Reakcje alergiczne w zabiegach estetycznych: objawy od zaczerwienienia po anafilaksję i co robić

Czym jest reakcja alergiczna w zabiegach estetycznych?

Reakcja alergiczna to nadmierna odpowiedź układu odpornościowego na substancję, która w rzeczywistości jest nieszkodliwa. W zabiegach estetycznych substancją tą może być wstrzykiwany lub nakładany preparat, składniki preparatu, krem znieczulający, środek znieczulenia miejscowego (lek znieczulający dany obszar), rękawiczki lub kosmetyki pielęgnacyjne stosowane po zabiegu.

Nie każde zaczerwienienie czy obrzęk po zabiegu jest alergią. Oczekiwana reakcja tkanek na igłę, laser lub peeling również powoduje zaczerwienienie i obrzęk. Na alergię wskazują zwykle świąd, pokrzywka (uniesione, swędzące plamy), rozprzestrzenianie się poza obszar zabiegowy lub wysypka odpowiadająca granicom miejsca, z którym zetknął się preparat.

Które reakcje są normalne, a które mogą być alergią?

Ta tabela ma charakter ogólnej wskazówki i nie służy do stawiania diagnozy. W razie wątpliwości należy zadzwonić do lekarza, który wykonał zabieg. W przypadku trudności z oddychaniem lub połykaniem nigdy nie należy czekać.

Czym jest anafilaksja? Kiedy dzwonić pod numer 112?

Anafilaksja to ciężka reakcja alergiczna obejmująca więcej niż jeden narząd, która może szybko postępować i zagrażać życiu. Zwykle rozpoczyna się w ciągu kilku minut od kontaktu z substancją. W zabiegach estetycznych występuje bardzo rzadko; jej wczesne rozpoznanie i szybkie leczenie ratuje jednak życie.

W razie podejrzenia anafilaksji po wezwaniu pomocy pod numerem 112 nie należy pozostawać samemu. Przy zawrotach głowy lub uczuciu omdlewania zaleca się położyć się na plecach i unieść nogi; przy trudnościach z oddychaniem należy pozostać w pozycji siedzącej. Jeśli lekarz przepisał wcześniej automatyczny wstrzykiwacz z adrenaliną, należy go użyć zgodnie z instrukcją i mimo to zadzwonić pod numer 112. Nawet jeśli objawy ustąpią, konieczna jest ocena na szpitalnym oddziale ratunkowym, ponieważ mogą one powrócić.

Od placówek wykonujących te zabiegi oczekuje się przygotowania na takie rzadkie sytuacje nagłe, czyli posiadania pod ręką leków i sprzętu ratunkowego oraz umiejętności udzielania pierwszej pomocy przez zespół. Warto o to zapytać przed zabiegiem; temat ten omawia strona „Wybór kliniki i lekarza medycyny estetycznej: 10-punktowa lista kontrolna bezpieczeństwa”.

Kiedy zaczyna się reakcja alergiczna i jak długo trwa?

Reakcje alergiczne można w przybliżeniu podzielić na dwie grupy w zależności od czasu ich wystąpienia. Reakcje szybkie zaczynają się zwykle od kilku minut do kilku godzin po kontakcie z substancją; do tej grupy należą pokrzywka, świąd, obrzęk twarzy oraz, w najcięższej postaci, anafilaksja. Dlatego po zabiegach iniekcyjnych pacjent może zostać poproszony o krótkie pozostanie w placówce.

Reakcje opóźnione pojawiają się natomiast po kilku godzinach lub dniach. Typowym przykładem jest kontaktowe zapalenie skóry: swędząca wysypka może stać się widoczna dzień lub dwa po kontakcie z preparatem. Większość łagodnych reakcji ustępuje w ciągu kilku dni po usunięciu czynnika wywołującego; czas ich trwania zależy jednak od osoby i przyczyny.

Zapisanie, kiedy pojawił się objaw, pomaga lekarzowi zrozumieć rodzaj reakcji. Wystarczy krótko zanotować, jaki preparat i kiedy był stosowany oraz gdzie wysypka się zaczęła i dokąd się rozprzestrzeniła.

Alergia na środki znieczulenia miejscowego: czy to naprawdę alergia, czy omdlenie?

Wiele osób uważa, że ma alergię na leki znieczulające, ponieważ źle się poczuło u dentysty lub podczas zabiegu. Obszerne przeglądy wskazują jednak, że prawdziwa alergia na środki znieczulenia miejscowego jest bardzo rzadka. Większość takich zdarzeń ma inne przyczyny.

Stanem najczęściej z nią mylonym jest omdlenie wazowagalne. Igła, ból, widok krwi lub lęk mogą spowolnić akcję serca i obniżyć ciśnienie krwi. Osoba blednie, poci się, odczuwa nudności i zawroty głowy, a czasem na krótko traci przytomność. Po położeniu się i uniesieniu nóg stan ten zwykle poprawia się w ciągu kilku minut i nie towarzyszą mu świąd, pokrzywka ani duszność.

Składnik obkurczający naczynia krwionośne, obecny w niektórych mieszaninach środków znieczulenia miejscowego, może również powodować krótkotrwałe kołatanie serca, drżenie lub niepokój; to także nie jest alergia. Mimo to rozróżnienia powinien zawsze dokonać lekarz. Jeśli wcześniej wystąpił problem po leku znieczulającym, należy go szczegółowo opisać; w razie potrzeby lekarz może skierować do alergologa.

Kontaktowe zapalenie skóry wywołane kremami znieczulającymi i kosmetykami pielęgnacyjnymi

Kontaktowe zapalenie skóry to swędząca, zaczerwieniona, czasem z pęcherzami i łuszczeniem reakcja na substancję, z którą zetknęła się skóra. W zabiegach estetycznych mogą je wywołać kremy znieczulające nakładane przed zabiegiem, roztwory antyseptyczne, materiał rękawiczek, kremy do pielęgnacji ran, filtry przeciwsłoneczne lub perfumowane kosmetyki.

Typową cechą tej reakcji jest to, że wysypka odpowiada granicom obszaru, na który nałożono preparat. Objawy czasem nie pojawiają się od razu, lecz w ciągu jednego lub dwóch dni. Niektóre kremy znieczulające mogą podrażniać skórę nawet bez alergii i powodować przejściowe zaczerwienienie lub zblednięcie. Należy przerwać stosowanie podejrzanego preparatu i podać lekarzowi jego nazwę.

Czy można być uczulonym na wypełniacz, toksynę botulinową lub enzym hialuronidazę?

Ciężkie reakcje alergiczne na wypełniacze z kwasem hialuronowym i na toksynę botulinową (potocznie nazywaną „botoksem”) są rzadkie. Obrzęk i zaczerwienienie pojawiające się po tygodniach lub miesiącach od podania wypełniacza w większości przypadków nie są klasyczną alergią, lecz opóźnioną reakcją układu odpornościowego lub stanami wynikającymi z innych przyczyn; zostały one opisane osobno na stronie „Powikłania po wypełniaczach”.

Opisywano również reakcje alergiczne na hialuronidazę — enzym stosowany do rozpuszczania wypełniacza z kwasem hialuronowym. Choć są rzadkie, ryzyko może być wyższe zwłaszcza u osób, które miały już wcześniej kontakt z tym enzymem, lub u osób uczulonych na użądlenia pszczół lub os. Dlatego ważne jest poinformowanie lekarza o takiej historii alergii.

Odróżnienie, czy obrzęk po wypełniaczu jest alergią, oczekiwanym obrzękiem, czy problemem naczyniowym, wymaga badania lekarskiego. Przebieg oczekiwanego obrzęku opisuje strona „Siniaki i obrzęk”, a pilne objawy zaburzeń krążenia — strona „Kiedy po wypełniaczu jest to stan nagły? Zamknięcie naczynia i inne objawy alarmowe”.

Co może zrobić lekarz?

• W przypadku łagodnych, miejscowych reakcji lekarz zbada obszar, spróbuje ustalić podejrzany preparat i w razie potrzeby zaplanuje odpowiednie leczenie.
• W kontaktowym zapaleniu skóry może zalecić odstawienie preparatu wywołującego reakcję i odpowiednią pielęgnację skóry; w razie potrzeby może skierować do dermatologa w celu wykonania testów płatkowych.
• W anafilaksji podstawą leczenia ratunkowego jest adrenalina; podaje ją zespół medyczny w placówce lub na oddziale ratunkowym, a pacjent pozostaje przez pewien czas pod obserwacją.
• W razie podejrzenia prawdziwej alergii na środek znieczulenia miejscowego lub inny lek może skierować do alergologa, aby w przyszłości leczenie mogło przebiegać bezpiecznie.

O tym, jaki lek i jak długo będzie stosowany, decyduje lekarz prowadzący badanie. Nie zaleca się rozpoczynania na własną rękę przyjmowania leków przeciwhistaminowych ani sterydowych, zwłaszcza dlatego, że mogą one maskować pierwsze objawy ciężkiej reakcji.

Po przebytej reakcji alergicznej ważne jest ustalenie jej przyczyny, aby w przyszłości leczenie mogło przebiegać bezpiecznie. Należy poprosić lekarza o listę wszystkich zastosowanych preparatów i leków i przekazywać te informacje wszystkim kolejnym lekarzom.

Co można zrobić w domu, a czego unikać?

• W przypadku jakiegokolwiek objawu dotyczącego oddychania, połykania lub świadomości nie należy czekać w domu; trzeba zadzwonić pod numer 112.
• Przy łagodnej, miejscowej reakcji należy odstawić podejrzane kremy i kosmetyki oraz nie drapać tego miejsca.
• Warto sfotografować wysypkę i obrzęk oraz zanotować, kiedy się pojawiły i co było stosowane.
• Nie należy stosować leków pozostałych ze starych recept ani kremów zaleconych innej osobie.
• Do czasu ustąpienia reakcji nie należy poddawać się nowemu zabiegowi w tym samym obszarze ani próbować nowego produktu.

Co można zrobić, aby zmniejszyć ryzyko reakcji alergicznej?

• Przed zabiegiem należy poinformować o wszystkich alergiach: na leki, środki znieczulenia miejscowego, lateks, użądlenia pszczół, pokarmy, kosmetyki.
• Należy szczegółowo opisać każdą reakcję, która wystąpiła podczas wcześniejszego zabiegu estetycznego, u dentysty lub w trakcie operacji; jeśli wiadomo, jaki preparat zastosowano, należy to podać.
• Należy poinformować o chorobach alergicznych, takich jak astma, egzema czy przewlekła pokrzywka, oraz o regularnie przyjmowanych lekach.
• Warto poprosić o wpisanie do dokumentacji nazwy i numeru serii użytego preparatu; w razie reakcji będzie wiadomo, który preparat mógł ją wywołać.
• Warto zapytać, czy placówka jest przygotowana na sytuacje nagłe; zabieg powinien wykonać lekarz w placówce ochrony zdrowia.
• Po zabiegu należy stosować wyłącznie kosmetyki pielęgnacyjne zalecone przez lekarza; wypróbowywanie nowych kosmetyków lepiej odłożyć do czasu zagojenia.

Jeśli wystąpiła reakcja, dalsze kroki opisuje strona „Co robić, gdy po zabiegu estetycznym wystąpi powikłanie?”. Jeśli w danym obszarze narasta zaczerwienienie, ocieplenie i pojawia się wydzielina, można podejrzewać raczej zakażenie niż alergię; w tej sprawie pomocna może być strona „Zakażenie po zabiegach estetycznych”.

Ta strona ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego. W przypadku objawów ciężkiej alergii należy bez zwłoki zadzwonić pod numer 112.