Güneş Çarpmasında Baş Ağrısı ve Uyku Hali Neden Tehlikeli?

• Bilinç bulanıklığı, sorulara yanlış ya da anlamsız cevap verme, davranış değişikliği
• Uyandırmakta zorlanılan uyku hali, bayılma ya da bilinç kaybı
• Nöbet (kasılma)
• Vücut ısısının 40 °C ve üzerinde olması
• Çok sıcak olduğu hâlde terlemenin durması; kızarık, sıcak ve kuru cilt (efor sırasında gelişen sıcak çarpmasında kişi hâlâ terliyor olabilir)
• Hızlı ve zor soluk alma
• Serin bir yerde 30 dakika dinlenip sıvı aldıktan sonra da düzelmeyen yakınmalar

Bu bulgulardan biri varsa ambulans beklenirken serinletmeye devam edilir. Kişinin bilinci bulanıksa ya da yutma güçlüğü varsa ağızdan sıvı verilmez; bilincini kaybederse yan yatırılarak (derlenme pozisyonu) solunumu izlenir.

Halk arasında ikisine de “güneş çarpması” denir; ancak tıbbi açıdan ayrımı önemlidir.

• Sıcak bitkinliği: Baş ağrısı, baş dönmesi, halsizlik, bulantı, iştahsızlık, aşırı terleme, soluk ve nemli cilt, kas krampları, hızlı nabız ve yoğun susuzluk görülür. Kişi serin bir yerde dinlenip sıvı alınca genellikle yarım saat içinde toparlanmaya başlar.
• Sıcak çarpması: Vücut ısısını düzenleyen sistem yetersiz kalmıştır. En önemli işaret beyin etkilenmesidir: bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali, konuşma bozukluğu, nöbet ya da koma. Tedavi edilmezse beyin, böbrek ve kaslarda kalıcı hasar gelişebilir.

Yani sıcakta başlayan baş ağrısına uyku hali ve bilinç değişikliği eklenmesi, tablonun bitkinlikten çarpmaya ilerlediğini düşündüren en önemli uyarıdır.

• Kişiyi hemen gölgeye, serin ya da klimalı bir ortama alın.
• Fazla giysilerini çıkarın; bilinci yerindeyse sırt üstü yatırıp bacaklarını hafifçe yükseltin.
• Cildini serin suyla ıslatın ya da serin su püskürtün ve vantilatörle havalandırın; boyun, koltuk altı ve kasıklara buz ya da soğuk paket koyun.
• Bilinci tamamen açık ve yutabiliyorsa küçük yudumlarla su ya da elektrolitli sıvı verin.
• Ateş düşürücü ilaç vermeyin: sıcak çarpmasında vücut ısısını düşürmezler; asıl tedavi serinletmedir.
• Kişiyi yalnız bırakmayın; yakınmalar düzelse bile o gün yeniden sıcağa ve efora çıkmasını önleyin.

• Bebekler ve küçük çocuklar, 65 yaş üstü kişiler
• Kalp, böbrek ya da akciğer hastalığı, diyabet veya obezitesi olanlar
• İdrar söktürücü, bazı tansiyon ilaçları, bazı psikiyatri ilaçları ve alerji ilaçları gibi terlemeyi ya da sıvı dengesini etkileyen ilaçları kullananlar
• Açık havada ağır iş yapanlar ve sıcakta spor yapanlar
• Kapalı ve havasız araç, oda ya da çadırda kalanlar; alkol alanlar

Park hâlindeki araçta kısa süre bile çocuk ya da yaşlı bırakılmamalıdır; aracın içi dakikalar içinde tehlikeli sıcaklıklara ulaşabilir.

• Susamayı beklemeden gün boyunca düzenli sıvı alın; alkol ve çok şekerli içeceklerden kaçının.
• Günün en sıcak saatlerinde (genellikle 11.00–16.00) güneşe ve ağır efora çıkmayın.
• Açık renkli, bol ve hafif giysiler, geniş kenarlı şapka kullanın.
• Serin ortamlarda mola verin; yaşlı yakınlarınızı ve kronik hastaları sıcak dalgalarında sık arayın.
• Düzenli ilaç kullanıyorsanız sıcak havalarda sıvı ve ilaç düzeni için hekiminize danışın.