Böbrek hastalığında potasyum: domates, kuru fasulye, kayısı ve patates

Temel ilkeler

• Kimler kısıtlar: Kanında potasyumu yüksek çıkanlar. Özellikle ileri evrede ve diyalizde olanlarda daha sık gerekir.
• Porsiyon: Neredeyse her besinde biraz potasyum vardır. Düşük potasyumlu bir besinin büyük porsiyonu, yüksek potasyumlu bir besinin küçük porsiyonundan daha fazla potasyum verebilir.
• Pişirme: Bazı sebzelerde haşlama ve ıslatma yöntemi potasyumun bir kısmını azaltır, tamamını değil.
• Sular: Konserve meyve ve sebzenin suyunu ve pişmiş etin suyunu tüketmeyin; bu sular potasyumdan zengin olabilir.
• Tuz ikameleri: “Az sodyumlu” tuzların çoğu potasyum klorür içerir. Potasyumunuz yüksekse kullanmayın.
• İlaçlar: Bazı tansiyon ilaçları (ACE inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri) ve spironolakton gibi idrar söktürücüler potasyumu yükseltebilir. Potasyum takviyesi de risklidir. İlacınızı kendi kendinize bırakmayın; hekiminiz gerekirse ilacınızı ayarlar.
• Diyaliz: Diyaliz seanslarını kaçırmak potasyumu yükseltir.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Potasyumu yüksek bilinen ve Türk sofrasında sık geçen besinler:

• Domates ve domates ürünleri: salça, domates sosu, domates suyu.
• Kuru baklagiller: kuru fasulye, nohut, mercimek.
• Patates (haşlama, kızartma, fırın) ve tatlı patates.
• Kuru meyveler: kuru kayısı, kuru incir, kuru üzüm, kuru erik, hurma.
• Muz, portakal ve portakal suyu, kavun, kivi, nar ve nar suyu.
• Pişmiş ıspanak ve çoğu pişmiş yeşillik, kabak türlerinden balkabağı.
• Süt ve yoğurt, kuruyemiş ve çekirdek, pekmez.

Göreli olarak daha düşük potasyumlu seçenekler:

• Elma, armut, üzüm, şeftali, erik, mandalina, çilek, kiraz; karpuz ölçülü.
• Salatalık, biber, soğan, patlıcan, kabak, lahana, karnabahar, taze fasulye, marul, maydanoz.
• Beyaz ekmek, pilav, makarna, şehriye.

Örnek bir gün: Kahvaltıda domates yerine salatalık ve biber; öğlende zeytinyağlı taze fasulye ya da kabak yemeği ve pilav; akşam kuru fasulye istiyorsanız küçük bir porsiyon, yanında patates değil bulgur ya da pilav. Hangi miktarın size uygun olduğunu diyetisyeniniz söyler.

Türk mutfağında potasyumu biriktiren alışkanlıklar:

• Aynı öğünde birden çok yüksek potasyumlu besini birleştirmek: salçalı kuru fasulye, yanında patates ve ayran gibi.
• Bayram ve misafirlikte kuru meyve ve kuruyemiş tabağından sürekli atıştırmak.
• Sebze yemeğinin, konservenin ya da etin suyunu ekmekle sıyırmak.
• Taze sıkılmış portakal ya da nar suyunu her gün içmek.

Bunları tamamen bırakmak yerine aynı öğünde birini seçin, diğerini daha düşük potasyumlu bir seçenekle değiştirin.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Patates kızartması yerine: pilav ya da makarna.
• Domatesli menemen yerine: biberli, soğanlı yumurta.
• Bol domates ve salçalı yemek yerine: salçasız ya da az salçalı, zeytinyağlı sebze yemeği.
• Kuru kayısı, kuru incir ve hurma yerine: elma, armut ya da üzüm.
• Portakal suyu ve nar suyu yerine: elma ya da üzüm suyu.
• Muz yerine: şeftali, armut ya da çilek.
• Pekmez yerine: diyabetiniz yoksa reçel ya da bal; ölçülü.

Özel durumlar

Islatma ve haşlama yöntemi (sebzeler için):

• Sebzeyi soyun, kararmaması için soğuk suya koyun ve çok ince dilimleyin.
• Ilık suyla birkaç saniye durulayın.
• Sebzenin yaklaşık on katı kadar tuzsuz ılık suda en az iki saat bekletin. Daha uzun bekletecekseniz dört saatte bir suyunu değiştirin.
• Yeniden ılık suyla durulayın.
• Sebzenin yaklaşık beş katı kadar tuzsuz suda pişirin ve haşlama suyunu dökün.

Bu yöntem potasyumun tamamını gidermez. Islatılmış sebzenin de miktarını sınırlamanız gerekir. Patates gibi sevdiğiniz bir sebze için bu yöntemin işe yarayıp yaramayacağını diyetisyeninize sorun.

Diyabetiniz varsa: Şekeriniz düştüğünde portakal suyu yerine elma ya da üzüm suyu seçmeniz önerilebilir.

Kan testi ve ilaç desteği:

• Kronik böbrek hastalığınız varsa, kalp ya da tansiyon ilacı, potasyum takviyesi ya da tuz ikamesi kullanıyorsanız hekiminiz potasyumunuzu düzenli olarak ölçer. Sonucunuzu not edin ve kontrole giderken yanınızda götürün.
• Diyet yetmezse hekiminiz potasyum bağlayıcı bir ilaç önerebilir. Bu ilaç bağırsaktaki potasyumun bir kısmının kana geçmesini önler ve dışkıyla atılmasını sağlar.
• Konserve meyve kullanıyorsanız şurubunu ya da suyunu dökün; bu su potasyum taşır.

Bağlantılı sayfalar