İğnesiz Dolgu Kalemi ve Evde Uygulamalar: Hangisi Yapılmamalı, Hangisi Görece Düşük Riskli?

Evde yapılan uygulamalar neden bu kadar yaygınlaştı?

Kısa videolar bir işlemi birkaç saniyeye sığdırır: ürün açılır, uygulanır ve sonuç gösterilir. Görünmeyen kısım ise sonrasıdır. Videoyu çeken kişinin günler sonra enfeksiyon, yanık ya da leke nedeniyle hekime başvurup başvurmadığını bilemezsiniz. Dermatoloji dernekleri, evde yapılan dolgu enjeksiyonu, iğneli rulo ve lazer uygulamalarını son yılların endişe veren akımları arasında saymaktadır.

Bu yazıda evde yapılan uygulamaları tek bir kalıba sokmuyoruz. Hepsi aynı ölçüde tehlikeli değildir. Ayrımı yaparken şu soru yol göstericidir: Uygulama deriyi deliyor, derinin altına bir madde veriyor ya da deriyi kimyasal veya ısı yoluyla yakıyor mu? Yanıt evet ise bu bir bakım değil, tıbbi bir işlemdir.

Kaynağı belirsiz ürünler ve sağlık kuruluşu dışında başkalarının yaptığı enjeksiyonlar ayrı bir konudur; bunları “Sahte Ürün ve Merdiven Altı Uygulamalar” yazımızda ele aldık. Burada ağırlıklı olarak kişinin kendi kendine yaptığı uygulamalar üzerinde duruyoruz.

İğnesiz dolgu kalemi nedir, neden önerilmiyor?

İğnesiz dolgu kalemi (hyaluron kalemi olarak da anılır), içine konan maddeyi iğne kullanmadan, yüksek basınçla deriden içeri iten elde tutulan bir cihazdır. İçine konacak dolgu maddesi çoğunlukla ayrıca satılır. 'İğne yok' ifadesi güven verici görünse de, maddenin dokuya girdiği gerçeğini değiştirmez; yalnız girişin nasıl olduğunu değiştirir.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 8 Ekim 2021 tarihli güvenlik bildiriminde halkı ve sağlık çalışanlarını hyaluronik asit ya da başka dudak ve yüz dolgularını iğnesiz cihazlarla uygulamamaları konusunda uyardı. Bildirime göre kurum, bu cihazların herhangi bir dolgu için güvenliğini ve etkinliğini değerlendirmemiş, bu amaçla pazarlanmalarını onaylamamıştır. Onaylı dolgular reçeteyle, iğne ya da kanül takılı şırıngayla uygulanmak üzere tasarlanmıştır.

FDA aynı bildirimde, iğnesiz cihazlarla yapılan dudak ve yüz dolgusu sonrasında ciltte, dudaklarda ve gözlerde ciddi yaralanmalar, bazı olgularda geri dönmeyen hasar bildirildiğinden haberdar olduğunu belirtti. Kurumun vurguladığı iki temel sorun şudur:

• Kontrol sorunu: Basınçlı cihaz, maddenin dokuda nereye ve hangi derinliğe gideceği üzerinde yeterli kontrol sağlamaz.
• Ürün sorunu: İnternette doğrudan tüketiciye satılan dolgu ürünleri kimyasal maddelerle veya mikroplarla bulaşmış olabilir.

Bildirimde sayılan diğer olası riskler arasında kanama ve morarma, bakteri, mantar ya da virüs enfeksiyonu, aynı cihazı kullanan kişiler arasında hastalık bulaşması, damar tıkanmasına bağlı doku ölümü, görme kaybı veya inme, iz kalması, basınca bağlı göz hasarı, ciltte topaklanma, renk değişikliği ve alerjik reaksiyon yer alır. Bazı komplikasyonların düzelmeyebileceği de belirtilmiştir.

FDA bildirimi ABD'ye ilişkindir ve bildirilen olguların sayısını vermez; bu nedenle sorunların ne sıklıkta görüldüğü bilinmemektedir. Başka ülkelerde ürünlerin yasal durumu farklı olabilir. Ancak bildirimin dayandığı gerekçeler, yani kontrol eksikliği ve ürün güvenliği, ülkeden bağımsızdır.

İnternetten dolgu veya botulinum toksin alıp kendime uygulayabilir miyim?

Hayır; bu, evde yapılan uygulamalar içinde en riskli olanıdır. FDA, dolguların internetten satın alınmamasını, kişinin kendisine ya da başkasına hiçbir cihazla dolgu enjekte etmemesini açıkça önermektedir. Kurumun dolgu sayfasında, tezgâh üstü satış için onaylanmış bir dolgu bulunmadığı ve internetten alınan ürünlerin sahte olabileceği belirtilir.

• Dolguda en ciddi risk, maddenin bir damarın içine girmesi ya da damara baskı yapmasıdır. Bu durum doku kaybına ve çok seyrek olarak görme kaybına yol açabilir; dakikalar içinde tanınması ve müdahale edilmesi gerekir. Evde bunu tanıyacak ve tedavi edecek kimse yoktur.
• Botulinum toksinde sorun dozdur. Kaynağı belirsiz bir üründe ne kadar etken madde olduğu bilinemez; etki uygulama bölgesinin dışına yayılabilir.
• Videodan öğrenilen bir teknik, yüz anatomisi bilgisinin yerini tutmaz. Damarların ve sinirlerin yeri kişiden kişiye değişir.
• Steril olmayan koşullarda yapılan enjeksiyon, haftalar sonra bile ortaya çıkabilen enfeksiyonlara zemin hazırlar.

Hekim tarafından yapılan uygulamalarda da bu riskler sıfır değildir; aradaki fark, riskin azaltılması ve sorun çıktığında hemen müdahale edilebilmesidir. Uyarı işaretlerini “Dolgu Sonrası Ne Zaman Acil” yazımızda, dudak bölgesine özgü ayrıntıları ise “Dudak Dolgusu” yazımızda bulabilirsiniz.

Evde lazer ve IPL epilasyon cihazları güvenli mi?

Ev tipi ışıklı epilasyon cihazları, bu yazıdaki uygulamalar içinde görece düşük riskli olan gruptur. Bunun nedeni, tüketiciye satılan cihazların klinikte kullanılanlara göre belirgin biçimde düşük enerjiyle çalışması ve deriyi delmemesidir. Cihazların çoğu yoğun atımlı ışık (IPL) teknolojisini kullanır.

Bu cihazları inceleyen bir sistematik derleme, tekrarlanan uygulamalardan sonra kısa vadede tüylerde azalma sağlandığını, ancak çalışmaların kontrolsüz ve küçük olduğunu, sonuçların da cihaza ve kişiye göre çok değiştiğini bildirmiştir. En sık görülen yan etki kızarıklıktır; daha seyrek olarak şişlik, su toplaması, kabuklanma ve renk değişikliği de bildirilmiştir. Yani 'görece düşük risk', yan etki olmadığı anlamına gelmez.

• Cihazın kullanım kılavuzundaki cilt rengi ve tüy rengi tablosuna uyun. Koyu tenlerde ve bronzlaşmış deride yanık ve leke riski artar; açık renkli, kızıl veya beyaz tüylerde ise etki beklenmez.
• Göz çevresinde kullanmayın ve ışığa doğrudan bakmayın.
• Benlerin, dövmelerin, yaraların ve aktif cilt hastalığı olan bölgelerin üzerinden geçmeyin.
• Yeni güneş görmüş deride ya da ışığa duyarlılık yapabilen bir ilaç kullanırken hekiminize danışmadan uygulamayın.
• Kadınlarda yüzde, çenede veya gövdede yeni başlayan, hızla artan tüylenme hormonal bir nedene bağlı olabilir; önce muayene gerekir.

Klinikte yapılan uygulamanın nasıl çalıştığını “Lazer Epilasyon” yazımızda anlattık. Uygulama sonrasında su toplaması ya da renk değişikliği olursa “Lazer ve IPL Sonrası Yanık ve Leke” yazımız yol gösterebilir.

Evde iğneli rulo kullanmak zararlı mı?

Burada iki ayrı ürün grubunu ayırmak gerekir. Bir kısmı deriyi delmeyen, yalnız yüzeyde hafif bir uyarı yapan ürünlerdir. Diğerleri ise iğneleri deriyi gerçekten delen rulolar ve motorlu kalemlerdir. Amerikan Dermatoloji Akademisi, evde kullanım için satılan ürünlerin deriyi delmek üzere tasarlanmadığını, bu yüzden etkilerinin hekim uygulamasına göre daha az belirgin olduğunu belirtir.

Sorun, ürün deriyi deldiğinde ya da fazla bastırıldığında başlar:

• Enfeksiyon: İğneler evde güvenilir biçimde sterilize edilemez. Her delik, mikroplar için bir giriş kapısıdır.
• Yayılma: Rulo, uçuk veya siğil gibi viral bir enfeksiyonu yüzün başka bölgelerine taşıyabilir.
• İz ve leke: Fazla basınç ya da körelmiş, eğilmiş iğneler deride çizik, iz ve renk değişikliği bırakabilir.
• Tahriş: Sık kullanım, düzeltilmek istenen sorunun daha kötü görünmesine yol açabilir.
• Paylaşım: Aynı ürünün başka biriyle kullanılması kan yoluyla bulaşan hastalıklar açısından risklidir. FDA, iğne başlıklarının temizlenmiş olsa bile yeniden kullanılmasının güvenli olmadığını belirtir.

Aktif sivilce, uçuk, egzama ya da açık yara üzerinde bu ürünler kullanılmamalıdır. Deriyi delen uygulamalardan hemen sonra sürülen kozmetik ürünlerin deriden geçişi artabilir; bu da tahriş ve alerji riskini yükseltir. Akne izi gibi bir sorun için düşünüyorsanız, yöntemin hekim tarafından nasıl uygulandığını “Mikroiğneleme” yazımızda bulabilirsiniz.

Yüksek yoğunluklu peeling asitlerini evde kullanmak neden riskli?

Düşük yoğunlukta asit içeren kozmetik ürünler ile hekimin uyguladığı kimyasal peeling aynı şey değildir. Etiketindeki talimata uygun kullanılan, günlük bakım için üretilmiş ürünler görece düşük risklidir. Risk, profesyonel kullanım için hazırlanmış yüksek yoğunluklu çözeltilerin internetten alınıp evde sürülmesiyle başlar.

FDA, Temmuz 2024'te yayımladığı uyarıda tüketicilere, triklorasetik asit, glikolik asit, salisilik asit ve laktik asit gibi maddeleri yüksek yoğunlukta içeren peeling ürünlerini uygun meslekî gözetim olmadan satın almamalarını ve kullanmamalarını önerdi. Kurum, onayladığı bir kimyasal peeling ürünü bulunmadığını belirtmiş; bu ürünlerin kimyasal yanığa, ağrıya, şişliğe, enfeksiyona, cilt renginde değişikliğe ve şekil bozukluğu yaratan izlere yol açabildiğini bildirmiştir.

Asidin deride ne kadar derine ineceği yalnız yoğunluğa değil, kaç kat sürüldüğüne ve deride ne kadar kaldığına da bağlıdır. Hekim bu değişkenleri cilt tipine göre ayarlar ve gerektiğinde işlemi durdurur; evde bu denetim yoktur. Koyu tenlerde leke riski ayrıca yüksektir. Hekim uygulamasının ayrıntıları için “Kimyasal Peeling” yazımıza bakabilirsiniz.

Hangisi görece düşük riskli, hangisi yapılmamalı?

Bu tablo genel bir çerçevedir; bireysel öneri değildir. Cilt hastalığı olanlarda, gebelikte, düzenli ilaç kullananlarda ve koyu tenlerde 'görece düşük riskli' sayılan uygulamalar da sorun yaratabilir. Emin değilseniz önce hekiminize danışın.

Evde uygulama sonrası hangi belirtiler acildir?

1. Uygulamayı durdurun. Asitli bir ürün kullandıysanız bölgeyi bol ılık suyla uzun süre yıkayın.
2. Bölgeyi sıkmayın, ovmayın, iğneyle boşaltmaya ya da evde 'düzeltmeye' çalışmayın.
3. Belirtileriniz yukarıdaki listelerdeyse 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
4. Ürünün kutusunu, etiketini, sipariş kaydını ve cihazı yanınıza alın ya da fotoğrafını gösterin.
5. Ne yaptığınızı açıkça anlatın. Sağlık ekibi yargılamak için değil, doğru tedaviyi hızla başlatmak için sorar.

Acil olmayan ama sizi endişelendiren durumlarda izlenecek genel adımlar için “Estetik İşlem Sonrası Komplikasyon Olursa Ne Yapmalı” yazımıza bakabilirsiniz.

Karar vermeden önce kendinize sorabilecekleriniz

• Bu uygulama deriyi deliyor, derinin altına madde veriyor ya da deriyi yakıyor mu?
• Ürünü kim üretmiş, içinde ne var, Türkçe kullanım talimatı ve üretici bilgisi var mı?
• Bir sorun olursa bunu kim tanıyacak ve tedavi edecek?
• Gördüğüm video bir tanıtım mı? Videodaki kişinin sonrasında ne yaşadığını biliyor muyum?
• Aynı sonucu daha güvenli bir yolla, bir hekim muayenesiyle elde edebilir miyim?

Evde yapılan bir uygulamanın cazibesi çoğu zaman kolaylıktır. Ancak deriyi delen ya da yakan bir işlemde kolaylık, güvenliğin yerini tutmaz.