Vesayet ve vasi nedir?
Kendi işlerini göremeyen bir yetişkin, mahkeme kararıyla kısıtlanabilir ve ona bir vasi atanır. Vasi, kısıtlanan kişiyi korur, kişisel işlerinde ona yardım eder ve hukuki işlemlerinde onu temsil eder.
Vesayet işlerine sulh hukuk mahkemesi bakar; denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir.
Hangi durumlarda vasi atanır?
Bakım veren yakınları en çok ilgilendiren iki durum şunlardır:
- Akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan yetişkin kısıtlanır. Bir hastalığın bu kapsama girip girmediğine mahkeme, sağlık kurulu raporuna göre karar verir.
- Yaşlılığı, engelliliği ya da ağır hastalığı nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini gösteren yetişkin, kendi isteğiyle kısıtlanmasını isteyebilir.
- Kısıtlama için yeterli neden yoksa mahkeme, taşınmaz satışı, borç alıp verme ve bağışlama gibi belirli işlerde görüşü alınmak üzere bir yasal danışman atayabilir.
Nereye başvurulur, süreç nasıl işler?
Yetkili mahkeme, kısıtlanması istenen kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir.
Akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir; hâkim karar vermeden önce kişiyi dinleyebilir. Kendi isteğiyle kısıtlanmak isteyen kişi ise dinlenmeden kısıtlanamaz.
İşler bekleyemeyecek durumdaysa mahkeme, vasi atanmadan önce de geçici önlem alabilir ve kişiye geçici bir temsilci atayabilir. Kısıtlama kararı kesinleşince ilan edilir.
Kim vasi olabilir?
Mahkeme, bu görevi yapabilecek bir yetişkini vasi olarak atar. Haklı bir neden engel olmadıkça öncelikle kişinin eşi ya da yakın hısımlarından biri atanır; yerleşim yerlerinin yakınlığına ve kişisel ilişkilere bakılır. Kişinin kendisinin gösterdiği kimse de, haklı bir neden engel olmadıkça atanır.
Kısıtlılar ile çıkarı kısıtlanacak kişinin çıkarıyla önemli ölçüde çatışan ya da onunla arasında düşmanlık bulunan kişiler vasi olamaz.
60 yaşını doldurmuş olanlar, bedensel engeli ya da sürekli hastalığı nedeniyle görevi güçlükle yapabilecek olanlar, dörtten çok çocuğun velisi olanlar ve üzerinde başka bir vasilik görevi olanlar vasiliği kabul etmeyebilir. Kaçınma ve atamaya itiraz için süre, tebliğden ya da atamanın öğrenilmesinden başlayarak on gündür.
Vasi kural olarak iki yıl için atanır; mahkeme bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir.
Vasinin görevleri ve sınırları nelerdir?
Vasi, önemli işlerde karar vermeden önce, görüşünü oluşturup açıklayabilen kişinin görüşünü olanak ölçüsünde alır. Göreve başlarken yönetilecek malvarlığının defteri tutulur; vasi belli dönemlerde mahkemeye rapor ve hesap verir.
Vasi, kısıtlı adına kefil olamaz, vakıf kuramaz ve önemli bağışlarda bulunamaz. Aşağıdaki işler için sulh hukuk mahkemesinin izni gerekir:
- Taşınmaz alımı, satımı ve ipotek edilmesi
- Borç alma ve borç verme
- Dava açma ve sulh olma (acele durumlarda geçici önlemler dışında)
- Mirasın paylaştırılması
- Kişinin bir bakım ya da sağlık kurumuna yerleştirilmesi
- Kişinin yerleşim yerinin değiştirilmesi
- Mirasın kabulü ya da reddi ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi işlerde ayrıca asliye hukuk mahkemesinin izni
Vasi ücret alır mı?
Vasi, kısıtlının malvarlığından, buna olanak yoksa Hazineden karşılanmak üzere kendisine bir ücret verilmesini isteyebilir. Ücreti, harcanan emeğe ve yönetilen malvarlığının gelirine göre her hesap dönemi için mahkeme belirler.
Vesayet ne zaman sona erer?
Vesayeti gerektiren neden ortadan kalkınca mahkeme vesayetin sona ermesine karar verir. Bunu kısıtlının kendisi de, ilgililer de isteyebilir.
Akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlanan kişide vesayet, ancak nedenin ortadan kalktığı resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenirse kaldırılır.
Başvurmadan önce nelere dikkat etmeli?
Kısıtlama, kişinin kendi adına işlem yapma yetkisini sınırlayan ağır bir karardır. Yalnız belirli bir iş için, kişi kararını verebilecek durumdayken düzenlenen vekâletname yeterli olabilir. Durumunuza uygun yolu bir avukata danışın.
İlgili rehberler
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 397, 405, 408–422, 429, 447–450, 456, 457, 462–464, 472 ve 474 (7589 sayılı Kanun değişiklikleri işlenmiş metin)
Mevzuat Bilgi Sistemi · 2026 · erişim 10 Kasım 2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık değildir. Hak sahipliğine ilgili kurum karar verir; mevzuat değişebilir.