Complicaties van fillers: zwelling, knobbeltjes, tyndall-effect, late reacties en het oplossen van filler

Waardoor ontstaan complicaties van fillers?

Filler is een gelachtig product dat in of onder de huid wordt ingespoten. Complicaties komen meestal voort uit drie bronnen: persoonlijke kenmerken (huidtype, afweerreactie, gebruikte geneesmiddelen), eigenschappen van het product (of het hyaluronzuur is, hoe stevig het is) en de toedieningstechniek (hoeveelheid, diepte, gebied).

Consensusrapporten van deskundigen geven aan dat de meeste ongewenste effecten van hyaluronzuurfillers licht en tijdelijk zijn en dat ernstige voorvallen zeldzaam zijn. Toch is filler niet zonder risico. Voor de basisinformatie over de behandeling kunt u ons artikel “Hyaluronzuurfiller” lezen.

Vroege fase: zijn zwelling, blauwe plekken en voelbare oneffenheden normaal?

In de eerste dagen na de behandeling komen de volgende verschijnselen vaak voor en gaan ze meestal vanzelf over:

• Zwelling: kan vooral bij de lippen en onder de ogen duidelijk zijn; neemt de eerste dagen toe en daarna af.
• Blauwe plekken: kleine, scherp begrensde plekken op de prikplaatsen; vervagen na verloop van tijd via geelgroen.
• Gevoeligheid en lichte roodheid.
• Kleine voelbare oneffenheden of bobbeltjes: nemen meestal af als de zwelling slinkt.

Over het verloop van zwelling en blauwe plekken en hoe u ze kunt verminderen, leest u meer in ons artikel “Blauwe plekken en zwelling”.

Overcorrectie, dat wil zeggen dat het gebied voller lijkt dan gewenst, is ook een probleem uit de vroege fase. Omdat de zwelling in de eerste dagen een vertekend beeld kan geven, moet u voor de beoordeling van het eindresultaat meestal enkele weken wachten. Is het gebied daarna nog te vol of is er duidelijke asymmetrie, dan bespreekt uw arts de mogelijkheden met u.

Wat is het tyndall-effect? Waardoor ontstaat een blauwige kleur onder de ogen?

Het tyndall-effect is het blauwig of grijsblauw lijken van een gebied doordat licht wordt verstrooid in de gel wanneer hyaluronzuurfiller te oppervlakkig in de huid is geplaatst. Het komt vooral voor onder de ogen, waar de huid dun is. Anders dan bij een blauwe plek wordt de kleur na verloop van tijd niet geel en vervaagt hij niet; hij kan weken aanhouden.

Het tyndall-effect is geen noodgeval, maar het kan lang duren voordat het vanzelf verdwijnt. Uw arts kan meestal voorstellen het hyaluronzuur in het gebied op te lossen met het enzym hyaluronidase. Een plotseling ontstane, pijnlijke, zich als een net uitbreidende blauwig-paarse kleur is echter geen tyndall-effect; zie in dat geval de spoedwaarschuwing hieronder.

Vaatafsluiting: de belangrijkste spoedcomplicatie

Het afsluiten van een bloedvat door filler is een zeldzame maar ernstige complicatie die binnen minuten tot uren ingrijpen vereist. De waarschuwingssignalen en wat u moet doen, beschrijven we uitgebreid in ons artikel “Na fillers: wanneer is het een noodgeval?”.

Hoe herkent u een infectie of abces na filler?

Een infectie kan ontstaan doordat micro-organismen binnendringen via het kleine kanaaltje dat de naald in de huid maakt. Verschijnselen beginnen meestal enkele dagen na de behandeling: roodheid, warmte, toenemende pijn en zwelling, soms afscheiding en koorts. Een abces is een ophoping van pus in een holte onder de huid en voelt aan als een zachte, pijnlijke zwelling.

Merkt u tekenen van infectie, ga dan zonder uitstel naar een arts. Over de behandeling beslist de arts; een abces moet mogelijk worden gedraineerd. Begin niet op eigen houtje met antibiotica. Meer informatie vindt u in ons artikel “Infectie na een esthetische behandeling”. Bij mensen die vaker een koortslip hebben, kan na behandelingen rond de lippen ook een koortslip opvlammen; vertel vóór de behandeling als u vaker een koortslip hebt.

Laat knobbeltje en biofilm: waardoor ontstaat zwelling na weken of maanden?

Een knobbeltje is een harde of zachte, voelbare zwelling onder de huid. De oorzaken verschillen en de behandeling hangt daarvan af:

• Ophoping van product: ontstaat doordat de filler zich op één plek verzamelt; is meestal pijnloos en wordt in de vroege fase opgemerkt.
• Late ontstekingsreactie: na weken of maanden kunnen zwelling, roodheid en gevoeligheid in het gebied optreden. Soms ontstaat dit na een uitlokkende factor zoals een griepachtige ziekte, een vaccinatie of een tandheelkundige behandeling.
• Biofilm: bacteriën die zich op het oppervlak van de filler nestelen en daar een dun laagje vormen. Dit kan met gewone tests moeilijk aan te tonen zijn en kan terugkerende zwellingen veroorzaken.

De oorzaak van een knobbeltje kan alleen de arts die u onderzoekt beoordelen; soms worden daarbij ook beeldvormende technieken zoals echografie gebruikt. Afhankelijk van de situatie kan de arts kiezen voor afwachten, het oplossen van de filler, behandeling met geneesmiddelen of een combinatie daarvan. De wetenschappelijke kennis over de oorzaken en de beste behandeling van late knobbeltjes is nog in ontwikkeling.

Granuloom en verplaatsing van de filler (migratie)

Een granuloom is ontstekingsweefsel dat het lichaam vormt rond een product dat het als lichaamsvreemd herkent. Het is zeldzaam; het kan maanden of zelfs jaren later verschijnen als harde, soms groeiende zwellingen. Diagnose en behandeling vereisen beoordeling door een specialist.

Migratie is het verschuiven van de filler van de plek waar hij is ingespoten naar naburige gebieden. Voorbeelden zijn lipfiller die over de lipgrens uitloopt of filler onder de ogen die een duidelijke bolling vormt. Bij hyaluronzuurfillers kan de arts voorstellen het verplaatste product op te lossen.

Hoe wordt filler opgelost? Wat u moet weten over hyaluronidase

Hyaluronidase is een enzym dat hyaluronzuur afbreekt. Als de arts het in het fillergebied inspuit, kan het hyaluronzuurfiller grotendeels oplossen. Het kan worden gebruikt in spoedsituaties zoals vaatafsluiting, bij het tyndall-effect, om verplaatst of overtollig product te verwijderen en bij sommige knobbeltjes.

• Het werkt alleen bij hyaluronzuurfillers. Fillers van andere stoffen lost het niet op.
• Het is een geneesmiddel op recept en een medische behandeling; het moet na onderzoek door een arts worden toegediend.
• Een allergische reactie is zeldzaam, maar mogelijk. Bij mensen die allergisch zijn voor bijen- of wespensteken kan het risico groter zijn; vertel daarom altijd over uw allergieën.
• Bij niet-dringende situaties kiest de arts er soms voor eerst een kleine huidtest te doen. In spoedsituaties zoals vaatafsluiting weegt de arts bij de beslissing ook het risico van wachten mee.
• Na het oplossen kan er tijdelijk zwelling en gevoeligheid in het gebied zijn; soms is meer dan één behandeling nodig.
• Als na beoordeling van het resultaat opnieuw filler wordt overwogen, bepaalt uw arts het tijdstip.

Waarom is behandeling moeilijker bij fillers die geen hyaluronzuur zijn?

Er zijn ook fillers op de markt die in het lichaam niet worden afgebroken of zeer lang blijven. Deze producten kunnen niet met hyaluronidase worden opgelost. Problemen die erdoor ontstaan, zoals knobbeltjes of granulomen, kunnen zelfs jaren later optreden en zijn moeilijker te behandelen; behandeling met geneesmiddelen is niet altijd voldoende en soms is een operatie nodig. Chirurgische verwijdering is ook niet altijd mogelijk en heeft eigen risico's.

Daarom is het belangrijk te weten welk product bij u is gebruikt. Vraag het type product en de datum van de behandeling schriftelijk; als u jaren later bij een andere arts komt, maakt deze informatie de behandeling makkelijker.

Welke complicatie ontstaat wanneer?

Het moment waarop een complicatie ontstaat, geeft een belangrijke aanwijzing over de oorzaak. De onderstaande tabel is een algemeen kader; niet elk probleem past altijd in dit tijdvak.

Welke behandelmogelijkheden zijn er? Wat kan uw arts doen?

Bij complicaties van fillers hangt de behandeling af van het soort probleem, of het product hyaluronzuur is en wanneer de verschijnselen zijn begonnen. Uw arts onderzoekt u eerst en kan zo nodig beeldvorming of laboratoriumonderzoek aanvragen. Daarna kan hij of zij een of meer van de volgende benaderingen voorstellen:

• Afwachten en controleren: de meeste zwellingen en oneffenheden in de vroege fase nemen vanzelf af.
• Oplossen van de filler: bij hyaluronzuurfillers met het enzym hyaluronidase.
• Behandeling met geneesmiddelen: bij vermoeden van infectie of een ontstekingsreactie, geneesmiddelen die de arts passend vindt. Deze behandelingen vereisen een recept en controle.
• Ingrepen: het draineren van een abces of in sommige gevallen het chirurgisch verwijderen van het product.
• Verwijzing: zo nodig naar een betrokken specialisme zoals dermatologie, plastische chirurgie, oogheelkunde of infectieziekten.

Als u een complicatie hebt, is de arts die de behandeling heeft uitgevoerd uw eerste aanspreekpunt. Kunt u die niet bereiken of voelt u zich er niet gerust bij, dan hebt u ook het recht een andere arts om advies te vragen; neem in dat geval de gegevens over het product en de behandeling mee.

Normaal, overleggen met de arts of spoed?

Wat kunt u thuis doen en wat moet u laten?

• Volg de nazorginstructies van uw arts op; druk niet op het gebied.
• Noteer de verandering met datum en foto; houd de gegevens over het type product en de datum van de behandeling bij de hand.
• Bel bij elke twijfel de arts die de behandeling heeft uitgevoerd.

Doe het volgende niet:

• Masseer of knijp niet in een knobbeltje of zwelling, tenzij uw arts dat uitdrukkelijk aanraadt.
• Breng geen warmte aan op het gebied zonder uw arts te raadplegen.
• Gebruik niet op eigen houtje antibiotica, een corticosteroïdcrème of andere geneesmiddelen.
• Koop geen filleroplossende producten via internet en spuit uzelf niets in.
• Laat niet ergens anders een nieuwe behandeling in hetzelfde gebied uitvoeren om het probleem op te lossen.

Hoe kunt u complicaties van fillers voorkomen?

Om het risico te verkleinen:

• Laat de behandeling uitvoeren door een arts die de anatomie van het gezicht kent en ervaring heeft met de aanpak van complicaties, in een erkende zorginstelling.
• Vraag of het enzym hyaluronidase en mogelijkheden voor spoedeisend ingrijpen op de behandellocatie aanwezig zijn.
• Vertel uw arts over koortslippen, allergieën, auto-immuunziekten, de geneesmiddelen die u gebruikt en eerdere fillerbehandelingen.
• Hebt u een actieve huidinfectie, puistjes of een koortslip, bespreek dan met uw arts of de behandeling beter kan worden uitgesteld.
• Staat er binnenkort een vaccinatie of tandheelkundige behandeling gepland, overleg dan met uw arts over het tijdstip.
• Blijf weg van producten van onduidelijke herkomst en van behandelingen buiten zorginstellingen.