Önce-Sonra Fotoğraflarını Okumak: Işık, Açı, Filtre ve Seçilmiş Örnekler Nasıl Yanıltır?

Önce-sonra fotoğraflarına güvenilir mi?

Önce-sonra görüntüleri iki farklı amaçla çekilir. Birincisi tıbbi kayıttır: Hekim, değişimi nesnel biçimde izlemek için aynı koşullarda çekim yapar ve bu görüntüler hasta dosyasında kalır. İkincisi tanıtımdır: Görüntü ilgi çekmek için seçilir, kırpılır ve paylaşılır. İlk türde ölçüt doğruluk, ikincisinde ise çoğu zaman etkileyiciliktir. Karşınıza çıkan bir görüntünün hangi amaçla hazırlandığını bilmek, ona ne kadar güveneceğinizi belirler.

Bu ayrım araştırmalarda da incelenmiştir. Üç plastik cerrahın bir sosyal medya platformunda yüz estetiği etiketleriyle öne çıkan 291 paylaşımı değerlendirdiği bir çalışmada, paylaşımların 282'sinde çekim koşullarının işlem sonrası görüntüyü daha iyi gösterecek biçimde farklılaştığı saptanmıştır. Aynı çalışmada takipçi sayısı yüksek hesaplarda bu yanlılık daha belirgindi. Bu çalışma ameliyatlara ilişkindir ve belirli bir tarihteki paylaşımları kapsar; yine de sorunun ne kadar yaygın olabileceği konusunda fikir verir.

Bir başka çalışma, 102 uygulayıcı hesabından 510 paylaşımı dokuz maddelik bir ölçekle puanlamış; ortalama puan dokuz üzerinden dört bulunmuş, paylaşımların yaklaşık yüzde 40'ı düşük nitelikli sayılmıştır. En sık ihmal edilen ölçütler yakınlık, ışık, çekim zamanı ve birden çok açıdan görüntü sunulmasıydı. Düşük nitelikli paylaşımlar en çok burun ameliyatı ve dudak dolgusunda görülmüş; bunun nedeni işlemden hemen sonra çekilen görüntülerin ve özçekimlerin sıklığı olarak açıklanmıştır.

Bu, paylaşılan her görüntünün yanıltıcı olduğu ya da paylaşanın kötü niyetli olduğu anlamına gelmez. Farklar çoğu zaman özensizlikten doğar. Önemli olan, bir görüntüyü sonucun kanıtı olarak değil, sorulacak soruların başlangıcı olarak görmektir.

Işık, açı ve mesafe sonucu nasıl değiştirir?

Yüzdeki çizgiler, çukurlar ve gözenekler aslında gölgelerle görünür. Bu yüzden ışığın yönü değiştiğinde, ciltte hiçbir şey değişmeden görüntü değişir.

Özçekimler ayrı bir sorundur. Telefonun ön kamerası genellikle geniş açılıdır ve yakın mesafede yüz oranlarını bozar; ışık, duruş ve düzenleme de denetlenemez. Yukarıdaki puanlama çalışması özçekimleri, filtreleri, işlemden hemen sonraki görüntüleri ve birbirine uymayan karşılaştırmaları (örneğin yüzün sağ yanı ile sol yanının kıyaslanması) açıklama notu yoksa ağır ihlal saymıştır.

Mimik, makyaj ve saç neyi gizler?

• Mimik: Kaş çatarken ya da gülerken çekilmiş bir 'önce' ile yüz dinlenirken çekilmiş bir 'sonra' karşılaştırılamaz. Hareketle oluşan çizgiler yüz gevşediğinde zaten azalır. Bunun tersi de olur: hafif bir gülümseme yanakları kaldırır ve orta yüzü daha dolgun gösterir.
• Makyaj: Kapatıcı, fondöten, aydınlatıcı ve gölgelendirme ürünleri leke, morluk ve hacim algısını belirgin biçimde değiştirir. Dudak kalemi dudak sınırını olduğundan geniş gösterebilir.
• Saç ve aksesuar: Saçın toplanması ya da açık bırakılması yüz ovalini ve çene hattını farklı gösterir; küpe, gözlük ve yaka da dikkati başka yere çeker.
• Bronzluk ve cilt bakımı: Aradaki sürede değişen ten rengi ya da nem durumu cilt görünümünü işlemden bağımsız olarak etkiler.
• Kilo değişimi: Yüz ve boyun görünümü kilo alıp vermekle değişir; aradaki süre uzunsa bu olasılık akılda tutulmalıdır.

Filtre ve rötuş nasıl anlaşılır?

Çoğu zaman anlaşılmaz; sorunun kendisi de budur. Telefon kameralarının birçoğu, kullanıcı ayrıca bir şey yapmasa da cildi yumuşatan otomatik güzelleştirme ayarlarıyla çekim yapar. Sosyal medya uygulamalarındaki filtreler cilt dokusunu düzleştirir, yüz oranlarını değiştirebilir. Görüntü düzenleme yazılımlarıyla yapılan rötuş ise iz bırakmayabilir.

Yine de bazı ipuçları vardır: gözenek ve ince tüy gibi doğal cilt dokusunun hiç görünmemesi, saç çizgisi ya da çene kenarında bulanık geçişler, arka plandaki düz çizgilerin eğrilmesi, 'önce' görüntüsünün belirgin biçimde daha düşük nitelikli olması. Bu ipuçlarının yokluğu görüntünün düzenlenmediğini göstermez.

Estetik tıpta fotoğraf belgeleme ölçütlerini güncelleyen bir öneri yazısı, kabul edilebilir düzenlemeyi dar tutar: iki görüntünün parlaklık, renk ve kontrastını eşitlemek ve aynı bölgeyi gösterecek biçimde kırpmak. Aynı yazı rötuş ve biçim değiştirme araçlarından kesin olarak kaçınılmasını önerir. Filtrelenmiş yüzlere sürekli bakmanın kişinin kendi yüzünü algılayışını nasıl etkileyebildiğini “Beden Algısı ve Estetik İşlemler” yazımızda ele aldık.

İşlemden hemen sonra çekilen fotoğraf neden yanıltır?

Enjeksiyon ve enerji temelli işlemlerden sonra dokuda bir süre şişlik olur. Dolgudan hemen sonra dudak, yanak ya da çene, şişlik nedeniyle oturmuş hâlinden daha dolgun ve daha gergin görünebilir; ince çizgiler geçici olarak silinmiş gibi durabilir. Koltukta, işlem biter bitmez çekilmiş bir görüntü bu yüzden sonucu değil, işlem anını gösterir. Şişliğin ve morluğun olağan seyri “Morarma ve Şişlik” yazımızda anlatılmıştır.

Yukarıda anılan puanlama ölçeği, karşılaştırma için enjeksiyon işlemlerinde en az iki hafta, ameliyat ve lazer işlemlerinde en az üç ay beklenmiş olmasını şart koşar. İncelenen paylaşımların yalnız yüzde 16'sı bu zamanlama ölçütünü karşılamıştır. Bu süreler o çalışmanın kendi ölçütleridir; işlemden işleme değişir ve bazı işlemlerde sonucun oturması daha uzun sürer. Hangi işlemde ne kadar beklemek gerektiği konusunda genel bir çerçeve için “Özel Gün Öncesi Estetik İşlem Zamanlaması” yazımıza bakabilirsiniz.

Zamanlamanın öbür ucu da önemlidir. Etkisi aylar içinde azalan bir işlemde, etkinin en belirgin olduğu döneme ait bir görüntü, sonucun ne kadar sürdüğü hakkında hiçbir şey söylemez. Süre belirtilmemiş bir 'sonra' görüntüsü eksik bilgidir.

Seçilmiş örnekler neden gerçeği yansıtmaz?

Buna seçilim yanlılığı denir. Bir hesapta ya da tanıtım sayfasında gördükleriniz, yapılan bütün işlemlerin rastgele bir örneği değildir; beğenilen, paylaşılmasına izin verilen ve dikkat çeken sonuçlardır. Ortalama sonuçlar, beklentiyi karşılamayanlar, düzeltme gerektirenler ve yan etki yaşananlar bu vitrinde yer almaz.

• Başlangıç noktası seçilir: Değişimin çarpıcı görünmesi için başlangıçta belirgin şikâyeti olan kişiler öne çıkarılır. Sizin başlangıç noktanız farklıysa sonuç da farklı görünecektir.
• Yüz yapısı seçilir: Kemik yapısı, cilt kalınlığı ve yaş sonucu doğrudan etkiler. Size benzemeyen birinin sonucu sizin sonucunuzu öngörmez.
• Birden çok işlem tek işleme atfedilir: 'Yalnız dolgu' diye sunulan bir değişimin arkasında botulinum toksin, cilt bakımı, lazer, kilo değişimi, hatta ameliyat bulunabilir. Görüntü hangi işlemlerin yapıldığını söylemez.
• Seans sayısı ve miktar belirtilmez: Tek seansta elde edilmiş gibi görünen bir sonuç, aylara yayılmış birkaç seansın toplamı olabilir.
• Görüntü başka bir kaynaktan alınmış olabilir: Bir üreticinin tanıtım görseli ya da başka bir uygulayıcının paylaşımı kullanılmış olabilir. Görüntünün, karşınızdaki hekimin kendi hastasına ait olup olmadığını sorabilirsiniz.

Standart tıbbi fotoğraf neye benzer?

Tıbbi belgeleme için yayımlanmış ölçütlerin ortak düşüncesi basittir: İki görüntü arasında değişen tek şey hastanın kendisi olmalıdır. Estetik tıpta fotoğraf belgelemeye ilişkin yayınlarda öne çıkan başlıklar şunlardır:

• Aynı kamera ve aynı ayarlar; çekim mesafesi sabit.
• Kamera yüzle aynı hizada; baş duruşu her çekimde aynı.
• Yalın, tek renk bir arka plan.
• Gün ışığına bağlı olmayan, iki yandan gelen yaygın ve her çekimde aynı aydınlatma.
• Makyaj ve takı yok; saç yüzü açıkta bırakacak biçimde toplanmış.
• Yansız yüz ifadesi; mimikle ilgili bir işlem değerlendiriliyorsa aynı mimik her iki çekimde de ayrıca kaydedilir.
• Tek bir açı değil, birkaç açıdan görüntü: karşıdan, yarı yandan ve yandan.
• Aynı boyut, aynı kadraj; komşu bölgeler de görünecek biçimde.
• Çekim tarihi ve işlemden sonra geçen süre belirtilmiş.
• Renk ve parlaklık eşitlemesi dışında düzenleme yok.

Bu alandaki derlemeler, akıllı telefonların ve sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla bu ölçütlere uyumun gevşediğini; değişken ışık, açı, filtre ve sayısal düzenlemenin sonuçları olduğundan farklı gösterebildiğini vurgular. Karşılaştığınız bir görüntü bu ölçütlerin çoğunu karşılamıyorsa, ondan bir sonuç çıkarmamak en doğrusudur.

Bir görüntüye bakarken kendinize sorabilecekleriniz

1. İki görüntüde ışık, arka plan ve yakınlık aynı mı?
2. Baş duruşu ve yüz ifadesi aynı mı? Biri gülümsüyor, öbürü ciddi mi?
3. Makyaj, saç ya da ten rengi değişmiş mi?
4. Cilt dokusu doğal görünüyor mu, yoksa fazla pürüzsüz mü?
5. 'Sonra' görüntüsü ne zaman çekilmiş? İşlemden hemen sonra mı, haftalar sonra mı?
6. Hangi işlemlerin, kaç seansta yapıldığı yazıyor mu?
7. Bu kişi yaş, yüz yapısı ve başlangıç durumu bakımından bana benziyor mu?
8. Bu, tek bir beğenilen örnek mi, yoksa farklı sonuçlardan oluşan bir dizi mi?

Hekime hangi sorular sorulmalı?

Amerikan Dermatoloji Akademisi, estetik bir işlem düşünen kişilere hekimin bu işlemi uyguladığı hastaların önce-sonra görüntülerini, özellikle de kendi cilt tonuna ve tipine benzer hastalarınkini görmek istemelerini önerir. Muayenede gösterilen, aynı koşullarda çekilmiş ve hekimin kendi hastalarına ait kayıtlar, ekranda gördüğünüz paylaşımlardan daha bilgilendiricidir. Sormaya değer sorular şunlardır:

• Benim yaşımda ve benim başlangıç durumumda tipik sonuç nedir? Gösterdiğiniz örnek ortalamayı mı, yoksa öne çıkan bir sonucu mu temsil ediyor?
• Bu görüntü işlemden ne kadar süre sonra çekildi?
• Bu sonuç kaç seansta ve ne kadar zamanda elde edildi?
• Bu kişiye başka hangi işlemler yapıldı?
• Sonuç ne kadar sürdü; aynı kişinin daha geç döneme ait bir kaydı var mı?
• Beklenen düzeyde yanıt alınamayan durumlar ne sıklıkta oluyor ve o zaman ne yapılıyor?
• Benim yüz yapımda bu işlemin sınırı nedir; neyi değiştirmez?

Bir görüntüyü göstererek 'bunun aynısını istiyorum' demek anlaşılır bir istektir, ama hekim için çoğu zaman yanıtlanması olanaksızdır: Görüntüdeki kişinin yüz yapısı, yapılan işlemler ve çekim koşulları bilinmez. Görüntüyü, neyi beğendiğinizi anlatmak için bir araç olarak kullanmak daha yararlıdır. İlk görüşmeye hazırlık için “İlk Kez Medikal Estetik Yaptıracaklar İçin Rehber” yazımıza bakabilirsiniz.

Gerçekçi beklenti nasıl kurulur?

Gerçekçi beklenti, başkasının görüntüsünden değil, kendi yüzünüzün muayenesinden doğar. Medikal estetik işlemlerin çoğu görünümü bir ölçüde iyileştirir; yüzü başka bir yüze dönüştürmez. Sonuç kişiden kişiye değişir ve önceden kesin olarak bilinemez. Hekimin size 'şu değişir, şu değişmez, şu kadar sürebilir' diye sınır çizmesi, etkileyici bir görüntü göstermesinden daha değerli bir bilgidir.

Hekim ve kuruluş seçerken görüntülerden çok güvenlik koşullarına bakmanızı öneririz; bunlar “Medikal Estetik İçin Klinik ve Hekim Seçerken 10 Maddelik Güvenlik Kontrol Listesi” yazımızda sıralanmıştır. Görüntülerle birlikte gelen aceleci teklifler ve sağlık kuruluşu dışındaki uygulama davetleri için “Ev ve Otel Ortamında Toplu Estetik Uygulamalar” yazımız yol gösterebilir. Ergenlik ve genç erişkinlik döneminde bu görüntülerin etkisi daha güçlü olabilir; bu konuyu “Gençlerde Medikal Estetik” yazımızda ele aldık.

Kendi görünüşünüzü sık sık bu görüntülerle karşılaştırdığınızı, bunun sizi üzdüğünü ya da gündelik yaşamınızı etkilediğini fark ediyorsanız, bunu bir hekimle ya da ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak yeni bir işlem aramaktan daha yararlı bir adım olabilir.

Sonuç

Önce-sonra görüntüleri fikir verebilir; ancak ışık, açı, mimik, makyaj, filtre, çekim zamanı ve örneklerin seçilmiş olması nedeniyle bir işlemin sizde nasıl sonuç vereceğini göstermez. Standart koşullarda çekilmemiş, süresi ve yapılan işlemleri belirtilmemiş bir görüntüden sonuç çıkarmamak en güvenli yaklaşımdır. Kararınızı ekrandaki bir kareye göre değil, muayenede hekiminizle konuştuğunuz tipik sonuca, sınırlara ve risklere göre verin.