Zdjęcia przed i po: jak je czytać i jak światło, kąt, filtry i dobór przykładów mogą wprowadzać w błąd?

Czy zdjęciom przed i po zabiegu można ufać?

Zdjęcia przed i po zabiegu wykonuje się w dwóch różnych celach. Pierwszy to dokumentacja medyczna: lekarz fotografuje w tych samych warunkach, aby obiektywnie śledzić zmianę, a obrazy te pozostają w dokumentacji pacjenta. Drugi to promocja: obraz wybiera się, kadruje i publikuje po to, aby przyciągnąć uwagę. W pierwszym przypadku miarą jest wierność, w drugim najczęściej efektowność. Wiedza o tym, w jakim celu przygotowano dany obraz, decyduje o tym, na ile można mu zaufać.

Rozróżnienie to badano także naukowo. W badaniu, w którym trzech chirurgów plastycznych oceniło 291 wpisów wyróżnionych na jednej z platform mediów społecznościowych pod hasłami dotyczącymi chirurgii estetycznej twarzy, w 282 wpisach warunki wykonania zdjęć różniły się w sposób korzystniejszy dla obrazu po zabiegu. W tym samym badaniu stronniczość ta była wyraźniejsza na kontach o dużej liczbie obserwujących. Badanie dotyczy operacji i obejmuje wpisy z określonego czasu; daje jednak wyobrażenie o tym, jak rozpowszechniony może być ten problem.

W innym badaniu 510 wpisów ze 102 kont osób wykonujących zabiegi oceniono za pomocą dziewięciopunktowej skali; średni wynik wyniósł cztery na dziewięć, a około 40 procent wpisów uznano za niskiej jakości. Najczęściej zaniedbywanymi kryteriami były zbliżenie, światło, moment wykonania zdjęcia i przedstawienie obrazów z więcej niż jednego kąta. Wpisy niskiej jakości dotyczyły najczęściej operacji nosa i powiększania ust wypełniaczem; tłumaczono to częstością obrazów wykonywanych tuż po zabiegu oraz zdjęć typu selfie.

Nie znaczy to, że każdy publikowany obraz wprowadza w błąd ani że osoba publikująca działa w złej wierze. Różnice najczęściej wynikają z braku staranności. Ważne, aby traktować obraz nie jako dowód wyniku, lecz jako początek pytań, które warto zadać.

Jak światło, kąt i odległość zmieniają wynik?

Linie, zagłębienia i pory na twarzy są w gruncie rzeczy widoczne dzięki cieniom. Dlatego gdy zmienia się kierunek światła, obraz się zmienia, choć w skórze nie zmieniło się nic.

Odrębnym problemem są zdjęcia typu selfie. Przedni aparat telefonu jest zwykle szerokokątny i z bliska zniekształca proporcje twarzy; nie da się też kontrolować światła, pozycji i obróbki. Wspomniane wyżej badanie z punktacją uznało selfie, filtry, obrazy wykonane tuż po zabiegu i niezgodne ze sobą porównania (na przykład zestawienie prawej strony twarzy z lewą) za poważne uchybienie, jeśli nie towarzyszyła im adnotacja wyjaśniająca.

Co ukrywają mimika, makijaż i włosy?

• Mimika: nie da się porównać obrazu 'przed' wykonanego przy marszczeniu brwi lub uśmiechu z obrazem 'po' wykonanym, gdy twarz jest w spoczynku. Linie powstające przy ruchu i tak zmniejszają się, gdy twarz się rozluźnia. Bywa też odwrotnie: lekki uśmiech unosi policzki i sprawia, że środkowa część twarzy wygląda na pełniejszą.
• Makijaż: korektor, podkład, rozświetlacz i produkty do konturowania wyraźnie zmieniają odbiór przebarwień, cieni i objętości. Konturówka może sprawić, że granica ust wygląda na szerszą, niż jest.
• Włosy i dodatki: upięcie lub rozpuszczenie włosów inaczej pokazuje owal twarzy i linię żuchwy; kolczyki, okulary i kołnierz także odwracają uwagę.
• Opalenizna i pielęgnacja skóry: karnacja lub stopień nawilżenia, które zmieniły się w czasie między zdjęciami, wpływają na wygląd skóry niezależnie od zabiegu.
• Zmiana masy ciała: wygląd twarzy i szyi zmienia się wraz z przybieraniem i traceniem na wadze; jeśli odstęp między zdjęciami jest długi, trzeba mieć tę możliwość na uwadze.

Jak rozpoznać filtr i retusz?

Najczęściej się nie da; i to jest sedno problemu. Wiele aparatów w telefonach fotografuje z automatycznymi ustawieniami upiększającymi, które wygładzają skórę, nawet jeśli użytkownik sam niczego nie zrobi. Filtry w aplikacjach mediów społecznościowych wygładzają strukturę skóry i mogą zmieniać proporcje twarzy. Retusz wykonany w programach do obróbki obrazu może z kolei nie zostawiać śladów.

Istnieją jednak pewne wskazówki: całkowity brak naturalnej struktury skóry, takiej jak pory i drobny meszek, rozmyte przejścia na linii włosów lub brzegu żuchwy, wykrzywienie prostych linii w tle, wyraźnie niższa jakość obrazu 'przed'. Brak tych wskazówek nie dowodzi, że obrazu nie obrabiano.

Publikacja z propozycją aktualizacji standardów dokumentacji fotograficznej w medycynie estetycznej wąsko określa dopuszczalną obróbkę: wyrównanie jasności, barw i kontrastu obu obrazów oraz kadrowanie tak, aby pokazywały tę samą okolicę. Ta sama publikacja zaleca stanowcze unikanie retuszu i narzędzi zmieniających kształt. O tym, jak ciągłe oglądanie twarzy po filtrach może wpływać na postrzeganie własnej twarzy, piszemy w naszym artykule „Obraz własnego ciała a zabiegi estetyczne”.

Dlaczego zdjęcie wykonane tuż po zabiegu wprowadza w błąd?

Po iniekcjach i zabiegach opartych na energii w tkance przez pewien czas utrzymuje się obrzęk. Tuż po podaniu wypełniacza usta, policzek czy broda mogą z powodu obrzęku wyglądać na pełniejsze i bardziej napięte niż po ustabilizowaniu się wyniku; drobne linie mogą sprawiać wrażenie przejściowo wygładzonych. Obraz wykonany na fotelu, zaraz po zakończeniu zabiegu, pokazuje więc nie wynik, lecz chwilę zabiegu. Zwykły przebieg obrzęku i siniaków opisano w naszym artykule „Siniaki i obrzęk”.

Wspomniana wyżej skala punktowa wymaga, aby do porównania odczekać co najmniej dwa tygodnie po zabiegach iniekcyjnych i co najmniej trzy miesiące po operacjach i zabiegach laserowych. To kryterium czasu spełniało tylko 16 procent analizowanych wpisów. Okresy te są kryteriami tamtego badania; różnią się w zależności od zabiegu, a w niektórych zabiegach ustabilizowanie się wyniku trwa dłużej. Ogólne ramy dotyczące tego, ile trzeba odczekać po którym zabiegu, przedstawiamy w naszym artykule „Planowanie zabiegów estetycznych przed ważnym dniem”.

Ważny jest też drugi koniec osi czasu. W zabiegu, którego działanie słabnie w ciągu miesięcy, obraz z okresu, gdy efekt jest najwyraźniejszy, nie mówi nic o tym, jak długo wynik się utrzymał. Obraz 'po' bez podanego czasu to informacja niepełna.

Dlaczego dobrane przykłady nie oddają rzeczywistości?

Nazywa się to błędem selekcji. To, co widać na koncie lub stronie promocyjnej, nie jest losową próbką wszystkich wykonanych zabiegów; to wyniki, które się podobają, na których publikację wyrażono zgodę i które przyciągają uwagę. Wyniki przeciętne, niespełniające oczekiwań, wymagające korekty oraz te, przy których wystąpiły skutki uboczne, na tej wystawie się nie znajdują.

• Dobiera się punkt wyjścia: aby zmiana wyglądała efektownie, eksponuje się osoby, które na początku miały wyraźny problem. Jeśli własny punkt wyjścia jest inny, inny będzie też wynik.
• Dobiera się budowę twarzy: budowa kości, grubość skóry i wiek bezpośrednio wpływają na wynik. Wynik osoby niepodobnej do nas nie pozwala przewidzieć naszego wyniku.
• Kilka zabiegów przypisuje się jednemu: za zmianą przedstawianą jako 'sam wypełniacz' mogą stać toksyna botulinowa, pielęgnacja skóry, laser, zmiana masy ciała, a nawet operacja. Obraz nie mówi, jakie zabiegi wykonano.
• Nie podaje się liczby sesji ani ilości: wynik wyglądający na uzyskany w jednej sesji może być sumą kilku sesji rozłożonych na miesiące.
• Obraz może pochodzić z innego źródła: mogła zostać użyta grafika promocyjna producenta albo wpis innej osoby wykonującej zabiegi. Można zapytać, czy obraz przedstawia własnego pacjenta lekarza, z którym się rozmawia.

Jak wygląda standaryzowane zdjęcie medyczne?

Wspólna myśl opublikowanych kryteriów dokumentacji medycznej jest prosta: jedynym, co zmienia się między dwoma obrazami, powinien być sam pacjent. W publikacjach o dokumentacji fotograficznej w medycynie estetycznej na pierwszy plan wysuwają się następujące punkty:

• Ten sam aparat i te same ustawienia; stała odległość.
• Aparat na wysokości twarzy; ustawienie głowy za każdym razem takie samo.
• Proste, jednobarwne tło.
• Oświetlenie niezależne od światła dziennego, rozproszone, padające z dwóch stron i za każdym razem takie samo.
• Bez makijażu i biżuterii; włosy upięte tak, aby odsłaniały twarz.
• Neutralny wyraz twarzy; jeśli ocenia się zabieg związany z mimiką, tę samą mimikę rejestruje się dodatkowo na obu zdjęciach.
• Nie jeden kąt, lecz kilka: z przodu, z półprofilu i z profilu.
• Ta sama wielkość i ten sam kadr; tak, aby widoczne były także sąsiednie okolice.
• Podana data wykonania i czas, jaki upłynął od zabiegu.
• Żadnej obróbki poza wyrównaniem barw i jasności.

Przeglądy z tej dziedziny podkreślają, że wraz z upowszechnieniem smartfonów i mediów społecznościowych przestrzeganie tych kryteriów osłabło, a zmienne światło, kąt, filtry i obróbka cyfrowa mogą przedstawiać wyniki inaczej, niż wyglądają w rzeczywistości. Jeśli napotkany obraz nie spełnia większości tych kryteriów, najsłuszniej jest nie wyciągać z niego wniosków.

O co można zapytać samego siebie, patrząc na obraz

1. Czy na obu obrazach światło, tło i zbliżenie są takie same?
2. Czy ustawienie głowy i wyraz twarzy są takie same? Czy na jednym osoba się uśmiecha, a na drugim jest poważna?
3. Czy zmieniły się makijaż, włosy lub karnacja?
4. Czy struktura skóry wygląda naturalnie, czy jest zbyt gładka?
5. Kiedy wykonano obraz 'po'? Tuż po zabiegu czy po tygodniach?
6. Czy podano, jakie zabiegi i w ilu sesjach wykonano?
7. Czy ta osoba jest do mnie podobna pod względem wieku, budowy twarzy i stanu wyjściowego?
8. Czy to jeden przykład, który się podoba, czy seria złożona z różnych wyników?

Jakie pytania zadać lekarzowi?

Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca osobom rozważającym zabieg estetyczny, aby poprosiły o pokazanie zdjęć przed i po zabiegu pacjentów, u których lekarz wykonał ten zabieg, zwłaszcza pacjentów o podobnym odcieniu i typie skóry. Dokumentacja pokazywana podczas wizyty, wykonana w tych samych warunkach i dotycząca własnych pacjentów lekarza, mówi więcej niż wpisy oglądane na ekranie. Warto zadać następujące pytania:

• Jaki jest typowy wynik w moim wieku i przy moim stanie wyjściowym? Czy pokazany przykład reprezentuje wynik przeciętny, czy wyróżniający się?
• Po jakim czasie od zabiegu wykonano ten obraz?
• W ilu sesjach i w jakim czasie uzyskano ten wynik?
• Jakie inne zabiegi wykonano u tej osoby?
• Jak długo utrzymał się wynik; czy istnieje późniejsza dokumentacja tej samej osoby?
• Jak często zdarza się, że nie uzyskuje się oczekiwanej odpowiedzi, i co się wtedy robi?
• Jaka jest granica tego zabiegu przy mojej budowie twarzy; czego on nie zmieni?

Pokazanie obrazu i powiedzenie 'chcę dokładnie tak samo' to zrozumiałe życzenie, ale lekarz najczęściej nie jest w stanie na nie odpowiedzieć: budowa twarzy osoby na obrazie, wykonane zabiegi i warunki zdjęcia są nieznane. Bardziej przydatne jest użycie obrazu jako narzędzia do opisania, co się podoba. O przygotowaniu do pierwszej konsultacji można przeczytać w naszym artykule „Poradnik dla osób decydujących się po raz pierwszy na zabieg medycyny estetycznej”.

Jak budować realistyczne oczekiwania?

Realistyczne oczekiwania nie rodzą się z obrazu innej osoby, lecz z badania własnej twarzy. Większość zabiegów medycyny estetycznej w pewnym stopniu poprawia wygląd; nie zamienia twarzy w inną twarz. Wynik jest indywidualny i nie da się go z góry dokładnie przewidzieć. To, że lekarz wyznaczy granice, mówiąc 'to się zmieni, to się nie zmieni, tyle może to potrwać', jest informacją cenniejszą niż pokazanie efektownego obrazu.

Przy wyborze lekarza i placówki zalecamy zwracać uwagę bardziej na warunki bezpieczeństwa niż na obrazy; wymieniono je w naszym artykule „Wybór kliniki i lekarza medycyny estetycznej”. W sprawie towarzyszących obrazom pochopnych ofert i zaproszeń na zabiegi poza placówką ochrony zdrowia pomocny może być nasz artykuł „Zabiegi estetyczne na spotkaniach w domu i hotelu”. W okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości wpływ takich obrazów może być silniejszy; temat ten omówiliśmy w naszym artykule „Medycyna estetyczna u nastolatków”.

Jeśli ktoś zauważa, że często porównuje własny wygląd z takimi obrazami, że go to zasmuca albo wpływa na codzienne życie, rozmowa o tym z lekarzem lub specjalistą zdrowia psychicznego może być krokiem bardziej przydatnym niż szukanie kolejnego zabiegu.

Podsumowanie

Obrazy przed i po zabiegu mogą dać pewne wyobrażenie; ze względu na światło, kąt, mimikę, makijaż, filtry, moment wykonania zdjęcia i dobór przykładów nie pokazują jednak, jaki wynik zabieg da u konkretnej osoby. Najbezpieczniejszym podejściem jest niewyciąganie wniosków z obrazu, którego nie wykonano w standaryzowanych warunkach i przy którym nie podano czasu ani wykonanych zabiegów. Decyzję należy podejmować nie na podstawie jednego kadru na ekranie, lecz na podstawie typowego wyniku, granic i ryzyka omówionych z lekarzem podczas wizyty.