sık yapılan bir hata var. "Yürüyebiliyorum, o hâlde kırık yoktur" düşüncesi yanıltır. Yürüyebilseniz bile kemik üzerinde hassasiyet varsa film gerekebilir.
Hekimler kırık şüphesini iki ölçütle değerlendirir. Şu durumlarda röntgen için başvurun:
- Yaralanmadan hemen sonra dört adım bile atamadıysanız.
- Bileğin iç ya da dış çıkıntılı kemiğinin (malleol) arka kenarına veya ucuna bastırınca ağrı varsa.
- Ayağın dış kenarındaki çıkıntılı kemikte ya da ayak içindeki orta kemikte (navikular) hassasiyet varsa.
- Şişlik ve ağrı çok şiddetliyse ya da uyuşma varsa.
- Birkaç gün içinde belirgin düzelme olmuyorsa.
Doğru ilk yardım çoğu zaman yeterlidir. Ama şüpheniz varsa görüntüleme için hekiminize danışın.
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.
