Terleme Tedavisi Yan Etkileri: El Güçsüzlüğü, Uyuşma, Yanık

Terleme tedavisinden sonra hangi yan etkiler olur?

Estetik merkezlerde aşırı terleme (hiperhidroz) için en sık üç yöntem sunulur: deri içine yapılan botulinum toksin enjeksiyonu, koltuk altında ter bezlerini ısıyla hasarlayan mikrodalga termoliz cihazları ve eller ile ayaklar için iyontoforez (sudan zayıf elektrik akımı geçirilmesi). Her birinin yan etki profili farklıdır. Ortak nokta, sorunların büyük bölümünün tedavi edilen bölgeyle sınırlı ve geçici olmasıdır.

Bu yazı yöntemlerin nasıl uygulandığını ve kimlere uygun olduğunu yeniden anlatmaz; bunun için “Aşırı Terleme (Hiperhidroz) Tedavisi” yazımıza bakabilirsiniz. Burada, işlemden sonra ortaya çıkan belirtilerin hangisinin beklenen, hangisinin hekime danışılması gereken, hangisinin acil olduğunu ayırt etmenize yardımcı olmayı amaçlıyoruz. Yüzdeki botulinum toksin uygulamalarına özgü yan etkiler (göz kapağı düşmesi, kaş asimetrisi gibi) “Botulinum Toksin Sonrası Yan Etkiler” yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır.

Koltuk altı botoks yan etkileri: neler beklenir?

Koltuk altına botulinum toksin, aşırı terlemede en çok çalışılmış uygulamadır. Bu konudaki büyük, plasebo kontrollü bir çalışmada yan etki bildirenlerin oranı ilaç grubunda yüzde 11, plasebo grubunda yüzde 5 bulunmuş; fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Yani çoğu kişi önemli bir yan etki yaşamamıştır. Yüzden farklı olarak koltuk altında göz kapağı veya mimik kaslarını etkileyen sorunlar beklenmez. Çok nadir görülen ilacın uzak bölgelere yayılması belirtileri ise her bölgede aynı şekilde acildir; yutma, konuşma veya nefes almada güçlük olursa 112'yi arayın (Türkiye dışında yerel acil numarası).

• İğne yerlerinde ağrı ve hassasiyet: Çok sayıda küçük enjeksiyon yapıldığı için beklenir, genellikle aynı gün veya birkaç gün içinde azalır.
• Küçük morluklar ve hafif kaşıntı: Genellikle kendiliğinden geçer.
• Baş ağrısı ve kas ağrısı: Seyrek olarak bildirilir, çoğunlukla kısa sürelidir.
• Kol kaslarında hafif ağrı veya yorgunluk hissi: Enjeksiyon bölgesine yakın kaslarda kısa süreli görülebilir.
• Enfeksiyon: Seyrektir; günler içinde artan kızarıklık, sıcaklık ve akıntı hekime başvurma nedenidir. Ayrıntı için “Estetik İşlem Sonrası Enfeksiyon” yazımıza bakabilirsiniz.

Avuç içi botoksu sonrası el güçsüzlüğü neden olur, ne kadar sürer?

Avuç içinde deri ince, altındaki küçük el kasları ise deriye yakındır. Deri içine verilen ilacın bir kısmı bu kaslara ulaşabilir ve parmakların ince hareketlerini geçici olarak zayıflatabilir. 24 kişilik küçük bir çalışmada, el sıkma gücü değişmezken iki parmakla sıkıştırma gücü (örneğin bir anahtarı parmak uçlarıyla tutmak) iki hafta sonra belirgin azalmış; daha yüksek doz grubunda azalma daha fazla olmuştur. Güç zamanla düzelmiş, ancak altı ay sonra bile başlangıca göre biraz düşük ölçülmüştür. Bu çalışma küçüktür ve sonuçlar her uygulamaya genellenemez.

Bu zayıflık çoğu kişide günlük işleri engellemez, ama bazı işlerde fark edilir. Bu nedenle avuç içi uygulamasından önce, el becerisi gerektiren işiniz, sınav veya önemli bir iş takviminiz varsa hekiminizle zamanlamayı konuşmanız yararlıdır. Avuç içi ayrıca hassas bir bölgedir ve uygulama koltuk altına göre daha ağrılıdır; ağrıyı azaltma yöntemlerini önceden sorun.

• Fark edilebilecek durumlar: düğme ilikleme, kalem tutma, telefon tuşlama, kavanoz açma, müzik aleti çalma, ince el işleri.
• Elinizde güç azalması fark ederseniz zorlanan işleri not edin ve kontrolde hekiminize anlatın; hekim sonraki uygulamada planı buna göre değiştirebilir.
• Yalnız elde değil, kolda, boyunda, yutma veya konuşmada da güçsüzlük varsa bu yerel bir etki değildir; beklemeden acil yardım alın.
• Elde güç azalmasının yanında uyuşma, morarma veya soğukluk varsa bu beklenen bir etki değildir; hekiminize aynı gün ulaşın.

Ayak tabanı uygulaması: ağrı ve yürürken rahatsızlık

Ayak tabanı da avuç içi gibi hassas bir bölgedir; uygulama ağrılı olabilir ve ilk günlerde basınca bağlı hassasiyet, yürürken rahatsızlık hissedilebilir. İngiliz Dermatologlar Derneği, avuç içi ve ayak tabanında botulinum toksinin el ve ayak kaslarında geçici zayıflık yapabildiğini ve ağrılı olduğunu, bu nedenle bu bölgelerde sık kullanılmadığını belirtir. Ayak tabanındaki kullanım üzerine yapılmış çalışmalar sınırlıdır; etki süresi koltuk altına göre daha kısa olabilir.

Terleme botoksu sonrası daha çok terleme olur mu?

Telafi edici terleme, tedavi edilen bölgede terleme azaldığında vücudun başka bölgelerinde terlemenin belirgin şekilde artmasıdır. Kaynaklarda bu sorun ağırlıklı olarak sempatektomi ameliyatıyla (göğüs boşluğunda terlemeyi yöneten sinir zincirine yapılan işlem) ilişkilendirilir; bu ameliyattan sonra çoğu kişide bir miktar telafi edici terleme gelişir ve karın, sırt veya bacaklarda görülür.

Botulinum toksin, mikrodalga termoliz veya iyontoforez için belirgin telafi edici terleme, incelediğimiz kaynaklarda tipik bir yan etki olarak tanımlanmaz. Bazı kişiler koltuk altı uygulamasından sonra sırtta veya göğüste daha çok terlediklerini hissettiklerini söyler; bunun gerçek bir artış mı, yoksa terleyen bölgeye dikkatin kayması mı olduğu iyi bilinmez. Botulinum toksinin etkisi geçici olduğu için, böyle bir değişiklik olsa bile etki azaldıkça ortadan kalkması beklenir. Başka bölgelerde günlük yaşamı bozacak kadar belirgin yeni terleme olursa, bunun başka bir nedeni olup olmadığına bakılması için hekiminize danışın.

Mikrodalga termoliz sonrası şişlik, uyuşma ve sinir etkilenmesi

Mikrodalga termoliz, koltuk altı derisinin altındaki ter bezlerini ısıyla hasarlayan bir cihaz tedavisidir. Hasarlanan ter bezleri yeniden oluşmadığı için etkisi botulinum toksinden farklı olarak geçici değildir; bu da yan etkileri ve kararı önemli kılar. Koltuk altında botulinum toksin ile karşılaştıran küçük bir çalışmada iki yöntem bir yıl sonunda benzer terleme azalması sağlamış; mikrodalga tarafında koltuk altı tüylerinde de azalma görülmüştür.

• Beklenen: İşlemden sonra koltuk altında şişlik, hassasiyet, ağrı ve dokunmakla sertlik hissi. Çoğunlukla günler içinde azalır.
• Emme başlığına bağlı izler: Cihazın deriyi kendine çektiği yerde geçici kızarık izler kalabilir.
• His değişikliği: Koltuk altı derisinde veya kolun iç yüzünde geçici uyuşukluk ya da karıncalanma bildirilmiştir.
• Renk değişikliği ve yanık: Amerikan Dermatoloji Akademisi, renk değişikliği ile daha ciddi olarak yanık ve uzun süren sinir ağrısını olası yan etkiler arasında sayar.

Seyrek ama ciddi bir durum, koldaki sinirlerin etkilenmesidir. Olgu bildirimlerinde, işlemden sonra kolda ve elde his kaybı ve güç kaybı gelişen kişiler anlatılmıştır; bildirilen bir olguda altı aylık fizik tedaviye rağmen tam düzelme olmamıştır. Bildirimi yapan yazarlar, koltuk altında yağ dokusu az olan zayıf kişilerde daha düşük enerjiyle başlanmasını önermiştir. Bu olguların ne sıklıkta görüldüğü bilinmez. İşlemden sonra kolunuzda, elinizde veya parmaklarınızda uyuşma, güçsüzlük ya da elektrik çarpması gibi ağrı fark ederseniz, geçmesini beklemeden aynı gün hekiminize bildirin.

İyontoforez: karıncalanma, yanma ve deri tahrişi

İyontoforez genellikle iyi tolere edilen bir yöntemdir. Avuç içi terlemesinde yapılan küçük, kontrollü bir çalışmada iki haftalık tedavide yalnız bir kişide yerel bir yan etki görülmüştür. Amerikan Dermatoloji Akademisi, cihaz kullanılırken hafif yanma veya karıncalanma hissi olabileceğini, yanlış kullanımda hafif yanık gelişebileceğini belirtir.

• Seans sırasında karıncalanma, iğnelenme veya hafif yanma hissi beklenebilir; dayanılmaz ağrı olursa seansı durdurun ve ayarları hekiminizle konuşun.
• Deride küçük kesik veya çatlak varsa akım o noktada yoğunlaşıp daha çok yanma yapabilir.
• Seans sonrasında kuruluk, kızarıklık veya pullanma görülebilir.
• Su toplayan, kabuk bağlayan ya da günler içinde iyileşmeyen bir alan yanık olabilir; yeni seansa başlamadan hekiminize gösterin.
• Kalp pili, vücutta metal implant veya gebelik varsa iyontoforez öncesinde mutlaka hekiminize söyleyin.

Hangi yöntemde hangi sorun öne çıkar?

Terlemeniz önce tıbbi olarak araştırılmalı mı?

Aşırı terlemesi olanların çoğunda altta yatan bir hastalık yoktur; buna birincil hiperhidroz denir ve genellikle iki tarafta simetrik olarak koltuk altı, avuç içi, ayak tabanı veya yüzde görülür. Ancak terleme bir hastalığın ya da kullanılan bir ilacın sonucu da olabilir (ikincil hiperhidroz). Bu durumda estetik bir işlem terlemeyi bir süre azaltsa bile asıl nedeni gizleyebilir. Uluslararası kaynaklar, ikincil nedenlerin dışlanmasını tedaviden önceki ilk adım olarak görür.

Aşağıdaki özelliklerden biri varsa, estetik bir uygulamadan önce hekiminizin terlemenizi değerlendirmesini isteyin. Bu özellikler bir hastalığınız olduğu anlamına gelmez; yalnız araştırılması gerektiğini gösterir.

• Belirli bölgelerle sınırlı değil, tüm vücutta yaygın terleme
• Tek tarafta veya düzensiz dağılımlı terleme
• Yetişkin yaşta, belirgin bir neden olmadan yeni başlayan terleme
• Uykudan uyandıran, çarşafı ıslatan gece terlemeleri
• Kilo kaybı, ateş, çarpıntı, titreme veya halsizlikle birlikte giden terleme
• Yeni başlanan bir ilaçtan sonra ortaya çıkan terleme (ilacınızı kendiniz kesmeyin, hekiminize danışın)

Hekiminiz gerekirse kan şekeri veya tiroit testleri gibi incelemeler isteyebilir. Kullandığınız ilaçların işlemlerle etkileşimi hakkında “İlaç Kullananlarda ve Kronik Hastalıkta Medikal Estetik” yazımız yol gösterebilir.

Bir sorun fark ederseniz ne yapmalısınız?

1. Belirtinin ne zaman başladığını, hangi işlemden sonra olduğunu ve azalıp azalmadığını not edin; değişen bir alan varsa her gün aynı ışıkta fotoğraflayın.
2. Avuç içi uygulamasından sonra zorlandığınız işleri somut olarak yazın (örneğin düğme ilikleme, kalem tutma).
3. Kolda uyuşma veya güç kaybı, su toplayan yanık, artan kızarıklık ve akıntı gibi durumlarda aynı gün uygulamayı yapan hekime ulaşın.
4. Hekiminiz önermedikçe bölgeye sıcak uygulama, masaj, ev yöntemleri veya reçetesiz krem uygulamayın.
5. Uygulamayı yapan merkeze ulaşamazsanız işlem bilgilerinizle bir dermatoloji polikliniğine veya acil servise başvurun. Adım adım yaklaşım için “Estetik İşlem Sonrası Komplikasyon Olursa Ne Yapmalı?” yazımıza bakabilirsiniz.

Kanıt hakkında dürüst bir not

Aşırı terleme tedavileri üzerine yapılan çalışmaların çoğu küçüktür ve birbirinden farklı yöntemlerle yapılmıştır. İngiltere’de yapılan kapsamlı bir derleme, genel kanıtın sınırlı olduğunu, en güçlü kanıtın koltuk altında botulinum toksin için bulunduğunu belirtmiştir. Avuç içi ve ayak tabanı uygulamaları, mikrodalga termoliz ve iyontoforez için yan etki sıklıkları kesin olarak bilinmez. Cihazlarla ilgili ciddi yan etkilerin bir kısmı yalnız tek tek olgu bildirimlerinden öğrenilmiştir. Bu nedenle işlem öncesinde hekiminizden, size önerilen yöntemin olası yan etkilerini ve bir sorun olursa nasıl takip edileceğinizi açıkça anlatmasını isteyin.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz. Belirtilerinizin anlamı ve size uygun tedavi ancak hekim değerlendirmesiyle belirlenebilir.