Infectie na een esthetische behandeling: verschijnselen, opvlammende koortslip, late infectie en wat te doen?

Wat is een infectie na een esthetische behandeling en waardoor ontstaat ze?

Behandelingen zoals injecties, laser, peeling of draden maken een opening in de huid, hoe klein ook. Als micro-organismen die op de huid en in de omgeving aanwezig zijn via deze opening in het weefsel komen, kan een infectie ontstaan. Bij behandelingen die door een arts in een zorginstelling en met goede huidreiniging worden gedaan, is dit zeldzaam; geen enkele behandeling is echter zonder infectierisico.

De bron van een infectie zijn meestal de eigen bacteriën van de huid. Minder vaak is een gecontamineerd (met ziektekiemen besmet) product, een niet-steriele naald of een ongeschikte omgeving de oorzaak. Waar, door wie en met welk product de behandeling wordt gedaan, heeft daarom directe invloed op het risico op infectie.

Normaal herstel of infectie? Hoe ziet u het verschil?

In de eerste dagen na de behandeling komen lichte roodheid, zwelling, gevoeligheid en kleine blauwe plekken vaak voor. Deze zijn meestal in de eerste dagen het duidelijkst en nemen daarna elke dag wat af. Bij een infectie verslechtert het beeld juist in plaats van te verbeteren. De richting van de verschijnselen, dus of ze afnemen of toenemen, is de meest bruikbare aanwijzing om het verschil te zien.

Deze tabel is een algemene leidraad en stelt geen diagnose. Twijfelt u, bel dan de arts die de behandeling heeft uitgevoerd en laat een foto van het gebied zien.

Wanneer is het dringend? Bij welke verschijnselen moet u niet wachten?

Een kleurverandering, wit worden of hevige pijn na filler kan eerder wijzen op vaatafsluiting dan op een infectie; dat is veel dringender en wordt uitgebreid beschreven op de pagina “Na fillers: wanneer is het een noodgeval?”.

Wat is een abces en hoe herkent u het?

Een abces is een ophoping van pus in het weefsel. Meestal is het een rode, warme, pijnlijke bult die bij aanraking met vocht gevuld aanvoelt. Een abces gaat niet altijd vanzelf over; meestal is beoordeling door een arts nodig en zo nodig drainage.

Een abces thuis uitknijpen, met een naald doorprikken of erop drukken, kan de infectie dieper of naar de omgeving verspreiden. In het gezicht, vooral rond de neus en de ogen, is dat extra belangrijk.

Waarom krijgt u na een behandeling rond de lippen een koortslip?

Een koortslip ontstaat doordat het herpes-simplexvirus, dat zich stil in het lichaam bevindt, opnieuw actief wordt. Het weefseltrauma bij behandelingen zoals lipfiller, laser of peeling rond de lippen kan bij mensen die vaker een koortslip hebben een opvlamming uitlokken. In de literatuur wordt dit als zeldzaam beschouwd; er zijn echter geen betrouwbare gegevens over hoe vaak het voorkomt.

Een koortslip begint meestal in de dagen na de behandeling met een tintelend of branderig gevoel; daarna volgen kleine, in groepjes staande, met vocht gevulde blaasjes en korstvorming. Soms kan het worden verward met een bacteriële infectie of met een doorbloedingsprobleem na filler. Het is daarom belangrijk dat uw arts zulke blaasjes bekijkt zodra u ze opmerkt.

Hebt u vaker een koortslip, vertel dat dan altijd vóór de behandeling. Uw arts kan op basis van het soort behandeling en uw voorgeschiedenis beslissen of een behandeling ter voorkoming nodig is. Een algemeen principe is dat er niet wordt behandeld in een gebied met een actieve koortslip.

Infecties die na weken of maanden ontstaan: atypische mycobacteriën

Sommige infecties ontstaan niet direct na de behandeling, maar pas na weken of maanden. Een belangrijk voorbeeld zijn huidinfecties door snelgroeiende mycobacteriën (atypische mycobacteriën), die verwant zijn aan de tuberculosebacterie maar geen tuberculose veroorzaken. Deze micro-organismen kunnen in water en in de omgeving voorkomen; ze kunnen via een gecontamineerd product, niet-steriel materiaal of ongeschikte schoonmaakomstandigheden in het weefsel terechtkomen.

Bij een cluster van gevallen na mesotherapie in Frankrijk ontstonden bij patiënten pijnlijke, rode en lekkende knobbeltjes (voelbare zwellingen) op de injectieplaatsen; de behandeling duurde lang en het herstel nam maanden in beslag. Ook de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) hebben vergelijkbare uitbraken van infecties na cosmetisch-chirurgische ingrepen gemeld; bij die uitbraak begonnen de verschijnselen gemiddeld ongeveer twee maanden na de ingreep en werden in de kliniek tekortkomingen in reiniging en desinfectie vastgesteld.

Deze infecties reageren vaak niet op standaardantibiotica; ze kunnen speciale kweektests en een langdurige behandeling onder toezicht van een specialist vereisen. Hebt u een wond of zwelling die na weken ontstaat, niet overgaat, lekt of hard wordt, vertel de arts dan altijd over de behandeling die u in het verleden hebt gehad (plaats, datum, product). Meer informatie vindt u op de pagina's “Mesotherapie” en “Namaakproducten en illegale behandelingen”.

Filler en biofilm: waardoor ontstaat een late ontsteking?

Een biofilm is een gemeenschap van bacteriën die zich aan een oppervlak hecht en zich met een beschermende laag omgeeft. Sommige onderzoeken wijzen erop dat bij een deel van de rode, pijnlijke zwellingen die weken of maanden later in fillergebieden ontstaan, de aanwezigheid van kleine aantallen bacteriën en een biofilm een rol kan spelen. Dit wordt nog onderzocht en niet elke late zwelling is een infectie; een deel is een reactie van het afweersysteem op de filler.

Om dit onderscheid te maken en de juiste behandeling te kiezen, is onderzoek nodig. Late zwellingen en knobbeltjes door filler worden apart behandeld op de pagina “Complicaties van fillers”.

Wanneer beginnen de verschijnselen van een infectie?

Bacteriële huidinfecties ontstaan meestal in de eerste dagen na de behandeling. Ook een opvlammende koortslip treedt meestal op in de dagen na de behandeling. Infecties met atypische mycobacteriën en sommige late beelden die met filler samenhangen, kunnen daarentegen pas na weken of zelfs maanden beginnen. Daardoor wordt een klacht die lang na de behandeling ontstaat, gemakkelijk niet met de behandeling in verband gebracht.

Vertel elke arts bij wie u komt welke behandelingen u in dat gebied hebt laten doen, ook als het maanden geleden is. Deze informatie kan de arts helpen de juiste tests aan te vragen en onnodige behandelingen te vermijden.

Wat kan uw arts doen? Welke behandelmogelijkheden zijn er?

Uw arts onderzoekt eerst het gebied en vraagt wanneer, waar en met welk product de behandeling is gedaan. Zo nodig kan hij of zij een kweek van de afscheiding of het weefsel afnemen om na te gaan welk micro-organisme de oorzaak is. Bij vermoeden van atypische mycobacteriën kunnen voor deze tests speciale methoden nodig zijn.

• Bij een bacteriële huidinfectie kan, op basis van de beoordeling door de arts, een passende behandeling met antibiotica worden gepland.
• Bij een abces kan het nodig zijn de pus te draineren.
• Bij een koortslip kan de arts zo nodig een behandeling voorstellen die werkt tegen het virus.
• Bij sommige late beelden die samenhangen met hyaluronzuurfiller kan, op basis van de beoordeling door de arts, het enzym hyaluronidase dat de filler oplost aan de orde komen.
• Bij tekenen van een uitgebreide infectie kunnen observatie in het ziekenhuis en behandeling via een infuus nodig zijn.

Het soort en de duur van de behandeling verschillen sterk per oorzaak van de infectie. Daarom kan alleen de arts die u onderzoekt beslissen welke behandeling bij u past.

Waarom moet u niet op eigen houtje antibiotica gebruiken?

• Niet elke roodheid is een infectie; een allergie, koortslip, reactie op filler of doorbloedingsprobleem kan op een infectie lijken, en de behandelingen zijn totaal verschillend.
• Het verkeerde geneesmiddel werkt niet, vooral niet bij bijzondere micro-organismen zoals atypische mycobacteriën, en vertraagt de diagnose.
• Antibiotica die vóór een kweektest willekeurig worden gestart, kunnen het voor de arts moeilijker maken het micro-organisme vast te stellen.
• Onnodig gebruik van antibiotica vergroot het risico op bijwerkingen en antibioticaresistentie.
• Gebruik geen oude geneesmiddelen die u nog thuis hebt, geneesmiddelen die voor iemand anders zijn voorgeschreven of crèmes die op internet worden aangeraden.

Wat kunt u thuis doen en wat moet u laten?

• Houd het gebied schoon; was uw handen voordat u het aanraakt.
• Volg de nazorginstructies van uw arts op; meer informatie vindt u op de pagina “Nazorg na medisch-esthetische behandelingen”.
• Maak elke dag een foto met datum bij hetzelfde licht om de verandering te volgen.
• Meet uw temperatuur en noteer die.
• Niet uitknijpen, niet doorprikken en geen korsten verwijderen.
• Breng geen warm kompres, massage of kruidenmengsel aan op het gebied, tenzij uw arts dat aanraadt.
• Laat zolang er verschijnselen zijn geen nieuwe behandeling in hetzelfde gebied doen en gebruik geen make-up of zware cosmetische producten.

Wat kan worden gedaan om het risico op infectie te verkleinen?

• Laat de behandeling door een arts uitvoeren, in een erkende zorginstelling. Omgevingen die geen zorginstelling zijn, zoals thuis, een kapsalon of een schoonheidssalon, brengen ernstige risico's met zich mee.
• Controleer of er een gesloten verpakt product met etiket en van bekende herkomst wordt gebruikt; vraag om het product en het lotnummer te laten registreren.
• Controleer of de huid vóór de behandeling met een antiseptische oplossing wordt gereinigd en of er naalden voor eenmalig gebruik worden gebruikt.
• Kom op de dag van de behandeling zonder make-up; hebt u in het gebied actieve puistjes, een wond, een opvlammend eczeem of een koortslip, stel de behandeling dan uit.
• Vertel uw arts of u vaker een koortslip hebt, welke ziekten en geneesmiddelen uw afweersysteem beïnvloeden en of u diabetes hebt.
• Raak het gebied in de eerste uren na de behandeling niet aan; vermijd make-up, zwembad, sauna en hamam zo lang als uw arts aanraadt.

Waarom zijn behandelingen buiten een zorginstelling riskanter?

Bij injecties buiten een zorginstelling zijn de steriele omstandigheden, de herkomst van het product en de bewaaromstandigheden onzeker. Een belangrijk deel van de gemelde uitbraken van atypische mycobacteriën is in verband gebracht met omgevingen waar reiniging en desinfectie onvoldoende waren. Bovendien zijn snel ingrijpen en toegang tot gegevens moeilijker als er een probleem ontstaat.

Hebt u eerder in zo'n omgeving een behandeling gehad en hebt u geen klachten, dan hoeft u niet in paniek te raken; houd het gebied in de weken daarna wel in de gaten en ga zonder uitstel naar een arts als u een nieuw verschijnsel opmerkt. Voor de stappen die u kunt volgen als u een probleem hebt, kunt u de pagina “Wat te doen bij een complicatie na een esthetische behandeling?” lezen.

Deze pagina is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen onderzoek. Neem bij elke twijfel contact op met de arts die de behandeling heeft uitgevoerd of met de spoedeisende zorg.