Kemoterapide bağışıklık düştüğünde (nötropeni) neler yenmez? Besin güvenliği rehberi

Temel ilkeler

• Temizlik: Yemek hazırlamadan önce, yemekten önce ve tuvaletten sonra ellerinizi sabunla iyice yıkayın. Tezgâhı, kesme tahtasını ve bıçakları her kullanımdan sonra yıkayın. Konserve kapağını açmadan önce silin.
• Ayırma: Çiğ et, tavuk, balık ve yumurtayı alışverişte, buzdolabında ve tezgâhta diğer yiyeceklerden ayrı tutun. Çiğ etin suyu, çiğ yenecek yiyeceklere damlamasın. Pişmiş yemeği çiğ etin durduğu tabağa ya da tahtaya koymayın.
• Pişirme: Et, tavuk, balık ve yumurtayı iyice pişirin. Yumurtanın sarısı ve beyazı katılaşmalı. Artık yemekleri buharı tütene kadar ısıtın.
• Soğutma: Buzdolabınız yaklaşık 4 °C ya da daha soğuk olsun. Çabuk bozulan yiyecekleri pişirdikten ya da aldıktan sonra iki saat içinde buzdolabına koyun. Donmuş yiyecekleri tezgâhta değil, buzdolabında çözdürün.
• Yıkama: Çiğ yenecek tüm meyve ve sebzeleri akan suyun altında iyice yıkayın; sert kabuklu olanları temiz bir fırçayla ovun. Ekibiniz yalnız soyulabilen meyveleri önerebilir.
• Alışveriş ve saklama: Süt ve süt ürünlerini, yumurtayı soğuk reyondan alın; yumurtayı kutusuyla buzdolabının iç rafında saklayın. Ezik, şişkin ya da çatlak konserveleri almayın. Kuruyemiş, kraker ve bisküvi gibi kuru yiyecekleri hava almayan kapta saklayın.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Türk mutfağında riski yüksek yiyecekler ve daha güvenli karşılıkları:

• Geleneksel çiğ etli çiğ köfte, az pişmiş köfte ya da et: yerine iyice pişmiş köfte, etli yemek ya da etsiz çiğ köfte.
• Köy sütü, pastörize olmayan süt, açıkta satılan köy peyniri, tulum ya da çökelek: yerine pastörize sütten yapılmış ve paketli peynir, yoğurt ve ayran.
• Pastörize olmayan sütten yapılmış yumuşak peynirler ve küflü peynirler: yerine pastörize sütten yapıldığı yazan peynirler, kaşar ya da eritme peynir.
• Rafadan ya da kayısı kıvamında yumurta, ev yapımı mayonez, çiğ yumurtalı tatlılar: yerine katı pişmiş yumurta, menemen, hazır pastörize ürünler.
• Çiğ hamur, kek ya da kurabiye hamurunun tadına bakmak: yerine pişmiş hali.
• Isıtılmadan yenen sucuk, salam ve sosis: yerine buharı tütene kadar pişirilmiş hali.
• Suşi, çiğ balık, füme balık ve çiğ midye-istiridye: yerine iyi pişmiş balık ya da konserve balık.
• Açıkta bekleyen hazır salata ve mezeler: yerine evde taze hazırlanmış olanlar.
• Çiğ filizler: yerine pişirilmiş hali.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Bir gün önceden kalan sütlü tatlı ya da yemeği soğuk yemek yerine: buzdolabında saklanmış yemeği buharı tütene kadar ısıtmak.
• Tezgâhta çözdürülen kıyma yerine: buzdolabında çözdürülen kıyma.
• Oda sıcaklığında saatlerce bekleyen yemek yerine: pişirildikten sonra iki saat içinde buzdolabına kaldırılmış yemek.
• Paketlenmemiş, açıkta satılan meyve suyu yerine: pastörize olduğu yazan meyve suyu.
• Yıkanmamış maydanoz ve roka yerine: iyice yıkanmış yeşillik.
• Ezik, bereli meyve sebze yerine: sağlam olanlar.
• Açılmış yoğurt ya da meyve kabını günlerce bekletmek yerine: açtıktan sonra kısa sürede tüketmek.
• Paket servis yerine: ekibinizin uygun bulduğu, iyi pişmiş ve sıcak yemekler.

Özel durumlar

Bazı durumlarda daha sıkı kurallar gerekebilir:

• Yoğun kemoterapi ya da kök hücre nakli: Ekibiniz yumuşak peynir ve az pişmiş yumurta gibi yiyecekler için ek kurallar verebilir. Kurallar hastaneden hastaneye değişir; kendi ekibinizin listesine uyun.
• Ne zaman gevşer: Hangi yiyeceklere ne zaman dönebileceğinizi ekibiniz ya da uzman hemşireniz söyler.
• Yalnız yemek değil: Hasta ya da ciddi enfeksiyonu (örneğin su çiçeği) olan kişilerden uzak durun; derinizi çizik ve kesiklerden koruyun, ağız bakımınıza özen gösterin.
• Yeterli beslenme: Kurallar yemeyi bırakmanın bahanesi olmamalı. Güvenli seçeneklerle protein ve enerjiyi yeterli tutmak, enfeksiyona karşı direnci de destekler.

Bağlantılı sayfalar