Ev Tipi Lazer Epilasyon Zararlı mı? IPL Cihazı Güvenliği

Ev tipi lazer ve IPL epilasyon cihazı nedir, klinik cihazdan farkı ne?

Ev tipi epilasyon cihazları, klinikteki lazer ve IPL (yoğun atımlı ışık; tek bir dalga boyu yerine geniş bir ışık aralığı yayan teknoloji) cihazlarının küçültülmüş ve daha düşük enerjili biçimleridir. Çalışma ilkesi aynıdır: Işık tüydeki renk maddesi (melanin) tarafından emilir, ısıya dönüşür ve tüy kökünü (folikül) etkiler. Klinikte yapılan uygulamanın nasıl işlediğini “Lazer Epilasyon” yazımızda anlattık; burada tekrar etmiyoruz.

Temel fark enerji düzeyidir. Ev cihazları, kişinin kendi başına kullanabilmesi ve ciddi yaralanma olasılığının düşük tutulabilmesi için klinik cihazlara göre çok daha düşük enerjiyle çalışacak biçimde tasarlanır. Bunun bir bedeli vardır: Etki daha yavaş gelir, daha sınırlı kalır ve düzenli kullanım gerektirir. Ayrıca evde uygulamayı izleyen, cildinizi değerlendiren ve gerektiğinde ayarı değiştiren bir sağlık çalışanı yoktur. Bu nedenle cihazın kendi güvenlik sistemleri ve kullanım kılavuzu, korumanın önemli bir parçasıdır.

Ev tipi epilasyon cihazından ne beklemeli?

Ev cihazlarıyla ilgili kanıt sınırlıdır. Bu cihazları inceleyen bir derleme, çalışmaların çoğunun küçük, kısa süreli ve kontrol grubu olmayan, üretici destekli çalışmalar olduğunu ve sonuçların ancak 'ılımlı' sayılabileceğini bildirmiştir. Yine de birkaç kontrollü çalışma, beklentinizi gerçekçi tutmanıza yardım edecek bilgiler verir:

• Etki daha yavaştır: Koltuk altında ev tipi bir cihazı klinik diyot lazerle karşılaştıran 15 kişilik küçük bir çalışmada, altı uygulamadan sonra tüyler ev cihazıyla yaklaşık yarı yarıya azalmış, klinik cihazla ise belirgin biçimde daha fazla azalmıştır.
• Kullanım sürdükçe etki sürer: Düşük enerjili ev tipi lazerle yapılan kontrollü bir çalışmada, haftalık uygulama devam ettiği sürece büyüyen tüy sayısı azalmış, kalan tüyler incelmiş ve açılmıştır.
• Bırakınca tüyler geri gelir: Aynı çalışmada uygulama bırakıldıktan sonra tüyler giderek eski düzeyine dönmüş; üç ay sonra büyüyen tüy sayısı başlangıçtakini bile geçmiştir. Bu çalışma küçüktür ve tek bir cihaz türüyle yapılmıştır, ama ev cihazlarının 'bir kez yap, kurtul' türü bir yöntem olmadığını gösterir.
• Açık renkli tüylerde etki beklenmez: Işığı emecek renk maddesi az olduğu için sarı, kızıl, gri ve beyaz tüylerde sonuç alınamayabilir.

Yani ev cihazı, kliniğin yerini tutan bir eşdeğer değil, daha yavaş ve daha sınırlı etkili, düzenli tekrar gerektiren bir seçenektir. 'Kalıcı', 'ilk seansta sonuç' gibi vaatleri bu bilgilerle birlikte değerlendirin.

Ev tipi lazer epilasyon zararlı mı? Hangi yan etkiler olabilir?

Kılavuza uygun kullanıldığında en sık görülen yan etkiler hafif ve geçicidir: kızarıklık, sıcaklık ve batma hissi. Daha seyrek olarak su toplama, kabuklanma ve renk değişikliği (leke ya da açılma) bildirilmiştir. Bir üreticinin piyasaya sürüldükten sonra topladığı altı yıllık gönüllü şikâyet kayıtlarının analizinde, en sık bildirilen sorunlar deride ağrı, yanık ve kızarıklık olmuştur. Bu analiz üretici tarafından yapılmıştır ve gönüllü bildirime dayandığı için gerçek sıklığı göstermez; ama yanığın ev cihazlarında da gerçek bir sorun olduğunu gösterir.

Riskin büyüklüğünü belirleyen en önemli etken derinin rengidir. Kontrollü bir çalışmada düşük enerjili IPL uygulamasında kızarıklık ve ağrı, hem enerji arttıkça hem de deri koyulaştıkça artmıştır. Aynı çalışmada güneşle kazanılan bronzluğun, doğal olarak koyu deriyle benzer ölçüde risk taşıdığı görülmüştür. Yani bronzlaşmış deri, cihaz açısından 'koyu ten' gibi davranır.

Ev cihazından sonra tüylerin arttığı (paradoksal tüylenme) düşünülüyorsa “Lazer Epilasyon Sonrası Sorunlar” yazımız, yanık ve lekenin ayrıntıları için “Lazer ve IPL Sonrası Yanık ve Leke” yazımız yol gösterir.

Bu normal mi? Belirtiye göre ne yapmalı

Bu tablodaki acil belirtilerden biri varsa 112'yi arayın (Türkiye dışında yerel acil numarası) veya en yakın acil servise başvurun.

Kimler ev tipi epilasyon cihazı kullanmamalı?

Kullanıp kullanamayacağınızı belirleyen ilk belge, cihazın kendi kullanım kılavuzudur. Avrupa Birliği kuralları, üreticinin risk değerlendirmesinde farklı cilt tiplerini, bronzlaşma derecesini, deri hastalıklarını ve ışığa duyarlılık yapan ilaçları ya da kozmetikleri ayrıca ele almasını ister. Kılavuzlardaki 'kullanmayın' listeleri bu yüzden vardır. Aşağıdaki durumlarda cihazı kullanmayın ya da önce hekiminize danışın:

• Kılavuzun dışladığı ten rengi: Kılavuzdaki cilt rengi tablosu sizin teninizi 'uygun değil' olarak gösteriyorsa cihazı kullanmayın. Koyu tenlerde ışığın bir kısmı derideki renk maddesi tarafından emilir; yanık ve leke riski artar. Koyu tenlerde klinikte uygun cihaz seçimi için “Koyu ve Esmer Tenlerde Lazer, IPL ve Kimyasal Peeling” yazımıza bakabilirsiniz.
• Bronzlaşmış veya yakın zamanda güneş görmüş deri: Solaryum ve bronzlaştırıcı ürünler de buna dahildir. Ne kadar beklemeniz gerektiği kılavuzda yazar; yoksa hekiminize sorun.
• Dövme, kalıcı makyaj (kaş, dudak, göz kalemi pigmentasyonu): Mürekkep ışığı güçlü biçimde emer; yanık ve dövmede renk bozulması olabilir.
• Ben, koyu leke, siğil veya tanısı konmamış herhangi bir lezyon: Ayrıntısı aşağıda.
• Göz çevresi: Kaşın alt kısmı ve göz kapakları dahil göze yakın alanlar.
• Yara, aktif uçuk, egzama, sedef ya da sivilce iltihabı gibi döküntülü deri.
• Işığa duyarlılık yapan ilaçlar veya bitkisel ürünler: Bazı antibiyotikler, idrar söktürücüler, akne ilaçları ve sarı kantaron bunlara örnektir. Bu ilaçları kendi başınıza bırakmayın; hekiminize danışın. Ayrıntılar “Işığa Duyarlılık Yapan İlaçlar” yazımızda.
• Kadınlarda yüzde, çenede, göğüste veya karında yeni başlayan ya da hızla artan tüylenme: Hormonal bir nedene bağlı olabilir; önce muayene gerekir.

Cihazın cilt tonu algılayıcısı 'uygun değil' uyarısı verip ışık yaymıyorsa bunu bir arıza gibi görmeyin; algılayıcıyı aşmaya, başka bir bölgede ölçtürmeye ya da kılavuzun dışladığı bir tende cihazı zorlamaya çalışmayın.

Ben veya leke üzerinde neden asla kullanılmaz?

Benler yoğun renk maddesi içerdiği için ışığı güçlü biçimde emer; o noktada yanık gelişebilir ve benin rengi, sınırı ya da boyutu değişebilir. Asıl tehlike, görünümü değişmiş bir benin ileride değerlendirilmesinin zorlaşmasıdır: Deri kanserinin erken uyarı işaretleri gözden kaçabilir. Avrupa Birliği kuralları da üreticinin kullanıcıya uygulama sırasında benleri ve lezyonları korumasını söylemesini zorunlu tutar.

Aynı kurallara göre evde kullanım için üretilen bu cihazlar yalnızca tüy alma amacıyla kullanılabilir. Bu nedenle ev tipi bir ışık cihazını 'leke açmak', 'ben silmek' ya da bir kabarıklığı yok etmek için kullanmayın. Hangi benin ve lekenin ne zaman hekime gösterilmesi gerektiği “Ben, Et Beni ve Lekeler” yazımızda anlatılıyor.

IPL cihazı göze zarar verir mi?

Verebilir. Gözün renkli kısmı (iris) ve ağ tabakası (retina) da renk maddesi içerdiği için ışığı emer. Ev cihazlarında gözü korumanın temel yolu, cihazın deriye tam temas etmeden ışık yaymamasıdır. Avrupa Birliği kuralları, ev cihazlarının yalnız deriye tam temas olduğunda çalışmasını sağlayan bir kilit sistemi, aşırı maruziyeti önleyen süre sınırı ve otomatik kapanma içermesini, üreticinin de kullanıcı ve çevredeki kişiler için uygun göz koruması sağlamasını ister.

Bu sistemler önemli olsa da kusursuz değildir. Üç ev tipi IPL cihazının ışık çıkışını ölçen teknik bir çalışmada, cihazlardan biri en yüksek iki ayarında çıplak gözle bakıldığında tehlikeli bulunmuş; ana güvenlik mekanizması bozulursa göz güvenliğinin yetersiz kalabileceği belirtilmiştir. Bu çalışma eskidir ve günümüz cihazlarının tamamını temsil etmez; ama kuralın nedenini açıklar:

• Işık yayan pencereye asla bakmayın; cihazı deriye tam olarak yerleştirmeden çalıştırmayın.
• Kılavuz göz koruması öneriyorsa ya da cihazla birlikte verildiyse mutlaka kullanın.
• Göz çevresinde, kaşın altında ve göz kapaklarında kullanmayın.
• Çocukları ve evcil hayvanları uygulama sırasında uzak tutun; cihazı çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın.
• Aynalar ve parlak yüzeyler ışığı yansıtabilir; uygulamayı bunlara dönük yapmayın.

Klinik uygulamalarda bildirilen göz yaralanmaları ve belirtileri “Lazer Epilasyon Sonrası Sorunlar” yazımızda ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Ev cihazıyla yanık olursa ne yapmalı?

1. Cihazı hemen kullanmayı bırakın; aynı bölgeye ve başka bölgelere uygulamaya devam etmeyin.
2. Gözde belirti varsa beklemeden acil yardım alın. Deride yanık için ilk yardım adımlarını (serin su, buz koymamak, ovmamak) “Lazer ve IPL Sonrası Yanık ve Leke” yazımızda bulabilirsiniz.
3. Bölgenin fotoğrafını çekin. Cihazın türünü (IPL mi, lazer mi), kullandığınız enerji ayarını, uygulama tarihini, aynı noktaya kaç kez uyguladığınızı ve kullandığınız ilaçları not edin.
4. Su toplama, kabuk, gri-beyaz deri veya cihaz başlığı şeklinde iz varsa aynı gün bir hekime gösterin. Su kabarcıklarını patlatmayın.
5. Cihazı ve kutusunu saklayın. Sorunu satıcıya veya üreticiye bildirin; üreticilerin bildirilmesi gereken olayları ele almakla yükümlü olduğunu unutmayın.
6. İyileşme süresince bölgeyi güneşten koruyun ve deri tam iyileşmeden cihazı yeniden kullanmayın; yeniden kullanıp kullanamayacağınızı hekiminize sorun.

Kullanım kılavuzunu ve cihaz uyarılarını nasıl okumalı?

Marka ya da model fark etmeksizin, bir cihazı kullanmadan önce kılavuzda şu bilgileri arayın. Avrupa Birliği kuralları bu bilgilerin önemli bir kısmının kullanım talimatında yer almasını zorunlu tutar; bulamıyorsanız bu bir uyarı işaretidir.

• Cilt rengi ve tüy rengi tablosu: Hangi ten renklerinde ve tüy renklerinde kullanılamayacağı açıkça yazmalı.
• Ayarlar ve sıklık: Önerilen en yüksek ayar, iki uygulama arasındaki en kısa süre ve aynı noktanın üst üste kaç kez tedavi edilebileceği. Aynı noktaya tekrar tekrar uygulamak yanık riskini artırır; sonucu 'hızlandırmaz'.
• Güvenlik özellikleri: Deriye tam temas kilidi, cilt tonu algılayıcısı, otomatik kapanma ve göz koruması.
• Etkileşen ilaçlar ve kozmetikler: Işığa duyarlılık yapan ilaçlar ve ürünler listelenmeli.
• Güneş ve solaryum uyarısı: Uygulamadan önce ve sonra ne kadar süre güneşten kaçınılması gerektiği.
• Yasak bölgeler: Göz çevresi, dövme, ben, mukoza (ağız, burun içi gibi ıslak yüzeyler) ve genital bölge gibi alanlar için açık uyarılar.
• Kullanım videosu ve iletişim bilgisi: Avrupa Birliği'nde üreticiden internette güvenli kullanımı gösteren videolar istenir. İmalatçı veya ithalatçı bilgisi olmayan, Türkçe kılavuzu bulunmayan cihazlar için “Sahte Ürün ve Merdiven Altı Uygulamalar” yazımız fikir verebilir.

Kutudaki 'FDA registered' (FDA'ya kayıtlı) gibi ifadeler tek başına güvence değildir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), kayıt ifadesinin cihazın onaylandığı, izin aldığı ya da yetkilendirildiği anlamına gelmediğini ve bu tür ifadelerin yanıltıcı kullanılabileceğini açıkça belirtir.

Ev tipi epilasyon cihazları hangi kurallara tabidir?

Ev tipi lazer ve IPL cihazları tıbbi bir amaç taşımasa da birçok ülkede tıbbi cihazlara benzer kurallara bağlanmıştır. Aşağıdaki tablo yalnız resmî metinlerde doğrulanabilen bilgileri özetler; bir cihazın bu kurallara uyup uymadığını kutusundan anlamak her zaman mümkün değildir.

Hangi durumda önce bir hekime gitmeli?

• Teninizin cihaz için uygun olup olmadığından emin değilseniz ya da daha önce lazer veya IPL sonrası leke geliştiyse.
• Uygulama yapmak istediğiniz bölgede ben, koyu leke veya yeni çıkmış, değişen bir lezyon varsa.
• Kadınlarda yüzde, çenede veya gövdede yeni başlayan ya da hızla artan tüylenme varsa; adet düzensizliği veya sivilce artışı eşlik ediyorsa.
• Düzenli ilaç kullanıyorsanız, gebeyseniz ya da kronik bir deri hastalığınız varsa.
• Daha önce ev cihazından sonra yanık, su toplama veya leke olduysa.
• Açık renkli tüylerde ya da koyu tende sonuç alamıyorsanız: Klinikte farklı seçenekleri konuşmak, cihazı zorlamaktan daha güvenlidir.

Neleri yapmamalısınız?

• Cilt tonu algılayıcısını, temas kilidini veya göz koruma özelliğini aşmaya çalışmayın.
• Daha hızlı sonuç için en yüksek ayarı kılavuzun önermediği bölgelerde kullanmayın; aynı noktaya üst üste uygulamayın.
• Uygulamadan önce bölgeyi ağdayla veya cımbızla almayın; kılavuz genellikle tıraşlanmış deri ister.
• Cihazı başkalarıyla, özellikle kılavuzda uygun olmayan ten rengine sahip kişilerle paylaşmayın.
• Ben, leke, dövme, yara ve döküntü üzerinde kullanmayın; ev cihazını tüy alma dışında bir amaçla kullanmayın.
• Yanık veya leke geliştikten sonra 'geçer' diyerek kullanmaya devam etmeyin.

Kanıt sınırlılığı: Ev tipi lazer ve IPL cihazlarıyla ilgili çalışmaların çoğu küçük, kısa süreli ve üretici destekli çalışmalardır; cihazların enerjisi ve dalga boyu birbirinden farklı olduğu için bir cihazın sonucu başka bir cihaza uyarlanamaz. Yan etki sıklıkları büyük ölçüde gönüllü bildirimlere dayanır ve gerçek sıklığı tam göstermez. Koyu tenlerde ev cihazlarının güvenliğine ilişkin veri özellikle sınırlıdır. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.