Diabetologia dergisinde Ağustos 2026'da yayımlanan ARCHES çalışması, Utah Nüfus Veritabanı'ndan yaklaşık 3 milyon kadının 1996-2021 kayıtlarını inceledi. Bunların yaklaşık 100 bininde endometriozis (rahim iç…
Haberi paylaş
İlgilenecek birine ulaştırın.
Yaklaşık 3 milyon kadını 25 yıl izleyen Diabetologia çalışması, endometriozisi yüzde 46 daha yüksek tip 2 diyabet riskiyle ilişkilendirdi. Zayıf kadınlar da etkileniyor.
Diabetologia dergisinde Ağustos 2026'da yayımlanan ARCHES çalışması, Utah Nüfus Veritabanı'ndan yaklaşık 3 milyon kadının 1996-2021 kayıtlarını inceledi. Bunların yaklaşık 100 bininde endometriozis (rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında büyümesi) vardı. Bu kadınlarda tip 2 diyabet riski yüzde 46 daha yüksek bulundu. İlişki, pelvis dışı yerleşimli hastalıkta en güçlüydü. Menopoz öncesi ve obez olmayan kadınlarda da belirgindi. Çalışma gözlemsel; neden-sonuç kanıtlamıyor.
George Mason Üniversitesi liderliğindeki ekip, Utah eyaletinin nüfus ve sağlık kayıtlarını birleştiren büyük bir veritabanı kullandı. 25 yıllık izlem, bu konudaki en büyük çalışmayı mümkün kıldı. Tanısı olan kadınlar, tanısı olmayan kadınlarla karşılaştırıldı. Sonuç ölçütü, izlem boyunca yeni konan tip 2 diyabet tanısıydı.
Önceki çalışmalar hastalığı tek bir bütün olarak ele almıştı. Çoğu, diyabetle zayıf ya da hiç ilişki bulmamıştı. Bu analiz ise hastalığın alt tiplerini ayrı ayrı inceledi. Fark burada ortaya çıktı.
Sonuçlar üç grubu öne çıkardı:
Bu üç grup, klasik diyabet taramasının gözden kaçırabileceği kadınlar. Bulgunun asıl önemi burada.
Araştırmacıların öne sürdüğü ana açıklama kronik iltihap. Endometriozis, vücutta sürekli düşük düzeyli bir iltihap durumu yaratır. İltihap, insülinin hücrelerde işlev görmesini bozabilir. Bu da zamanla kan şekeri düzenini etkileyebilir.
Bu bir hipotez. Çalışma mekanizmayı ölçmedi, yalnızca iki tanı arasındaki ilişkiyi saydı. Ortak genetik zemin ya da hormon tedavileri gibi başka açıklamalar da mümkün.
Bir başka olasılık, ağrı ve yorgunluğun dolaylı etkisi. Kronik pelvik ağrı, hareketi ve uyku kalitesini bozabilir. Her ikisi de kan şekeri düzenini etkileyen bilinen etkenler. Bu yollar birbirini dışlamıyor; birlikte de işliyor olabilir.
Dünya Sağlık Örgütü'ne göre bu hastalık üreme çağındaki her 10 kadından birini etkiliyor. Türkiye'de de çok sayıda kadını ilgilendiren bir tanı. Yeni bulgu, bu kadınlar için diyabeti gündeme alma zamanının geldiğini düşündürüyor.
Endometriozis tanınız varsa şunları yapın:
Kilonuz normal olsa bile bu öneriler geçerli. Çalışmanın en dikkat çekici mesajı tam olarak bu. Tip 2 diyabet yıllarca belirti vermeden ilerleyebilir. Bu yüzden "kendimi iyi hissediyorum" cümlesi tarama için yeterli güvence değil. Taramanın maliyeti düşük, kazancı büyük.
Henüz değil. Hiçbir kılavuz, bu tanıyı diyabet taraması için bağımsız bir ölçüt olarak tanımlamıyor. Araştırmacılar da bulgunun başka topluluklarda doğrulanması gerektiğini vurguluyor.
Yine de klinik pratik için ipucu açık. Pelvis dışı tutulumu olan ya da uzun süredir hastalıkla yaşayan kadınlarda metabolik değerlendirme eşiğini düşük tutmak makul. Bu, ek maliyet gerektirmeyen basit bir tarama.
Dünya Sağlık Örgütü, belirti başlangıcı ile tanı arasında uzun gecikmelerin sık olduğunu belirtiyor. Bu süre boyunca metabolik risk de görünmeden birikiyor olabilir. Erken tanı, yalnızca ağrı için değil, uzun vadeli sağlık için de önemli.
Utah nüfusu ABD ortalamasından farklı özellikler taşır. Sonuçlar Türkiye'ye birebir taşınmayabilir. Tanılar sağlık kayıtlarından alındı; belirtisiz ya da tanı almamış olgular sayılmadı. Ayrıca çalışma yalnızca tip 2 diyabete baktı; prediyabet (gizli şeker) aşaması ölçülmedi.
Tanı alan kadınlar sağlık sistemiyle daha sık temas eder. Bu da diyabetin daha erken yakalanmasına yol açabilir. Adı "tespit yanlılığı" olan bu durum, ilişkiyi olduğundan büyük gösterebilir. Bulgu değerli; ama kesin bir neden-sonuç zinciri için ileriye dönük çalışmalar gerekiyor.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez.