Kemoterapide bulantı ve iştahsızlık: ne yemeli, ne içmeli?

Temel ilkeler

• İlacı zamanında alın: Bulantı önleyici ilacı, bulantınız olsun olmasın, ekibinizin söylediği saatlerde düzenli alın. Etmiyorsa ekibinize söyleyin; başka bir ilaç denenebilir.
• Az ve sık yiyin: Üç büyük öğün yerine gün içine yayılmış beş-altı küçük öğün deneyin. Yemeğinizi iyi çiğneyin.
• Mideyi yormayın: Kızartma, yağlı, çok şekerli ve acılı yiyecekler bulantıyı artırıyorsa bir süre uzak durun.
• Kokudan kaçının: Pişen yemeğin kokusu sizi rahatsız ediyorsa soğuk ya da ılık yiyecekleri seçin; yemeği bir başkasının hazırlamasını isteyin, mutfağı havalandırın.
• Sıvıyı yudumlayın: Gün boyu küçük yudumlarla için. Yemekten hemen önce ya da yemek sırasında çok sıvı içip mideyi doldurmayın.
• Yemekten sonra dinlenin: Yemekten sonra yarım saat kadar dik oturun ya da başınız yüksekte uzanın; hemen ağır hareket etmeyin.
• Ağzınızı ferah tutun: Yemekten sonra dişlerinizi fırçalamak ve ağzınızı çalkalamak kötü tadı azaltır. Metal çatal kaşık acı tat veriyorsa plastik olanları deneyin.
• Sakin bir ortam seçin: Yemeği havadar, kokusuz ve rahat bir ortamda, mümkünse sevdiklerinizle yiyin. Parfüm ve kokulu mum gibi güçlü kokulardan uzak durun.
• Not tutun: Bulantının ne zaman başladığını ve öncesinde ne yediğinizi yazmak, ekibinizin nedeni bulmasına yardım eder.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Bulantılı günlerde Türk mutfağından mideye hafif gelen seçenekler:

• Kuru ve sade: Galeta, kraker, kızarmış ekmek, sade simit ya da peksimet.
• Sade nişasta: Sade pirinç ya da şehriye pilavı, haşlanmış patates, sade makarna.
• Soğuk ve ılık: Yoğurt, ayran, sütlaç, muhallebi, soğuk komposto, dondurulmuş meyve ya da meyveli buz.
• Çorba: Ilık tavuk suyu ya da süzme mercimek çorbası hem sıvı hem tuz verir.
• Zencefil: Zencefil çayı ya da yemeğe rendelenmiş taze zencefil bazı kişilere iyi gelir.
• Ferahlatıcı: Nane şekeri emmek, nane çayı, ananas parçaları ağzı ferahlatabilir.

Bulantının en yoğun olduğu saatlerde kızartma, kavurma, soğan-sarımsak kavrulan yemekler, balık ve kahve gibi kokusu güçlü yiyecekleri ertelemek işe yarayabilir.

İştah geri geldiğinde öncelik protein ve enerjidir: yumurta, peynir, yoğurt, et, tavuk, balık ve bakliyat.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Büyük ve ağır bir akşam yemeği yerine: gün içine yayılmış küçük öğünler.
• Kızartma ve yağlı tabak yerine: haşlama, fırın ya da ızgara.
• Sıcak ve buharı tüten yemek yerine (koku rahatsız ediyorsa): soğuk ya da ılık yemek.
• Bir dikişte büyük bardak yerine: gün boyu küçük yudumlar.
• Portakal ya da greyfurt suyu yerine (mide rahatsız oluyorsa): elma suyu, komposto ya da ayran.
• Hiçbir şey yememek yerine: bir kase yoğurt, bir bardak ayran ya da bir kase çorba.
• Kilo kaybediyorsanız sade su yerine: süt, ayran, meyve suyu, çorba gibi enerji veren sıvılar.

Özel durumlar

Bazı durumlar özel dikkat ister:

• Tedavi öncesi bulantı: Daha önceki seanslarda bulantı yaşadıysanız hastanenin kokusu ve görüntüsü bulantıyı tetikleyebilir. Ekibiniz bunun için de ilaç ve yöntem önerebilir.
• Tedavi günü: Tedaviden hemen önce değil, birkaç saat önce küçük bir öğün yemek iyi gelebilir. Sevdiğiniz yemekleri tedavi günlerinde yemeyin; bulantıyla eşleşip onlardan soğuyabilirsiniz.
• Soğuk içecek uyarısı: Oksaliplatin gibi bazı kemoterapi ilaçlarıyla buz gibi soğuk içecekler uygun değildir. Ekibiniz size söyleyecektir.
• Tamamlayıcı yöntemler: Gevşeme egzersizleri, akupresür bilekliği ya da akupunktur bazı kişilerde ilaçla birlikte yardımcı olabilir. Bitkisel ürün ya da takviye denemeden önce ekibinize danışın; bazıları tedavinin etkisini azaltabilir.

Bağlantılı sayfalar