Gluten Herkese Zararlı mı? Glutensiz Beslenme Kimin İçin Gerekli?

Gluten, hamura esneklik veren bir protein grubudur. Ekmeğin kabarmasını ve makarnanın şeklini korumasını sağlar. Binlerce yıldır insan beslenmesinin parçasıdır.

Son yıllarda glutensiz ürün pazarı hızla büyüdü. Pazarlama dili "daha temiz, daha hafif" mesajı verdi. Bilimsel gerekçe ise yalnızca belirli tanılar için geçerlidir.

Üç grup vardır. İlki çölyak hastalarıdır: bağışıklık sistemi glutene karşı bağırsağa saldırır. Toplumda yaklaşık her 100 kişiden birinde görülür. Tedavisi ömür boyu sıkı glutensiz beslenmedir.

İkinci grup buğday alerjisi taşır; belirtiler alerjik tiptedir ve hızlı gelişir. Üçüncü grup çölyak dışı gluten duyarlılığıdır. Bu tanı, çölyak ve alerji dışlandıktan sonra konur.

Sağlıklı kişilerde glutensiz diyetin fayda sağladığını gösteren güçlü çalışma yoktur. Tersine bazı sakıncalar bilinir:

• Tam tahıl azalınca lif alımı düşer; kabızlık ve bağırsak florası etkilenir
• Glutensiz paketli ürünler çoğu zaman daha fazla şeker ve yağ içerir
• Market fiyatı benzer ürünün birkaç katıdır
• Test yapılmadan diyete başlanırsa çölyak tanısı gecikir

Son madde kritiktir. Glutensiz beslenirken yapılan çölyak testleri yanlış negatif çıkabilir.

Bu his gerçek olabilir ama nedeni çoğu zaman gluten değildir. Glutensiz diyete geçen kişi paketli atıştırmalığı, hamur işini ve fast food'u da azaltır. İyilik hali bu genel düzelmeden gelir. Bazı kişilerde ise sorumlu FODMAP adlı fermente olabilen karbonhidratlardır; bunlar glutenle aynı gıdalarda bulunur.

Şüpheniz varsa şu sırayı izleyin: önce hekime gidin, gluten yemeye devam ederken çölyak kan testi yaptırın. Sonuca göre gastroenteroloji yönlendirmesi yapılır. Tanı yoksa dengeli beslenin; tam tahılı korkuyla dışlamayın.

• Şişkinlik ve IBS için bilimsel FODMAP rehberi