Böbrek hastalığında fosfor: katkı maddeleri, işlenmiş peynir ve kola

Temel ilkeler

• İki tür fosfor: Et, tavuk, balık, süt ürünleri, yumurta, kuruyemiş ve baklagillerde fosfor doğal olarak bulunur. Paketli ürünlere ise katkı ya da koruyucu olarak fosfat eklenir.
• Emilim farkı: Katkı olarak eklenen fosfor bağırsaktan neredeyse tamamen emilir. Hayvansal besinlerdeki fosfor, bitkisel besinlerdekinden daha kolay emilir. Tam tahıl ve baklagil gibi bitkisel besinlerdeki fosforun önemli bir kısmı ise fitat denen, vücudun tam kullanamadığı biçimdedir.
• Bu yüzden katkılı ürünler, kandaki fosforu doğal fosfor içeren besinlerden daha fazla yükseltebilir.
• Protein dengesi: Fosforu azaltırken proteini yeterli tutmak gerekir. Bu dengeyi diyetisyeninizle kurun.
• Sebze ve meyve doğal olarak az fosfor içerir; tabağınızda bunların payını artırıp fosforu yüksek besinlerin porsiyonunu küçültebilirsiniz.
• Fosfor bağlayıcı ilaç: Hastalık ilerledikçe diyet tek başına yetmeyebilir. Hekiminiz yemekteki fosforu bağırsakta tutan bir ilaç yazabilir. Bu ilaç diyetin yerine geçmez, onunla birlikte kullanılır. Ne zaman ve nasıl alınacağını hekiminize sorun.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Türk sofrasında fosforun sık geldiği yerler:

• Katkılı ürünler: sucuk, salam, sosis, jambon gibi işlenmiş etler; hazır ve donuk yemekler, fast food, pizza.
• Eritme ve sürülebilir peynirler, hazır puding ve krema: etiketinde fosfat yazanlar.
• İçecekler: koyu renkli kolalar, şişe ya da kutu soğuk çaylar, hazır kakaolu ve çikolatalı süt içecekleri, bira.
• Süt ürünleri: süt, yoğurt, ayran, peynir; sütlaç ve muhallebi gibi sütlü tatlılar, dondurma.
• Sakatat: ciğer ve diğer iç organ etleri; balık yumurtası ve sardalya.
• Çikolata ve karamelli şekerler.

Evde uygulama:

• Proteini taze tavuk, hindi, balık, dana, kuzu ya da yumurtadan alın; işlenmiş et yerine evde pişirin.
• Kahvaltıda peyniri küçük bir dilimle sınırlayın; yanına salatalık, biber ve yeşillik koyun.
• Kola yerine su, çay ya da kahve tercih edin.
• Sütlü tatlı yerine meyve ya da diyetisyeninizin uygun bulduğu başka bir tatlıyı seçin.
• Kasaptan aldığınız etin işlenmiş ya da fosfat eklenmiş olup olmadığını sorun. Hazır marine edilmiş, tavuk göğsü füme ya da “sulu kalsın diye” işlem görmüş paketli etlerde fosfat bulunabilir.
• Kuru baklagillerdeki fosfor, hayvansal besinlerdekine göre daha az emilir. Potasyumunuz da yüksek değilse kuru fasulye, nohut ve mercimek protein kaynağı olarak masada kalabilir; miktarı diyetisyeninizle belirleyin.
• Dışarıda yemek, pizza ve fast food çoğu zaman katkı fosfatı içerir; bunları seyrek tutun.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Kola ve kutu soğuk çay yerine: su, demli çay, kahve ya da limonata.
• Sucuk, salam, sosis yerine: evde pişmiş tavuk, et ya da haşlanmış yumurta.
• Eritme peynir yerine: küçük bir dilim beyaz peynir ya da lor; miktarı diyetisyeninize sorun.
• Sütlaç, muhallebi ve dondurma yerine: meyve ya da meyve kompostosu.
• Hazır kakaolu süt yerine: su ya da açık çay.
• Ciğer ve sakatat yerine: tavuk, hindi ya da balık.
• Paketli atıştırmalık yerine: elma, üzüm, havuç ya da salatalık dilimleri.

Alışveriş ve etiket okuma

Fosfat katkıları ambalajın arkasındaki içindekiler listesinde yazar. Adında “fosf” geçen her madde fosfor içerir. Sık görülenler:

• Fosforik asit (kolalarda sık)
• Disodyum fosfat, monosodyum fosfat, trisodyum fosfat
• Dikalsiyum fosfat
• Sodyum heksametafosfat, sodyum tripolifosfat
• Tetrasodyum pirofosfat

Aynı türden iki ürün arasında içindekiler listesinde “fosf” geçmeyeni seçin. Etiketteki adlardan emin olamazsanız ürünün fotoğrafını çekip diyetisyeninize gösterin.

Etikete en çok şu ürünlerde bakın: işlenmiş et ve tavuk ürünleri, eritme ve sürülebilir peynirler, hazır içecekler, hazır tatlı ve puding karışımları, donuk hazır yemekler.

Bağlantılı sayfalar