Kronik böbrek hastalığında beslenme: evreye göre ne değişir?

Temel ilkeler

• Evre: Kan ve idrar testleriyle belirlenen evre, böbrek hasarının ne kadar ilerlediğini gösterir. Sayı büyüdükçe hastalık daha ileridir. Beslenme önerileri de buna göre değişir.
• Tuz: Tuz, vücudun sıvı tutmasına, tansiyonun yükselmesine ve şişliğe yol açar. Tuzu azaltmak hemen her evrede önerilir; size uygun sınırı ekibiniz belirler.
• Protein: Bazı kişilerde, diyaliz öncesinde proteinin ölçülü tutulması önerilebilir. Ancak çok düşük proteinli diyetler yetersiz beslenmeye yol açabildiği için rutin olarak önerilmez. Diyalize başlayınca protein ihtiyacı çoğunlukla artar.
• Potasyum: Yalnız kanınızda potasyum yüksek çıkarsa bazı besinlerin miktarı azaltılır. Potasyum düşük çıkarsa tersine artırmanız istenebilir.
• Fosfor: Kanınızda fosfor yükselirse, özellikle katkı maddesi olarak fosfat eklenmiş paketli ürünler azaltılır.
• Sıvı: Erken evrelerde sıvı kısıtlaması genellikle gerekmez. Hastalık ilerlediğinde ya da diyalizde, ne kadar içeceğinizi ekibiniz söyler.
• Enerji: İştahsızlık ve tat değişikliği sık görülür. Yeterli kalori almamak ve fazla kilo kaybetmek sizi daha çok hasta edebilir.
• Kalp sağlığı: Böbrek hastalarında kalp ve damar hastalığı riski yüksektir. Doymuş yağ yerine zeytinyağı gibi doymamış yağları seçin.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Erken evrede ve kan değerleriniz normalse, sağlıklı bir Türk sofrası temel alınır:

• Bol sebze ve meyve; zeytinyağlı sebze yemekleri, mevsim salataları.
• Ekmek, bulgur, pilav ya da makarna gibi nişastalı besinler.
• Biraz süt ürünü: yoğurt, ayran, peynir.
• Protein için kuru baklagil, balık, yumurta ya da et; hepsi ölçülü.
• Az tuz, az şeker, az doymuş yağ.

Kan testleriniz değiştikçe aynı sofra ayarlanır. Örneğin potasyum yüksek çıkarsa domates, patates ve kuru fasulye gibi besinlerin miktarı; fosfor yüksek çıkarsa peynir, süt ve paketli ürünler; protein ayarı gerekirse et ve süt ürünlerinin payı konuşulur. Hangi değişikliğin size gerektiğini kendiniz tahmin etmeyin; son kan sonuçlarınızı diyetisyeninizle birlikte okuyun.

Yemeği evde, az tuzla pişirmek her evrede işinizi kolaylaştırır. Tadı nane, kekik, kimyon, pul biber, sarımsak ve limonla verin.

Evreye göre genel tablo şöyledir, ama kesin çizgiyi kan sonuçlarınız çizer:

• Erken evre: Dengeli tabak, az tuz, kalp dostu yağlar. Çoğu kişide ek kısıtlama gerekmez.
• Orta evre: Tuz azaltması sürer. Potasyum ya da fosfor yükselmeye başlarsa diyetisyen bu besinler için kişisel plan yapar. Protein ölçülü tutulabilir ama kesilmez.
• İleri evre ve diyaliz öncesi: Sıvı, potasyum ve fosfor daha sık izlenir; iştahsızlık ve kilo kaybı yakından takip edilir.
• Diyaliz: Protein ihtiyacı artar; seanslar arasında sıvı ve tuz sınırı çoğunlukla belirginleşir.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Hazır çorba ve bulyon yerine: evde, az tuzla pişmiş sebze ya da tavuk çorbası.
• Sucuk, salam, sosis yerine: evde pişmiş tavuk, balık ya da yumurta.
• Tereyağı ve kuyruk yağı yerine: zeytinyağı ya da başka bir sıvı yağ.
• Kızartma yerine: fırında, ızgarada ya da haşlayarak pişirme.
• Paketli atıştırmalık ve cips yerine: evde hazırlanan tuzsuz atıştırmalıklar ya da meyve; potasyumunuz yüksekse hangi meyvenin uygun olduğunu diyetisyeninize sorun.
• Tuz ya da potasyumlu tuz yerine: baharat ve taze otlar.

Özel durumlar

• Diyabetle birlikte: Diyabet, böbrek hastalığının en sık nedenlerindendir. Şekeriniz düştüğünde potasyumu yüksek portakal suyu yerine elma ya da üzüm suyu seçmeniz önerilebilir; şeker düşmesini nasıl düzelteceğinizi ekibinizle önceden konuşun.
• Ağrı kesiciler: İbuprofen gibi steroid olmayan ağrı kesiciler böbreklere zarar verebilir. Hekim önermediyse reçetesiz almayın. Bitkisel ürün ve besin takviyelerini de önce hekiminize ya da eczacınıza sorun.
• Diyaliz: Diyalizde beslenme belirgin biçimde değişir; protein ihtiyacı artar, sıvı ve potasyum daha sıkı izlenir.
• Alkol ve sigara: Alkol kullanıyorsanız azaltın ve sizin için uygun olup olmadığını hekiminize sorun; sigarayı bırakın.
• Hareket: Düzenli egzersiz, ileri evrede bile yararlıdır; yavaş başlayın.
• İştahsızlık: Yemeklerin tadı değiştiyse ya da canınız yemek istemiyorsa bunu ekibinize söyleyin. Diyetisyen, ihtiyacınız olan enerjiyi besleyici kaynaklardan almanızın yollarını bulmanıza yardım eder.
• Kilo: Sağlıklı kilonuzu ekibinizle konuşun ve kendinizi düzenli tartın.

Bağlantılı sayfalar