İçeriğe geç

Şiddetli ya da ani başlayan bir belirtiniz varsa okumayı bırakın, 112'yi arayın.

Hekim misiniz? Doktorclub'a katılın

Mutfak Tıbbı

Karadut şurubu ve dut pekmezi boğaz ağrısına iyi gelir mi? Kanıt ve şeker uyarısı

Haberi paylaş

İlgilenecek birine ulaştırın.

WhatsApp ile paylaş
XFacebookLinkedIn

Karadut şurubunun ya da dut pekmezinin boğaz ağrısını iyileştirdiği veya kısalttığı gösterilmiş değildir; ani başlayan boğaz ağrısında karadutu deneyen bir insan çalışması bulunmuyor. Boğaz ağrısı çoğunlukla virüslerden kaynaklanır ve yaklaşık bir haftada kendiliğinden geçer. Bol sıvı, serin ve yumuşak yiyecekler, gerekirse eczacının önerdiği ağrı kesici asıl rahatlatanlardır. Karadut şurubunu seviyorsanız ölçülü yudumlayabilirsiniz, ama yoğun bir şeker şurubudur: Bir yaşından küçük bebeğe hiç verilmez, 4 yaşına kadar ayrıca verilmemesi önerilir, şeker hastaları miktara dikkat etmelidir. Nefes darlığı, yutkunamama ya da salya akması varsa 112'yi arayın.

Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.

Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı

Önemli bilgiler

  • Kendiliğinden geçer: İngiltere'nin ulusal kılavuzu NICE'a göre ani boğaz ağrısı sıklıkla virüsle başlar, belirtiler yaklaşık 1 hafta sürebilir ve çoğu kişi, neden bakteri de olsa virüs de olsa, bu sürede antibiyotiksiz iyileşir (NICE, 2018).
  • Kanıt yok denecek kadar az: Boğazla ilgili tek randomize çalışma İran'dan: bademcikleri uzun süredir büyük olan 5–15 yaş 76 çocukta 3 haftalık karadut şurubu, plaseboya göre bademcik büyüklüğünü ve horlamayı azalttı (Pourabbasi ve ark., 2025). Ani boğaz ağrısında çalışma yok.
  • Şeker yükü: TÜBER'deki değerlere göre 100 gram dut pekmezinde 272 kilokalori ve 65 gram karbonhidrat bulunur (TÜBER, 2022).
  • Serbest şeker: DSÖ şuruplardaki şekeri "serbest şeker" sayar ve serbest şekerin günlük enerjinin yüzde 10'undan az olmasını önerir; 2.000 kilokalorilik bir günde bu yaklaşık 50 gramdır (DSÖ, 2026).
  • Öksürükte bal: Cochrane derlemesine göre bir yaşından büyük çocuklarda bal, öksürüğü hiçbir şey vermemeye ya da plaseboya göre muhtemelen daha çok azaltır; yarar en çok ilk 3 günde görüldü (Oduwole ve ark., 2018).

Karadut şurubu boğaz ağrısına gerçekten iyi gelir mi?

PubMed'de yaptığımız taramada ani boğaz ağrısı (farenjit) ya da bademcik iltihabı (tonsillit) olan kişilerde karadut, dut pekmezi ya da karadut şurubunu sınayan bir çalışma bulamadık. Karadutun bitkisel bileşikleri üzerine laboratuvar ve hayvan çalışmaları vardır; bunlar insanda boğaz ağrısının geçtiğini göstermez.

İran'daki çalışma ise farklı bir sorunla ilgilidir: uzun süredir büyük olan bademcikler. Çalışma tek merkezli ve küçüktür; çocuklar 3 hafta şurup içti ve yan etki bildirilmedi. Sonuç ilginç, ama bir kez tekrarlanmadan bademcik büyümesi için bile öneri olamaz. Bademcikleri büyük, horlayan ya da ağzı açık uyuyan çocuğu kulak burun boğaz hekimine gösterin; şurubu tedavinin yerine koymayın.

NHS boğaz ağrısında bol su içmeyi, serin ya da yumuşak yiyecekleri önerir; karadut şurubunun bunlardan fazlasını yaptığı gösterilmedi.

Kemoterapide ağız yarasında karadut işe yarıyor mu?

Karadutla yapılan insan çalışmalarının çoğu bu konudadır. Türkiye'de baş-boyun kanseri nedeniyle ışın tedavisi alan 80 hastalık randomize çalışmada, tedaviye karadut pekmezi eklenen grupta ağız yarası (oral mukozit) daha seyrek ve daha hafif oldu, ama yaşam kalitesi değişmedi (Demir Doğan ve ark., 2017). Dört çalışmayı (297 kişi) inceleyen bir sistematik derleme de karadut ürünlerinin ağız yarasını azaltabildiği sonucuna vardı; ancak çalışma sayısı az ve dördünden birinde üzüm pekmezi daha koruyucuydu.

Bu bulgular boğaz ağrısına taşınamaz. Kanser tedavisi alıyorsanız ağız bakımında kullanacağınız her ürünü onkoloji ekibinize sorun; şekerli şurup ağız temizliğini ve kan şekerini de etkileyebilir. Ayrıntı için Mutfak Tıbbı'nın kemoterapide ağız yarası rehberine bakın.

Karadut şurubu, dut pekmezi, karadut özü: fark ne?

Pekmez, meyve suyunun kaynatılıp koyulaştırılmasıyla elde edilir. Türk Gıda Kodeksi Üzüm Pekmezi Tebliği (sonraki değişiklikleriyle) yalnız üzümden yapılan pekmezi kapsar ve üzüm pekmezinin ticari glikoz, fruktoz gibi şekerlerle seyreltilerek ya da çoğaltılarak "üzüm pekmezi şurubu" gibi adlarla ürün üretilmesini yasaklar (Resmî Gazete, 2017). Dut pekmezi ve "karadut şurubu" ya da "karadut özü" adıyla satılan ürünler bu tebliğin kapsamında değildir.

Bu yüzden satın alırken adına değil, etiketin içindekiler listesine bakın: Ürün yalnız karaduttan mı yapılmış, yoksa şeker, glikoz şurubu ya da başka meyve suyu eklenmiş mi? Eklenmiş şekerli ürün, boğaz için değil, tatlı olarak düşünülmelidir (Doktorclub editörlerinin önerisi).

Bir kaşık karadut şurubunda ne kadar şeker var?

Miktar (dut pekmezi)Enerji (yaklaşık)Karbonhidrat (yaklaşık)Şeker: glukoz + fruktoz (yaklaşık)
100 gram272 kilokalori65 gram51 gram
1 tatlı kaşığı (yaklaşık 9 gram)24 kilokalori6 gram4,6 gram
3 tatlı kaşığı (yaklaşık 27 gram)73 kilokalori18 gram14 gram

Tablo: 100 gram değerleri TÜBER 2022'deki dut pekmezi tablosundan (kaynağı TürKomp; şeker = 26 gram glukoz + 25 gram fruktoz); 1 tatlı kaşığı pekmez TÜBER ev ölçüsüne göre 8–9 gramdır. Kaşık değerleri hesaptır. TÜBER değerleri genel olarak dut pekmezi içindir, karaduta özgü değildir; karadut şurubu ya da özü için etikete bakın.

Üç tatlı kaşığı yaklaşık 14 gram şeker (glukoz + fruktoz) verir; bu, 2.000 kilokalorilik bir gün için DSÖ'nün yaklaşık 50 gramlık serbest şeker sınırının yaklaşık dörtte biridir (hesap). TÜBER de pekmezin glisemik indeksinin (kan şekerini yükseltme hızı) yüksek olduğunu ve şeker hastalarının, insülin direnci olanların ve fazla kilolu kişilerin porsiyona dikkat etmesi gerektiğini yazar.

Kimler dikkatli olmalı?

  • Bebekler ve küçük çocuklar: Bir yaşından önce şurup, pekmez ve bal hiç verilmez; bal bebekte botulizm denen ağır bir zehirlenmeye yol açabilir. NHS 4 yaşına kadar bal, şurup ve meyve suyundaki şeker dahil şekerli yiyecek ve içeceklerden kaçınılmasını önerir. TÜBER bebek beslenmesinde pekmeze tatlandırıcı olarak izin verir; biz NHS'yi izleyerek daha ihtiyatlıyız. Bir yaşından büyük çocukta öksürükte NHS kısa süreli bal önerir; Cochrane kanıtı en çok 3 günlük, çoğu tek gecelik kullanımdan gelir. Bu, ilacın yerine geçmez, günlük bir şeker alışkanlığı da değildir; 4 yaşa kadar bal ayrıca verilmez. Ayrıntı için bal, zencefil ve limon yazımıza bakın.
  • Şeker hastaları: Pekmez kan şekerini hızla yükseltir (TÜBER); karadut şurubu da yoğun şekerlidir. Ölçmeden "boğaza iyi gelir" diye kaşık kaşık içmeyin; meyve seçimi için Mutfak Tıbbı'nın şeker hastası dut yer mi sayfasına bakın.
  • Böbrek hastaları: TÜBER tablosuna göre 100 gram dut pekmezinde 975 miligram potasyum vardır; bir tatlı kaşığı yaklaşık 88 miligram eder (hesap). Tek kaşık az olsa da kaşık kaşık ya da bardakla içildiğinde miktar artar. Potasyumu kısıtlanmış böbrek hastaları ile ACE inhibitörü, ARB ya da spironolakton gibi potasyum tutucu idrar söktürücü kullananlar pekmez miktarını hekimleriyle konuşmalıdır: hiç yemeyin demiyoruz, serbestçe de tüketmeyin; ayrıntı böbrek hastalığında potasyum rehberinde.
  • Diş sağlığı: Şekerli içeceklerin dişle uzun süre teması çürüğe yol açar. Şurubu yatmadan, diş fırçaladıktan sonra yudumlamayın (Doktorclub editörlerinin önerisi).

Boğaz ağrısına ne iyi gelir?

  • Bol su için; serin ya da yumuşak yiyecekler yiyin; dinlenin; sigaradan ve dumanlı ortamdan uzak durun (NHS).
  • Tuzlu su gargarası NHS'nin önerdiği zararsız bir rahatlatma yöntemidir: yarım çay kaşığı tuz bir bardak ılık suda eritilir, gargara edilip tükürülür; çocuklar yapmamalıdır. NICE ilaçsız gargaraların ağrıyı azalttığına dair kanıt bulmadı; yararı sınırlı olsa da yetişkinde denenebilir.
  • Ağrı ya da ateş için parasetamol ya da ibuprofen düşünülebilir (NICE). Prospektüsteki dozu aşmayın; gebelik, mide, böbrek ya da kalp hastalığınız varsa önce eczacınıza sorun.
  • Lokal uyuşturucu ya da antiseptik içeren ilaçlı pastiller yetişkinlerde ağrıyı biraz azaltabilir; ilaçsız pastiller için kanıt bulunmadı (NICE). Küçük çocuklara sert şeker ve pastil vermeyin; boğulma riski vardır (NHS).
  • Antibiyotik çoğu zaman gerekmez; hekim gerekli görürse yazar. Ayrıntı için boğaz ağrısında antibiyotik ne zaman gerekir yazımıza bakın.

Türkiye'de

  • Bir haftada düzelmeyen ya da sık tekrarlayan boğaz ağrısında aile hekiminize başvurun; gerekirse MHRS üzerinden kulak burun boğaz polikliniğinden randevu alınır.
  • 5 yaşından küçük çocukta boğaz ağrısı ve ateşte çocuk sağlığı ve hastalıkları polikliniğine ya da aile hekimine başvurun.
  • Evde kalan antibiyotiği kendi başınıza başlamayın; hekim gerekli görürse reçete eder.

Ne zaman acil başvurmalı?

  • Hemen 112: Nefes almakta zorlanma ya da yutkunamama; salya akması; nefes alırken ince, yüksek perdeden ses (stridor); hızla kötüleşen ağır belirtiler (NHS).
  • Aynı gün hekim: Çok yüksek ateş ya da titreme; idrarın azalması ya da koyulaşması gibi sıvı kaybı belirtileri; diyabet ya da kemoterapi gibi nedenlerle bağışıklığın zayıf olması (NHS).
  • Hekime görünün: Boğaz ağrısı bir haftada düzelmiyorsa, sık tekrarlıyorsa, 5 yaşından küçük bir çocuktaysa ya da ağızda veya boyunda şişlik, 3 haftadan uzun süren ağız yarası eşlik ediyorsa (NHS).

Neler değişti? (Kasım 2026)

  • Son 12 ayda karadutla iki küçük çalışma yayımlandı: Ekim 2025'te İran'da büyük bademcikli 76 çocukta (yukarıda) ve Ağustos 2026'da Türkiye'de ağız yarası olan 120 diyabet hastasında gargara olarak (Demirağ ve Akeren, 2026). İkisi de ani boğaz ağrısını ölçmedi; boğaz ağrısı önerisi değişmedi.

Kaynaklar

  1. NICE. Sore throat (acute): antimicrobial prescribing (NG84) 2018 nice.org.uk (yeni pencerede açılır)
  2. NHS. Sore throat 2024 nhs.uk (yeni pencerede açılır)
  3. NHS. Foods to avoid giving babies and young children nhs.uk (yeni pencerede açılır)
  4. T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  5. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Üzüm Pekmezi Tebliği (2017/8). Resmî Gazete 2017 resmigazete.gov.tr (yeni pencerede açılır)
6 kaynak daha
  1. DSÖ. Healthy diet 2026 who.int
  2. Oduwole O ve ark. Honey for acute cough in children. Cochrane Database Syst Rev 2018. DOI: 10.1002/14651858.CD007094.pub5 doi.org
  3. Pourabbasi M ve ark. Black mulberry syrup on reducing tonsillar hypertrophy and its clinical symptoms. Caspian J Intern Med 2025. DOI: 10.22088/cjim.16.4.731 doi.org
  4. Demir Doğan M ve ark. Effectiveness of black mulberry molasses in prevention of radiotherapy-induced oral mucositis. J Altern Complement Med 2017. DOI: 10.1089/acm.2016.0425 doi.org
  5. Raghunand Sindhe J ve ark. A systematic review of the efficacy and safety of mulberry formulations for chemotherapy- and/or radiotherapy-induced oral mucositis. Cureus 2024. DOI: 10.7759/cureus.52340 doi.org
  6. Demirağ H, Akeren Z. Hawthorn vinegar, black mulberry syrup, and green tea on oral mucositis in individuals with diabetes. Front Med 2026. DOI: 10.3389/fmed.2026.1841943 doi.org

Bu yazıda geçen ilaçlar

İlaç Rehberi'nde reçete ve SGK durumu, resmî prospektüs ve aynı etken maddeyi içeren ilaçlar:

Yazan
Doktorclub Sağlık Editörleri
Güncelleme
17 Kasım 2026

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası

Okumaya devam edin

Tüm Mutfak Tıbbı yazıları

Bu rehber yardımcı oldu mu?