İçeriğe geç

Şiddetli ya da ani başlayan bir belirtiniz varsa okumayı bırakın, 112'yi arayın.

Hekim misiniz? Doktorclub'a katılın

Beslenme rehberi · Gebelik ve ileri yaş

Gebelikte bulantı ve mide yanmasına ne iyi gelir? Beslenme önerileri ve uyarı işaretleri

Gebelik bulantısında küçük ve sık öğün, kuru yiyecekler, zencefil ve sıvı; mide yanmasında öğün zamanı ve yatış; ağır kusmanın (hiperemezis) uyarı işaretleri.

Kısa cevap

Gebelikte bulantı ve kusma çok yaygındır. Adı sabah bulantısı olsa da günün her saatinde olabilir. Genellikle gebeliğin 4–7. haftalarında başlar ve çoğu kadında 16–20. haftalarda geçer. Hafif bulantı bebeğe zarar vermez.

Küçük bir kesimde kusma çok şiddetli olur, yeme ve içmeyi engeller. Buna hiperemezis gravidarum denir. Vücut susuz kalabilir ve hastanede tedavi gerekebilir. Bu, beslenmeyle geçirilecek bir durum değildir; hekiminize ya da ebenize başvurun.

Mide yanması da gebelikte sıktır, özellikle ilerleyen haftalarda. Hormonlar mide ağzındaki kasın gevşemesine yol açar, büyüyen bebek de mideye baskı yapar. Öğün büyüklüğü ve zamanı, yatış biçimi ve bazı yiyecekler yakınmayı belirgin biçimde etkiler.

NHS ↗RCOG ↗NHS ↗

Temel ilkeler

Bulantı için:

  • Az az ve sık yiyin; üç büyük öğün yerine küçük öğünler bulantıyı hafifletebilir.
  • Sabah kalkar kalkmaz kuru bir şey yiyin: kuru ekmek, galeta ya da sade bisküvi.
  • Yağı az, karbonhidratı bol, sade yiyecekleri seçin: ekmek, pilav, makarna, haşlanmış patates, kraker.
  • Bulantıyı tetikleyen koku ve yiyeceklerden uzak durun. Sıcak yemeğin kokusu rahatsız ediyorsa soğuk ya da ılık yiyecekleri deneyin.
  • Sıvıyı küçük yudumlarla, gün boyuna yayarak için.
  • Dinlenin; yorgunluk bulantıyı artırabilir.

Mide yanması için:

  • Üç büyük öğün yerine küçük ve sık öğün yiyin; aşırı doymayın.
  • Akşam yemeğini erken yiyin; yatmadan önceki 3 saat içinde yemek yemeyin.
  • Yerken ve yedikten sonra bir süre dik oturun.
  • Kafeinli içecekleri, yağlı, baharatlı ve ağır yemekleri azaltın.
  • Sigara ve alkol mide yanmasını artırır ve bebeğe zararlıdır.
NHS ↗NHS ↗T.C. Sağlık Bakanlığı ↗RCOG ↗

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Bulantılı günlerde Türk mutfağından seçenekler:

  • Yataktan kalkmadan: birkaç galeta, grisini ya da sade kraker.
  • Kahvaltı: kızarmış ekmek ya da yağsız tost, az peynir, haşlanmış patates ya da yulaf lapası. Ağır kokulu yumurta ve sucuk o gün zor gelebilir.
  • Ara öğün: leblebi, galeta, kraker, muz ya da elma gibi kolay yenen bir meyve, soğuk yoğurt.
  • Öğle ve akşam: sade pirinç ya da bulgur pilavı, makarna, haşlanmış patates, ılık mercimek ya da şehriye çorbası. Kızartmalar ve baharatlı, yağlı yemekler bulantıyı artırabilir.
  • İçecek: su, soğuk ayran ya da taze zencefilli su. Sıvıyı gün boyunca küçük yudumlarla için.

Mide yanması olan günlerde:

  • Akşam yemeğini daha erken ve hafif tutun: sebze yemeği, yoğurt ve az pilav gibi.
  • Kızartma, kavurma, salçalı ve acılı yemekler, çikolata, koyu çay ve kahve çoğu kişide yakınmayı artırır.
  • Yemekten hemen sonra uzanmayın; bir süre dik oturun.
T.C. Sağlık Bakanlığı ↗NHS ↗NHS ↗RCOG ↗

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

  • Büyük bir akşam yemeği yerine: gün içine yayılmış beş altı küçük öğün.
  • Kızartılmış patates yerine: haşlanmış ya da fırında patates.
  • Yağlı ve baharatlı yemek yerine: sade pilav, makarna ya da sebze yemeği.
  • Sıcak, kokulu yemek yerine: soğuk yoğurt, ayran ya da soğuk makarna salatası.
  • Bir dikişte büyük bardak su yerine: gün boyu küçük yudumlar.
  • Yatmadan önce atıştırmak yerine: akşam yemeğini erken bitirmek.
  • Koyu çay ve kahve yerine: açık çay ya da su.
NHS ↗NHS ↗T.C. Sağlık Bakanlığı ↗

Özel durumlar

Zencefil:

  • Zencefilli yiyecek ve içeceklerin bulantıya iyi gelebileceğini gösteren bazı kanıtlar vardır. Kanıt güçlü değildir ve herkeste işe yaramayabilir.
  • Çalışmaların çoğu zencefil takviyeleriyle yapılmıştır. Zencefil takviyesi kullanmadan önce eczacınıza ya da hekiminize danışın; başka bir ilaç kullanıyorsanız bu daha da önemlidir.
  • Zencefil bazı kişilerde mide yanması ve mide rahatsızlığı yapabilir; mide yanmanız varsa dikkatli olun.

İlaçlar ve takviyeler:

  • Beslenme önerileri yetmezse hekiminiz gebelikte kullanılabilen bulantı ilaçları önerebilir. Tedavi edilmeyen ağır kusma, bebeğe ilaçlardan daha fazla zarar verebilir.
  • Mide yanması için eczaneden ilaç alırken gebe olduğunuzu söyleyin; bazıları gebelikte uygun değildir.
  • Mide ilaçları (antasitler) demir ve folik asit takviyesinin emilimini azaltabilir. Bunları demir ve folik asitten en az 2 saat ayrı alın.

Şu durumlarda takip daha yakın olmalıdır: önceki gebelikte ağır bulantı yaşamak, ikiz ya da çoğul gebelik, diyabet gibi kronik bir hastalık. Bulantı ve kusma ruh halinizi, işinizi ve ev hayatınızı etkiliyorsa bunu da sağlık ekibinize söyleyin.

NHS ↗NCCIH (NIH) ↗RCOG ↗NHS ↗

Ne zaman hekime ya da acile başvurmalı?

Aşağıdakilerden biri olursa 112’yi arayın:

  • Bayılma ya da bilinç bulanıklığı
  • Kan kusma
  • Şiddetli karın ağrısı

Kusmayla birlikte aşağıdakiler varsa aynı gün hekiminize ya da ebenize ulaşın; ulaşamıyorsanız 112’yi arayın:

  • Çok koyu idrar ya da 8 saatten uzun süre idrara çıkmamak
  • 24 saat boyunca hiçbir yiyecek ya da sıvıyı içinizde tutamamak
  • Ayağa kalkınca baş dönmesi, belirgin halsizlik
  • Ateş ya da kilo kaybı
  • 16. haftadan sonra başlayan kusma ya da idrar yaparken ağrı

Mide yanması sandığınız şu durumlar gebelik zehirlenmesinin (preeklampsi) işareti olabilir ve hemen değerlendirilmelidir: kaburgaların altında ağrı, mide ilacına yanıt vermeyen yanma, geçmeyen şiddetli baş ağrısı, bulanık görme, yüz, el ya da ayaklarda ani şişlik.

NHS ↗RCOG ↗NHS ↗

Nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, dudak ya da dilde şişlik, durmayan kusma veya göğüs ağrısı varsa 112’yi arayın.

Hekim ve diyetisyen için not

Hafif-orta bulantıda önce beslenme ve yaşam önerileri verilir; yetersiz kalırsa gebelikte güvenli kabul edilen antiemetikler basamaklı olarak değerlendirilir. Hiperemezis gravidarumda dehidratasyon, kilo kaybı ve tiamin eksikliği riski izlenmeli; hastanede sıvı ve tiamin desteği gündeme gelir. 16. haftadan sonra başlayan kusmada ve mide yanmasına benzeyen epigastrik ağrıda başka nedenler, özellikle preeklampsi dışlanmalıdır.

RCOG ↗NHS ↗

Sık sorulan sorular

Gebelik bulantısı bebeğe zarar verir mi?

Hafif ya da orta düzeydeki bulantı ve kusma bebeğe zarar vermez. Hiçbir şeyi içinizde tutamıyor, susuz kalıyor ya da kilo kaybediyorsanız durum farklıdır; hekiminize ya da ebenize başvurun.

NHS ↗RCOG ↗
Bulantı için zencefil kullanabilir miyim?

Yemeklere eklenen ya da taze zencefille hazırlanan içecekler bazı kişilerde bulantıya iyi gelebilir. Kanıt sınırlıdır. Zencefil kapsülü ya da tableti gibi takviyeleri kullanmadan önce eczacınıza ya da hekiminize danışın.

NHS ↗NCCIH (NIH) ↗
Hiçbir şey yiyemiyorum, bebeğim yeterince beslenebilir mi?

Bulantının yoğun olduğu ilk haftalarda yediğiniz miktar azalabilir; bu dönemde sizin için en önemli şey sıvı almak ve yiyebildiğiniz şeyi yemektir. Bir gün boyunca hiçbir şeyi içinizde tutamıyorsanız ya da kilo kaybediyorsanız hekiminize başvurun.

NHS ↗RCOG ↗
Mide yanması için gece ne yapabilirim?

Akşam yemeğini erken yiyin ve yatmadan önceki 3 saat içinde yemeyin. Yatağın baş tarafını yükseltin ya da baş ve omuzlarınızı yastıkla yükseltin. Sol yanınıza yatmak da yardımcı olabilir.

NHS ↗T.C. Sağlık Bakanlığı ↗
Demir hapım bulantı ya da mide yanması yapıyor olabilir mi?

Olabilir. Demir tabletleri bulantı, mide yanması ve kabızlık gibi yan etkiler yapabilir. Ağır kusmada hekiminiz demir takviyesine kısa süre ara verebilir. Kendiniz bırakmayın; yakınmanızı hekiminize söyleyin. Mide ilacı kullanıyorsanız demirden en az 2 saat ayrı alın.

NHS ↗RCOG ↗NHS ↗

Görüşmeye bir soruyla gidin

Bulantım ve kusmam hangi noktada ilaç ya da serum tedavisi gerektirir? Mide yanması için kullanabileceğim ve demir ilacımla çakışmayacak bir ilaç var mı, nasıl aralık bırakmalıyım? Zencefil takviyesi benim için uygun mu?

Uluslararası kaynaklar, yerel uygulama

Kaynağın ülkesi ayrıca belirtilir. Besin değerleri, porsiyonlar ve öneriler ülkeye göre değişebilir. Türkiye’de güncel resmî öneriler (Türkiye Beslenme Rehberi) ve hekiminiz esas alınır.

Kaynaklar ve dayanaklar

  1. NHS · Vomiting and morning sickness ↗

    Ülke bağlamı: UK · Kaynak kontrolü: · Kaynak tarihi: 2024-04-17

  2. RCOG · Pregnancy sickness (nausea and vomiting of pregnancy and hyperemesis gravidarum) ↗

    Ülke bağlamı: UK · Kaynak kontrolü:

  3. NHS · Indigestion and heartburn in pregnancy ↗

    Ülke bağlamı: UK · Kaynak kontrolü: · Kaynak tarihi: 2023-11-14

  4. T.C. Sağlık Bakanlığı · Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 — 7.3 Gebelik ve Emzirme Döneminde Beslenme ↗

    Ülke bağlamı: TR · Kaynak kontrolü:

  5. NCCIH (NIH) · Ginger ↗

    Ülke bağlamı: ABD · Kaynak kontrolü: · Kaynak tarihi: 2025-02

  6. NHS · Pre-eclampsia ↗

    Ülke bağlamı: UK · Kaynak kontrolü: · Kaynak tarihi: 2026-03-23

  7. NHS · Iron deficiency anaemia ↗

    Ülke bağlamı: UK · Kaynak kontrolü: · Kaynak tarihi: 2024-01-26

Bağlantılı sayfalar

Sürüm ve değişiklik kaydı

Yazan
Doktorclub Sağlık Editörleri
Tıbbi ve beslenme incelemesi
Uzman incelemesi sürüyor
İnceleme tarihi
Uzman incelemesi sürüyor
Sürüm
1.0.0
  • — Kaynaklı ilk taslak hazırlandı. Tıbbi, beslenme ve dil incelemesi bekleniyor.

Doktorclub editoryal içeriği · Yapay zekâ desteğiyle, kaynaklara dayanarak hazırlanmıştır. Uzman incelemesi sürüyor; tamamlandığında inceleyenin adı ve tarihi bu sayfada gösterilir. Bilgilendirme, hekim ve diyetisyen değerlendirmesinin yerine geçmez. Bu sayfa tanı koymaz, ilaç ya da doz önermez; ilacınızı hekiminize danışmadan değiştirmeyin. İçerik düzeltmesi bildir · Yayın ilkeleri · Tıbbi inceleme politikası

← Mutfak Tıbbı’na dön