ITP (bağışıklık trombositopenisi)

Neden olur, kimde görülür?

ITP’de bağışıklık sistemi, bilinmeyen bir nedenle trombositleri işaretleyen antikorlar üretir. İşaretlenen trombositler başta dalakta parçalanır; trombosit üretimi de azalabilir. ITP bulaşıcı değildir.

Riski artırabilen durumlar şunlardır:

• Virüs ya da bakteri enfeksiyonları; çocuklarda hastalık bazen bir virüs enfeksiyonunun ardından başlar
• Bazı antibiyotikler, virüs ilaçları ve iltihap giderici ilaçlar
• Çok nadiren kızamık-kabakulak-kızamıkçık (KKK) aşısı, özellikle çocuklarda
• Lupus gibi başka bağışıklık hastalıkları ve bazı bağışıklık yetmezlikleri
• Erişkinlerde gebelik ve bazı kanserler

ITP çocuklarda erişkinlerden daha sık görülür ve kız ile erkek çocuklarını eşit etkiler. Erişkinlerde kadınlarda daha sıktır; kronik ITP kadınlarda erkeklere göre iki-üç kat daha sık görülür. Amerikan Hematoloji Derneği, genel toplumda görülme sıklığını 100.000 kişide 2–5 olarak tahmin eder.

Belirtiler

ITP hiçbir belirti vermeyebilir. Belirti olduğunda çoğu kanamayla ilgilidir:

• Kolay ya da nedensiz morarma
• Peteşi: deride, sıklıkla bacak ön yüzünde görülen iğne başı büyüklüğünde kırmızı-mor noktalar
• Purpura: deri altına kanamaya bağlı daha büyük kırmızı, mor ya da kahverengi-sarı lekeler
• Burun kanaması, diş eti ya da ağız içi kanaması
• Adet kanamasının her zamankinden çok ya da uzun sürmesi
• Daha seyrek olarak idrarda ya da dışkıda kan

Kan kaybı kansızlığa (anemi) yol açarsa yorgunluk, solukluk ve baş dönmesi olabilir. Erişkinlerde belirgin yorgunluk sık görülen ve kolayca gözden kaçan bir yakınmadır. Trombosit sayısı ne kadar düşükse kanama riski genellikle o kadar artar. Mide-bağırsak kanaması ve beyin kanaması nadirdir ama ciddi sonuçlar doğurabilir.

Tanı ve testler

ITP’yi tek başına kesin gösteren bir test yoktur. Hekiminiz yakın zamandaki enfeksiyonları, aşıları, ilaçlarınızı ve ailede kanama öyküsünü sorar, ardından sizi muayene eder.

• Tam kan sayımı (hemogram): Trombosit ve diğer kan hücrelerini ölçer. ITP’de genellikle yalnız trombosit düşüktür.
• Periferik kan yayması: Kanın mikroskopla incelenmesidir. Başka bir hastalığı düşündüren bulguları gösterebilir.
• Gerekirse ek testler: Biyokimya testleri, HIV ve hepatit taraması, bazı durumlarda Helicobacter pylori testi, gebelik testi ve karın ultrasonu istenebilir.
• Kemik iliği incelemesi: Çoğu hastada ilk tanıda gerekmez; tedaviye yanıt yoksa ya da başka bir hastalıktan ayırmak gerekirse istenebilir.

Normal trombosit sayısı yaklaşık 150.000–450.000/mm³’tür; Türk Hematoloji Derneği’ne göre ITP’de 100.000/mm³’ün altına iner. Bazen tüpteki pıhtılaşmayı önleyen madde (EDTA) trombositleri kümelendirir ve sayı olduğundan düşük görünür. Bu nedenle tek bir sonuçla ITP tanısı konmaz.

Tedavi yaklaşımı

ITP’de tedavinin amacı hastalığı tamamen ortadan kaldırmak değil, trombosit sayısını güvenli bir düzeyde tutmaktır. Hekiminiz kanama belirtilerini, trombosit sayısını, yaşınızı, başka hastalıklarınızı ve ilaçlarınızı birlikte değerlendirir.

• İzlem: Kanaması olmayan ya da yalnız deride morluk ve peteşisi olan çocuklarda ilaç yerine izlem önerilir. Yeni tanı almış, belirtisi olmayan ya da hafif kanaması olan ve trombosit sayısı 30.000/mm³ veya üzerinde olan erişkinlerde de genellikle izlem önerilir.
• İlaç tedavisi: Ciddi kanama, yüksek kanama riski ya da çok düşük trombosit sayısında düşünülür. Kortikosteroid gibi bağışıklığı baskılayan ilaçlar ilk seçenekler arasındadır. Yanıt yetersizse trombosit üretimini artıran ya da bağışıklığı başka yollarla etkileyen ilaçlar kullanılabilir.
• Dalağın alınması (splenektomi): Uzun süren ve ilaçlara yanıt vermeyen bazı hastalarda düşünülebilir; öncesinde enfeksiyonlara karşı aşılar yapılır.
• Trombosit nakli: Hayatı tehdit eden kanamada trombositi kısa süreliğine yükseltir.

ITP bir enfeksiyonla ilişkiliyse, enfeksiyonun tedavisi trombosit sayısının yükselmesine yardımcı olabilir.

Günlük yaşam ve izlem

ITP’si olan çoğu kişi olağan yaşamını sürdürebilir. Kanamayı önlemek için şunlara dikkat edin:

• Ağrı kesiciler: Aspirin ve ibuprofen gibi bazı ağrı kesiciler trombositlerin çalışmasını bozar ve kanamayı artırabilir; reçetesiz pek çok ilaçta bulunabilirler. Ağrı kesiciye başlamadan önce hekiminize danışın.
• İlaç listesi: Tüm ilaçlarınızı, takviyeleri ve bitkisel ürünleri hekiminize bildirin.
• Spor: Boks, futbol ve karate gibi temas sporları; kayak ve binicilik gibi düşme riski olan etkinlikler kanamaya yol açabilir. Trombosit sayınız çok düşükken bunlardan uzak durmanız istenebilir.
• Diş bakımı: Yumuşak diş fırçası kullanın, düzenli diş kontrolüne gidin. Diş çekimi, dolgu ya da diş taşı temizliğinden önce hekiminize danışın.
• Girişimler: Her ameliyat ya da girişimden önce ITP’niz olduğunu söyleyin.
• Bilgi kartı: Tanınızı ve hekiminizin iletişim bilgilerini içeren bir kart taşıyın; çocuğunuz ITP ise kartı aile taşısın.
• Enfeksiyonlar: Virüs enfeksiyonları trombositi düşürebilir. Aşılarınızı hekiminize danışarak yaptırın.

Dalağınız alındıysa ateşte hekiminize hemen haber verin. Kontrol kan sayımlarınızı aksatmayın.

Gebelik, çocuklar ve özel durumlar

Çocuklar: Birçok çocukta ITP birkaç hafta ya da ay içinde kendiliğinden düzelir ve genellikle tekrarlamaz. Bir yıldan uzun süren ITP’ye kronik ITP denir; düzelme yıllar sonra da olabilir. Çocuğunuzu düşme ve kafa travması riski yüksek etkinliklerden koruyun; gerekirse kask, dizlik ve dirseklik kullanın. Okul ve spor kısıtlamalarını çocuğunuzun hekimine sorun.

Gebelik: Gebelikte trombosit sağlıklı kadınlarda da hafifçe düşebilir. Buna gebelik trombositopenisi denir; yaygındır ve genellikle sorun yaratmaz. Preeklampsi gibi ciddi durumlar ise trombositi çok düşürebilir. ITP’si olan gebelerde düzenli kan sayımı yapılır, gerekirse doğumdan önce tedavi verilir. Doğum şekli kadın doğum gerekçelerine göre belirlenir. Annedeki antikorlar bebeğe geçebilir; bebekte trombosit düşüklüğü çoğu zaman birkaç gün içinde düzelir. Bu yüzden doğumda bebeğin trombosit sayısı kontrol edilir. Doğumdan önce ekibe ITP’niz olduğunu hatırlatın.

Bağlantılı sayfalar