Böbrek hastalığında protein: diyaliz öncesi azaltmak, diyalizde artırmak

Temel ilkeler

• Diyaliz öncesi: Hekiminiz proteini ölçülü tutmanızı önerebilir. Bu genellikle et ve süt ürünlerini sınırlamak, proteinin bir kısmını bitkisel besinlerden almak ve yağsız, fosforu düşük etleri seçmek demektir.
• Kendi kendinize kısmayın: Amerikan Diyabet Derneği’nin güncel rehberi, diyabetli ve böbrek hastalığı olan kişilerde proteinin genel halk için önerilen düzeyin altına indirilmesini önermez; düşük proteinli düzen ancak bir sağlık uzmanının gözetiminde uygulanmalıdır.
• Diyaliz başladıktan sonra: Diyaliz kandan protein uzaklaştırabilir; periton diyalizinde protein diyaliz sıvısıyla kaybedilir. Bu dönemde çoğu kişiye kaliteli protein önerilir.
• Kaliteli protein: Et, tavuk, balık ve yumurta, vücutta daha iyi kullanılır ve daha az atık bırakır. Türkiye Sağlık Bakanlığı da protein kısıtlandığında hayvansal kaynakların öne çıkarılmasını önerir.
• Fosforla birlikte düşünün: Proteinden zengin besinler fosfordan da zengindir. Süt ürünleri, kuru baklagil ve kuruyemiş hem protein hem fosfor taşır.
• Enerji: Yeterince kalori almazsanız vücut kendi proteinini yakar. Karbonhidrat ve sağlıklı yağlar enerji ihtiyacını karşılar.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Türk sofrasında protein çoğunlukla yumurta, peynir, yoğurt, et, tavuk, balık ve bakliyattan gelir. Miktar ve sıklık size verilen plana göre değişir; aşağıdakiler genel yönlendirmedir.

• Kahvaltı: Haşlanmış yumurta ya da az yağlı menemen iyi bir protein kaynağıdır. Peynir ve zeytin hem tuz hem fosfor taşıdığı için az tutulur.
• Öğle ve akşam: Izgara ya da fırında tavuk, balık ya da yağsız et; yanında sebze yemeği ve bulgur ya da pilav. Kızartma yerine ızgara, fırın ya da haşlama seçin.
• Bakliyat: Mercimek, nohut ve kuru fasulye bitkisel protein verir. Diyaliz öncesinde bazı kişilere bitkisel proteine ağırlık vermek önerilir; ancak bakliyat potasyum ve fosfor da taşır, porsiyonu diyetisyeninize sorun.
• Yoğurt ve ayran: Süt ürünleri iyi protein kaynağıdır ama fosfor ve potasyumdan zengindir; diyalizde ayrıca sıvı sayılır.
• Sucuk, salam, sosis, pastırma: Hem çok tuzlu hem fosfor katkılıdır; protein kaynağı olarak tercih edilmez.
• İştahsızlıkta: Ekmeğe, bulgura ya da pilava bir miktar zeytinyağı eklemek, diyetisyeniniz uygun görürse kalori almanıza yardım eder.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Sucuklu yumurta yerine: sade haşlanmış yumurta ya da menemen.
• Salam, sosis, pastırma yerine: evde pişirilmiş tavuk ya da hindi.
• Kızarmış köfte yerine: fırında ya da ızgarada köfte.
• Hazır, işlenmiş et ürünleri yerine: kasaptan katkısız et; içerik listesinde “fosfat” yazmayanı seçin.
• Tuzlu peynir tabağı yerine: daha küçük miktarda peynir, yanında salatalık ve yeşillik.
• Diyalizde iştahsız günlerde atlanan öğün yerine: küçük ama proteinli bir ara öğün, örneğin bir yumurta; diyetisyeninizle planlayın.

Özel durumlar

• Periton diyalizi: Bu yöntemde protein diyaliz sıvısıyla kaybedilir; kaybı karşılamak için daha fazla protein gerekir. Diyaliz sıvısındaki şeker de kalori ekler; kilo almamak için ekibiniz enerji alımınızı ayrıca düzenler.
• Diyabet: Diyabetiniz de varsa protein, karbonhidrat ve tuz dengesini tek bir planda toplamak için diyetisyeninizden yardım isteyin.
• Vejetaryen beslenme: Hayvansal besin yemiyorsanız çeşitli bitkisel protein kaynakları gerekir. Bunu ekibinizle konuşun.
• Hazır protein tozu ve takviyeler: Diyalizde bazen protein tozu önerilebilir; ancak bunu yalnız hekiminiz ya da diyetisyeniniz önerdiğinde kullanın. Reçetesiz vitamin ve mineral takviyeleri böbrek yetmezliğinde zararlı olabilir.
• Kilo kaybı ve iştahsızlık: İstemeden kilo veriyorsanız, iştahınız azaldıysa ya da güçsüzlük hissediyorsanız bu, protein ve enerji eksikliğinin işareti olabilir. Diyaliz ekibiniz kan albümin değerinize ve kas kütlenize bakar.

Türkiye’de

Sağlık Bakanlığı’nın kronik böbrek yetmezliği ve beslenme kitapçığı, beslenme tedavisinin böbrek yetmezliğinin ilerlemesini yavaşlatabileceğini ve tedavinin en önemli parçalarından biri olduğunu vurgular. Kitapçığa göre önerilen proteinin altında beslenmek böbrek hasarını hızlandırabilir ve yetersiz beslenmeye yol açabilir.

Kitapçık, beslenme durumunuzun diyetisyen tarafından besin tüketim kaydı, kilo değişimi ve kan albümini gibi değerlerle izlenmesini önerir. Kontrollere gitmeden önce birkaç günlük yediklerinizi not etmek, diyetisyeninizin size uygun planı kurmasını kolaylaştırır.

Bağlantılı sayfalar