Endometriozis tip 2 diyabet riskini yüzde 46 artırır mı?

George Mason Üniversitesi liderliğindeki ekip, Utah eyaletinin nüfus ve sağlık kayıtlarını birleştiren büyük bir veritabanı kullandı. 25 yıllık izlem, bu konudaki en büyük çalışmayı mümkün kıldı. Tanısı olan kadınlar, tanısı olmayan kadınlarla karşılaştırıldı. Sonuç ölçütü, izlem boyunca yeni konan tip 2 diyabet tanısıydı.

Önceki çalışmalar hastalığı tek bir bütün olarak ele almıştı. Çoğu, diyabetle zayıf ya da hiç ilişki bulmamıştı. Bu analiz ise hastalığın alt tiplerini ayrı ayrı inceledi. Fark burada ortaya çıktı.

Sonuçlar üç grubu öne çıkardı:

• Pelvis dışı yerleşim: Doku bağırsak, diyafram ya da başka uzak organlarda. Bu grupta ilişki en güçlüydü.
• Menopoz öncesi kadınlar: Geleneksel olarak diyabet için düşük riskli sayılan yaş grubu.
• Obez olmayan kadınlar: Kilo, diyabetin en bilinen risk faktörü. Bu bulgu, kilo dışında bir mekanizmaya işaret ediyor.

Bu üç grup, klasik diyabet taramasının gözden kaçırabileceği kadınlar. Bulgunun asıl önemi burada.

Araştırmacıların öne sürdüğü ana açıklama kronik iltihap. Endometriozis, vücutta sürekli düşük düzeyli bir iltihap durumu yaratır. İltihap, insülinin hücrelerde işlev görmesini bozabilir. Bu da zamanla kan şekeri düzenini etkileyebilir.

Bu bir hipotez. Çalışma mekanizmayı ölçmedi, yalnızca iki tanı arasındaki ilişkiyi saydı. Ortak genetik zemin ya da hormon tedavileri gibi başka açıklamalar da mümkün.

Bir başka olasılık, ağrı ve yorgunluğun dolaylı etkisi. Kronik pelvik ağrı, hareketi ve uyku kalitesini bozabilir. Her ikisi de kan şekeri düzenini etkileyen bilinen etkenler. Bu yollar birbirini dışlamıyor; birlikte de işliyor olabilir.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre bu hastalık üreme çağındaki her 10 kadından birini etkiliyor. Türkiye'de de çok sayıda kadını ilgilendiren bir tanı. Yeni bulgu, bu kadınlar için diyabeti gündeme alma zamanının geldiğini düşündürüyor.

Endometriozis tanınız varsa şunları yapın:

• Kadın doğum kontrolünüzde açlık kan şekeri ve HbA1c (üç aylık şeker ortalaması) isteyin.
• Ailenizde diyabet öyküsü varsa bunu hekiminize mutlaka söyleyin.
• Sık idrara çıkma, aşırı susama ve açıklanamayan yorgunluk gibi belirtileri ciddiye alın.
• Haftada 150 dakika tempolu yürüyüş, kan şekeri kontrolünün en ucuz aracı.

Kilonuz normal olsa bile bu öneriler geçerli. Çalışmanın en dikkat çekici mesajı tam olarak bu. Tip 2 diyabet yıllarca belirti vermeden ilerleyebilir. Bu yüzden "kendimi iyi hissediyorum" cümlesi tarama için yeterli güvence değil. Taramanın maliyeti düşük, kazancı büyük.

Utah nüfusu ABD ortalamasından farklı özellikler taşır. Sonuçlar Türkiye'ye birebir taşınmayabilir. Tanılar sağlık kayıtlarından alındı; belirtisiz ya da tanı almamış olgular sayılmadı. Ayrıca çalışma yalnızca tip 2 diyabete baktı; prediyabet (gizli şeker) aşaması ölçülmedi.

Tanı alan kadınlar sağlık sistemiyle daha sık temas eder. Bu da diyabetin daha erken yakalanmasına yol açabilir. Adı "tespit yanlılığı" olan bu durum, ilişkiyi olduğundan büyük gösterebilir. Bulgu değerli; ama kesin bir neden-sonuç zinciri için ileriye dönük çalışmalar gerekiyor.