Sifiliz (frengi): evreler, testler ve penisilin tedavisi

Sifiliz (frengi), Treponema pallidum bakterisinin yaptığı ve penisilinle tamamen tedavi edilebilen bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Standart tedavi kas içine benzatin penisilin G iğnesidir: erken sifilizde tek doz, geç veya süresi bilinmeyen sifilizde haftada bir olmak üzere üç doz (CDC). Tanı iki tür kan testiyle konur; tedaviden sonra 6. ve 12. aylarda kan testiyle izlem yapılır.

• WHO'ya göre 2022'de dünyada 15–49 yaş arası yaklaşık 8 milyon yetişkin sifiliz enfeksiyonu geçirdi (WHO, Mayıs 2025).
• Avrupa'da 2024'te 45.577 doğrulanmış sifiliz vakası bildirildi; hız 2015–2024 arasında iki katından fazla arttı (ECDC, Mayıs 2026).
• Avrupa'da konjenital sifiliz vakaları 2023'te 78 iken 2024'te 140'a çıktı (ECDC verisi, Mayıs 2026).
• İlk yara (şankr) temastan ortalama 3 hafta sonra, 10–90 gün aralığında çıkar; ağrısızdır ve kendiliğinden kapanır (CDC, 2024).
• Tedavi yanıtında ölçüt, non-treponemal test titresinin 12 ay içinde en az dört kat (iki dilüsyon) düşmesidir (CDC, 2024).
• ABD'de benzatin penisilin (Bicillin L-A) kıtlığı sürüyor; üretici toparlanmayı 2027'nin son çeyreğine erteledi (CDC, Nisan 2026).
• Türkiye'de sifiliz bildirimi zorunlu hastalıklardandır ve Sağlık Bakanlığı gebelik rehberi ilk izlemde sifiliz taraması öngörür.

Sifiliz, tedavi edilmezse yıllar içinde evreler hâlinde ilerleyen bir enfeksiyondur. Evre, hem bulaştırıcılığı hem de tedavinin kaç doz olacağını belirler.

Nörosifiliz, oküler (göz) ve otik (kulak) sifiliz herhangi bir evrede görülebilir. Primer yaranın ağrısız olması ve makatta, rahim ağzında ya da ağızda bulunabilmesi nedeniyle birçok kişi onu fark etmez. Yara ayrımı için genital yaralar yazısına bakabilirsiniz.

Sifiliz tanısı için iki farklı türde kan testi birlikte kullanılır; tek test tanı için yeterli değildir (CDC).

• Non-treponemal testler (VDRL, RPR): Enfeksiyonun etkinliğini yansıtır ve sonuç titre (ör. 1:32) olarak verilir. Tedaviyle düşer; bu nedenle izlemde kullanılır. Gebelik, otoimmün hastalıklar gibi durumlarda yanlış pozitif olabilir.
• Treponemal testler (TPHA, TPPA, EIA/CLIA gibi otomatik testler): Bakteriye özgü antikoru gösterir. Tedaviden sonra da çoğu kişide ömür boyu pozitif kalır; bu yüzden tedavi yanıtını izlemek için kullanılmaz.

Klasik algoritmada önce VDRL/RPR, pozitifse treponemal testle doğrulama yapılır. Birçok laboratuvar bugün ters algoritma kullanır: önce otomatik treponemal test, pozitifse RPR. İki test uyumsuzsa (treponemal pozitif, RPR negatif), farklı yöntemle ikinci bir treponemal test (ör. TPPA) yapılır. Bu tablo eski ve tedavi edilmiş bir enfeksiyonu, çok erken enfeksiyonu ya da yanlış pozitif sonucu gösterebilir (CDC, 2024).

Pencere dönemi: Antikorlar yara çıktıktan sonra 2 haftaya kadar oluşmayabilir. Bu yüzden erken test negatifse tekrarı gerekir. İngiltere'deki bir NHS cinsel sağlık servisi sifiliz için 90 günlük pencere dönemi verir. Yarası olan kişide yaradan doğrudan örnek alınarak bakteri aranabilir.

Sifilizin standart tedavisi, kas içine uygulanan uzun etkili benzatin penisilin G'dir; WHO ve CDC kılavuzlarında birinci seçenektir.

• Primer, sekonder ve erken latent sifiliz: Tek doz benzatin penisilin G (CDC; erişkinde 2,4 milyon ünite).
• Geç latent veya süresi bilinmeyen sifiliz: Haftada bir, toplam üç doz.
• Nörosifiliz, oküler ve otik sifiliz: Benzatin penisilin yeterli değildir; hastanede damar içi kristalize penisilin G uygulanır.

Tedaviden sonraki ilk 24 saat içinde ateş, üşüme, baş ve kas ağrısıyla seyreden Jarisch-Herxheimer reaksiyonu görülebilir, en sık erken sifilizde. Alerji demek değildir ve genellikle kendiliğinden geçer. Gebelikte erken doğum eylemini tetikleyebileceği için izlenmelidir.

Azitromisin, yaygın direnç ve tedavi başarısızlıkları nedeniyle artık sifiliz tedavisinde önerilmez (CDC).

Penisilin alerjisi olduğunu söyleyen kişilerin çoğu gerçekte alerjik değildir. CDC'ye göre ABD'de hastaların yaklaşık %10'u penisilin alerjisi bildirir, ancak değerlendirildiğinde %1'den azında gerçek alerji saptanır. Bu nedenle ilk adım, alerji öyküsünün bir hekim veya alerji uzmanınca değerlendirilmesidir.

Gebe olmayan ve penisilin kullanamayan erişkinlerde, erken sifilizde 14 gün, geç latent sifilizde 28 gün doksisiklin alternatif seçenektir; erken sifilizde 10 günlük seftriakson da kullanılabilir (CDC). Gebelikte tek etkili tedavi penisilindir; alerjisi olan gebelerde penisiline duyarsızlaştırma yapılarak penisilin verilir.

Benzatin penisilin G, dünyada az sayıda üreticiye bağlı olduğu için sık kıtlık yaşanan bir ilaçtır. ABD'de Bicillin L-A kıtlığı sürüyor: CDC'nin 23 Nisan 2026 güncellemesine göre üretici toparlanmayı 2027'nin son çeyreğine erteledi ve FDA, eşdeğer bir ürün olan Lentocilin'in geçici ithalatına izin verdi. CDC, kısıtlı stokun öncelikle gebeler için ayrılmasını, gebe olmayan erişkinlerde doksisiklinin kullanılmasını öneriyor.

Türkiye'de 2018'deki temin sorununun ardından TİTCK, Deposilin ve Pentin-LA adlı benzatin penisilin ürünlerinin 1,2 ve 2,4 milyon IU flakonlarla eczanelere verildiğini duyurdu. Ekim 2026 itibarıyla güncel stok durumuna ilişkin resmî bir açıklamaya ulaşılamadı. İlaç bulunamazsa, özellikle gebelikte, başka bir antibiyotiğe kendi başınıza geçmeyin; hekim ve hastane eczanesiyle çözüm aranmalıdır.

Tedavi yanıtı, aynı laboratuvarda ve aynı yöntemle (ör. hep RPR) ölçülen non-treponemal titreyle izlenir. CDC, primer ve sekonder sifilizde 6. ve 12. aylarda, latent sifilizde 6., 12. ve 24. aylarda kontrol önerir. Titrenin 12 ay içinde en az dört kat, yani iki dilüsyon düşmesi (ör. 1:32'den 1:8'e) yeterli yanıt kabul edilir. Titrenin dört kat yükselmesi yeniden enfeksiyon veya tedavi başarısızlığını düşündürür. Bazı kişilerde titre düşük bir düzeyde sabit kalır ("serofast"); bu durum hekim tarafından değerlendirilir. Treponemal testin pozitif kalması başarısızlık anlamına gelmez.

Tanı alan herkese HIV testi yapılmalı, negatifse HIV PrEP konuşulmalıdır. Diğer CYBE'ler için ayrıca test önerilir (bkz. klamidya ve gonore).

Tanıdan önceki 90 gün içinde temas edilen partnerler, test sonucu negatif olsa bile koruyucu tedavi almalıdır; çünkü çok erken enfeksiyonda testler henüz pozitifleşmemiş olabilir. Daha eski partnerler testle değerlendirilir, pozitifse tedavi edilir (CDC). Geriye dönük bakılacak süre evreye göre uzar. Partnerle konuşma için partner bilgilendirme yazısına bakabilirsiniz.

Gebelikte tedavi edilmeyen sifiliz, bebeğe geçerek düşük, ölü doğum, erken doğum ve konjenital sifilize yol açabilir; WHO'ya göre olguların %50–80'inde olumsuz sonuç görülür. Konjenital sifiliz körlük, sağırlık ve nörolojik hasar yapabilir. Gebelikte tek önerilen tedavi benzatin penisilindir. WHO tüm gebelerin ilk doğum öncesi vizitte test edilmesini önerir; T.C. Sağlık Bakanlığı Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi (2018) de ilk izlemin laboratuvar tetkikleri arasında sifiliz taramasını sayar. Riskli durumlarda üçüncü trimesterde ve doğumda tekrar test gündeme gelir (CDC). Ayrıntılar için gebelikte cinsel sağlık.

• Nereye başvurulur? Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ile Deri ve Zührevi Hastalıklar poliklinikleri sifilizin tanı ve tedavisini yürütür. Gebeler için Kadın Hastalıkları ve Doğum ile birlikte izlem yapılır. Aile hekimi test isteyebilir ve yönlendirebilir.
• Anonim test: Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri (GDTM) kimlik istemeden ücretsiz HIV testi yapar; STK kaynaklarına göre bazı merkezlerde sifiliz testi de yapılıyor. Güncel merkez listesi 13 ilde (Adana, Ankara, Bursa, Diyarbakır, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Mersin, Tekirdağ dahil) merkez gösteriyor; hangi merkezde sifiliz testi yapıldığı önceden sorulmalıdır.
• Bildirim: Sifiliz bildirimi zorunlu hastalıklar listesinde (Grup A) yer alır; bildirimi tanıyı koyan sağlık kuruluşu yapar.
• Epidemiyoloji: Türkiye için yıllara göre resmî sifiliz vaka sayısı birincil kaynaktan doğrulanamadı. İstanbul'da bir eğitim ve araştırma hastanesinin 2015–2022 verisinde yıllık vaka sayısının 2015'te 20'den 2019'da 77'ye çıktığı, vakaların %76'sının latent evrede tanı aldığı ve %24'ünde HIV birlikteliği olduğu bildirildi (KLİMİK kongre bildirisi, 2023).
• İlaç: Türkiye'de ruhsatlı benzatin penisilin ürünleri vardır (TİTCK, 2018); güncel bulunurluk doğrulanamadı.

• Ani görme kaybı, bulanık görme, gözde kızarıklık-ağrı veya ani işitme kaybı, kulak çınlaması: aynı gün göz/kulak burun boğaz ve enfeksiyon değerlendirmesi (oküler/otik sifiliz körlük ve kalıcı işitme kaybı yapabilir).
• Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği, yeni kas güçsüzlüğü: 112 veya acil servis.
• Gebelikte pozitif test ya da partnerde sifiliz tanısı: beklemeden gebelik izleminizi yapan hekime.
• Penisilin iğnesinden sonraki dakikalar içinde nefes darlığı, dudak-dil şişmesi, yaygın kurdeşen: acil (alerjik reaksiyon); Jarisch-Herxheimer reaksiyonundan ayrı bir durumdur.

• 23 Nisan 2026: CDC, benzatin penisilin (Bicillin L-A) kıtlığının 2027'nin son çeyreğine kadar süreceğini bildirdi.
• 21 Mayıs 2026: ECDC, 2024'te Avrupa'da sifiliz bildirim hızının son on yılın en yüksek düzeyine ulaştığını, konjenital sifiliz vakalarının neredeyse iki katına çıktığını açıkladı.
• Haziran 2024: CDC, seçilmiş gruplarda sifilizi yaklaşık %70 azaltan doxy-PEP kılavuzunu yayımladı.
• 2024: WHO sifiliz tedavisi, testi ve partner hizmetleri önerilerini güncelledi; CDC sifiliz laboratuvar önerilerini (Şubat 2024) yayımladı.