İshalde ne yenir, ne içilir? Sıvı kaybını önleme ve beslenme

Temel ilkeler

• Sıvı önce gelir: Sık sık, küçük yudumlarla su için. Bulantınız varsa çok küçük yudumlarla başlayıp yavaş yavaş artırın.
• Ağızdan sıvı tuz çözeltisi (ORS): Eczanede satılan, suyla karıştırılıp içilen tozlardır. Kaybedilen su, tuz ve şekeri yerine koyar. Hangisinin size ya da çocuğunuza uygun olduğunu eczacınıza sorun ve kutudaki hazırlama talimatına aynen uyun.
• Evde kendi karışımınızı hazırlamayın: Tuz ve şekerin oranı yanlış olursa zararlı olabilir; hazır ürün kullanın ve eczacınıza danışın.
• Aç kalmayın: Kendinizi hazır hissettiğinizde yemeğe başlayın. Uzmanların çoğu ishalde oruç ya da sıkı bir perhiz önermez.
• Kısıtlayıcı perhize gerek yok: Akut ishalde kaçınılması önerilenler dışında özel bir yasak listesi uygulamanız gerekmez.
• Bebek ve çocuklar: Emzirmeye ya da mamaya devam edin; mamayı sulandırmayın. Ek gıdaya geçmiş çocuklar yaşına uygun normal beslenmesini sürdürsün.
• El hijyeni: Tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan önce elleri sabun ve suyla yıkayın. Hastayken mümkünse başkalarına yemek hazırlamayın; havlu ve çatal bıçağı ortak kullanmayın.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

İştahınız açılınca normal yemeğinize dönebilirsiniz. Akut ishalde yağlı ve kızarmış yiyecekleri, acılı ve baharatlı yemekleri, çok şekerli ve laktozlu besinleri bir süre azaltmak yeterlidir. Türk sofrasından bu ölçüye uyan, kolay hazırlanan seçenekler:

• Pirinç: sade pirinç pilavı ya da pirinç lapası, az yağla.
• Çorba: tavuk suyuna çorba, sade pirinç ya da şehriye çorbası. Çorba sıvı almanın da bir yoludur.
• Patates: haşlanmış ya da fırında.
• Meyve: muz gibi taze meyve, meyve suyu yerine.
• Yumurta: haşlanmış.
• Et, tavuk ve balık: haşlanmış, ızgara ya da fırında, kızartmadan.
• Ekmek: beyaz ya da kızarmış ekmek.
• Sebze: zeytinyağı az, iyi pişmiş sebze yemekleri.
• Süt ve süt ürünleri: laktoz içerdikleri için ishali artırabilir; ishal geçene kadar azaltın.

İlk günler için örnek:

• Kahvaltı: kızarmış beyaz ekmek, haşlanmış yumurta, bir muz, ılık su.
• Öğle: tavuk suyuna pirinç çorbası, ızgara köfte.
• Akşam: haşlanmış patates ve havuç, ızgara tavuk, sade pilav.
• Gün boyunca: su ve eczacınızın önerdiği sıvı tuz çözeltisi.

İshal geçtikçe her zamanki yemeklerinize dönün. Çocuklar ve bebekler ishal sırasında da yaşına uygun beslenmesini, anne sütünü ya da mamasını sürdürmelidir.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Meyve suyu, gazlı içecek ve kola yerine: su ya da eczaneden alınan sıvı tuz çözeltisi.
• Enerji içeceği ve kahve yerine: su. Kafeinli içecekler ishali artırabilir.
• Çay yerine, ishal sürerken: su. Çay da kafein içerir.
• Kızartma, börek ve yağlı et yemekleri yerine: haşlanmış ya da fırında tavuk, sade pilav.
• Acılı ve baharatlı yemekler yerine: sade çorba ve sebze.
• Süt ve laktozlu süt ürünleri yerine, ishal geçene kadar: su ve çorba; bazı kişilerde laktoz sindirimi ishalden sonra bir ay ya da daha uzun süre zorlaşabilir.
• Şekerli tatlı, paketli tatlılar, şekersiz sakız ve şekersiz şekerleme yerine: sade pirinç lapası ya da kızarmış ekmek gibi şekeri az yiyecekler.
• Alkol yerine: su.

Özel durumlar

Sıvı kaybının işaretleri:

• Susuzluk hissi, ağız, dudak ve dilde kuruluk
• Koyu sarı, keskin kokulu idrar ya da her zamankinden az idrara çıkma
• Baş dönmesi, baş ağrısı, yorgunluk
• Gözlerin çökük görünmesi

Bebekte ayrıca:

• Başın üstündeki yumuşak noktanın (bıngıldak) çökmesi
• Ağlarken az ya da hiç gözyaşı olmaması
• Bezlerin her zamankinden az ıslanması
• Uykuya meyil ya da huzursuzluk

Daha dikkatli olunması gerekenler: on iki aydan küçük bebekler, prematüre doğmuş ya da başka bir hastalığı olan çocuklar, gebeler, yaşlılar, bağışıklığı zayıf olanlar, antibiyotik kullananlar ve diyabet, böbrek ya da kalp hastalığı gibi kronik hastalığı olanlar. Bu kişilerde ishal başladığında hekiminizle erkenden iletişime geçin.

Düzenli ilaç kullanıyorsanız, özellikle idrar söktürücü alıyorsanız, ishal ve kusma sırasında ilacınızla ilgili ne yapmanız gerektiğini hekiminize ya da eczacınıza sorun.

Bağlantılı sayfalar