Skutki uboczne leczenia potliwości: osłabienie dłoni, drętwienie

Jakie skutki uboczne mogą wystąpić po leczeniu potliwości?

W placówkach medycyny estetycznej w leczeniu nadmiernej potliwości (hiperhydrozy) najczęściej proponuje się trzy metody: wstrzyknięcia toksyny botulinowej w skórę, urządzenia do termolizy mikrofalowej, które uszkadzają ciepłem gruczoły potowe w pachach, oraz jontoforezę dłoni i stóp (przepuszczanie przez wodę słabego prądu elektrycznego). Każda z nich ma inny profil skutków ubocznych. Wspólne jest to, że większość problemów ogranicza się do leczonej okolicy i ma charakter przemijający.

Ten artykuł nie opisuje ponownie, jak wykonuje się poszczególne metody i dla kogo są odpowiednie; informacje te zawiera artykuł „Leczenie nadmiernej potliwości (hiperhydrozy)”. Tutaj chcemy pomóc rozróżnić, które objawy po zabiegu są spodziewane, z którymi należy zgłosić się do lekarza, a które są stanem nagłym. Skutki uboczne charakterystyczne dla podania toksyny botulinowej w twarz (np. opadnięcie powieki, asymetria brwi) szczegółowo opisano w artykule „Skutki uboczne po toksynie botulinowej”.

Skutki uboczne toksyny botulinowej w pachach: czego się spodziewać?

Podanie toksyny botulinowej w pachy to najlepiej zbadana metoda leczenia nadmiernej potliwości. W dużym badaniu kontrolowanym placebo odsetek osób zgłaszających skutki uboczne wyniósł 11 procent w grupie leku i 5 procent w grupie placebo; różnica nie była istotna statystycznie. Większość osób nie doświadczyła więc istotnych skutków ubocznych. Inaczej niż w przypadku twarzy, w pachach nie oczekuje się problemów dotyczących powiek ani mięśni mimicznych. Bardzo rzadkie objawy rozprzestrzenienia się leku na odległe okolice są natomiast w każdej okolicy tak samo stanem nagłym; w przypadku trudności w połykaniu, mówieniu lub oddychaniu należy zadzwonić pod numer 112 (lub lokalny numer alarmowy).

• Ból i tkliwość w miejscach wkłucia: są spodziewane, ponieważ wykonuje się wiele małych wstrzyknięć; zwykle zmniejszają się tego samego dnia lub w ciągu kilku dni.
• Małe siniaki i lekki świąd: zwykle ustępują samoistnie.
• Ból głowy i ból mięśni: opisywane rzadko, najczęściej krótkotrwałe.
• Lekki ból lub uczucie zmęczenia mięśni ramienia: może krótko występować w mięśniach w pobliżu miejsca wstrzyknięcia.
• Zakażenie: występuje rzadko; narastające w ciągu kilku dni zaczerwienienie, ocieplenie i wydzielina są powodem do zgłoszenia się do lekarza. Szczegóły zawiera artykuł „Zakażenie po zabiegach estetycznych”.

Dlaczego po toksynie botulinowej w dłonie dochodzi do osłabienia ręki i jak długo to trwa?

Skóra dłoni jest cienka, a znajdujące się pod nią małe mięśnie ręki leżą blisko skóry. Część leku podanego w skórę może dotrzeć do tych mięśni i czasowo osłabić precyzyjne ruchy palców. W małym badaniu z udziałem 24 osób siła ściskania ręki się nie zmieniła, natomiast siła chwytu dwoma palcami (np. trzymania klucza opuszkami palców) po dwóch tygodniach wyraźnie się zmniejszyła; w grupie otrzymującej większą dawkę spadek był większy. Siła z czasem wracała, ale nawet po sześciu miesiącach była nieco niższa niż na początku. Badanie jest małe, a wyników nie można uogólniać na każdy zabieg.

U większości osób to osłabienie nie utrudnia codziennych czynności, ale bywa zauważalne przy niektórych z nich. Dlatego jeśli Państwa praca wymaga sprawności manualnej albo planują Państwo egzamin lub ważny okres w pracy, warto przed zabiegiem na dłonie omówić termin z lekarzem. Dłonie są też wrażliwą okolicą, a zabieg jest bardziej bolesny niż w pachach; warto wcześniej zapytać o metody zmniejszania bólu.

• Sytuacje, w których osłabienie może być zauważalne: zapinanie guzików, trzymanie długopisu, pisanie na telefonie, otwieranie słoików, gra na instrumencie, precyzyjne prace ręczne.
• Jeśli zauważą Państwo spadek siły w ręce, warto zanotować czynności sprawiające trudność i opowiedzieć o nich lekarzowi podczas kontroli; lekarz może odpowiednio zmienić plan przy kolejnym zabiegu.
• Jeśli osłabienie dotyczy nie tylko ręki, ale także ramienia, szyi, połykania lub mówienia, nie jest to efekt miejscowy; należy bez zwłoki uzyskać pomoc w trybie pilnym.
• Jeśli spadkowi siły w ręce towarzyszy drętwienie, sinienie lub chłód, nie jest to efekt spodziewany; należy skontaktować się z lekarzem tego samego dnia.

Zabieg na podeszwy stóp: ból i dyskomfort przy chodzeniu

Podeszwy stóp, podobnie jak dłonie, są wrażliwą okolicą; zabieg może być bolesny, a w pierwszych dniach może występować tkliwość przy nacisku i dyskomfort przy chodzeniu. Brytyjskie Stowarzyszenie Dermatologów (BAD) podaje, że toksyna botulinowa w dłoniach i podeszwach może powodować przemijające osłabienie mięśni rąk i stóp i jest bolesna, dlatego w tych okolicach nie stosuje się jej często. Badań dotyczących stosowania na podeszwach jest niewiele; czas działania może być krótszy niż w pachach.

Czy po toksynie botulinowej na potliwość można pocić się bardziej?

Potliwość kompensacyjna to wyraźne nasilenie pocenia się w innych okolicach ciała, gdy pocenie się w leczonej okolicy się zmniejsza. W źródłach problem ten wiąże się głównie z operacją sympatektomii (zabiegiem na łańcuchu nerwowym w klatce piersiowej, który steruje poceniem się); po tej operacji u większości osób rozwija się pewna potliwość kompensacyjna, występująca na brzuchu, plecach lub nogach.

W przeanalizowanych przez nas źródłach wyraźna potliwość kompensacyjna nie jest opisywana jako typowy skutek uboczny toksyny botulinowej, termolizy mikrofalowej ani jontoforezy. Niektóre osoby mówią, że po zabiegu w pachach czują, że bardziej pocą się na plecach lub klatce piersiowej; nie wiadomo dokładnie, czy jest to rzeczywisty wzrost, czy przeniesienie uwagi na pocącą się okolicę. Ponieważ działanie toksyny botulinowej jest przemijające, nawet jeśli taka zmiana wystąpi, powinna ustąpić w miarę słabnięcia efektu. Jeśli w innych okolicach pojawi się nowe pocenie się na tyle wyraźne, że zaburza codzienne życie, należy skonsultować się z lekarzem, aby sprawdzić, czy nie ma ono innej przyczyny.

Obrzęk, drętwienie i uszkodzenie nerwów po termolizie mikrofalowej

Termoliza mikrofalowa to leczenie urządzeniem, które uszkadza ciepłem gruczoły potowe pod skórą pach. Ponieważ uszkodzone gruczoły potowe się nie odtwarzają, jej efekt – inaczej niż w przypadku toksyny botulinowej – nie jest przemijający; to sprawia, że skutki uboczne i sama decyzja są ważne. W małym badaniu porównującym tę metodę z toksyną botulinową w pachach obie metody po roku dały podobne zmniejszenie potliwości; po stronie leczonej mikrofalami zaobserwowano też zmniejszenie owłosienia pach.

• Spodziewane: po zabiegu obrzęk, tkliwość, ból i uczucie stwardnienia przy dotyku w pachach. Najczęściej zmniejszają się w ciągu kilku dni.
• Ślady po głowicy ssącej: w miejscu, w którym urządzenie zasysa skórę, mogą pozostać przemijające zaczerwienione ślady.
• Zmiana czucia: opisywano przemijające drętwienie lub mrowienie skóry pachy lub wewnętrznej strony ramienia.
• Przebarwienia i oparzenie: Amerykańska Akademia Dermatologii wymienia wśród możliwych skutków ubocznych zmianę zabarwienia skóry, a jako poważniejsze – oparzenie i długotrwały ból nerwowy.

Rzadką, ale poważną sytuacją jest uszkodzenie nerwów ramienia. W opisach przypadków przedstawiono osoby, u których po zabiegu wystąpiły utrata czucia i siły w ramieniu i dłoni; w jednym z opisanych przypadków mimo sześciomiesięcznej fizjoterapii nie doszło do pełnej poprawy. Autorzy opisu zalecili, aby u szczupłych osób z niewielką ilością tkanki tłuszczowej w pachach rozpoczynać od niższej energii. Nie wiadomo, jak często takie przypadki występują. Jeśli po zabiegu zauważą Państwo drętwienie, osłabienie lub ból przypominający porażenie prądem w ramieniu, dłoni lub palcach, należy zgłosić to lekarzowi tego samego dnia, nie czekając, aż minie.

Jontoforeza: mrowienie, pieczenie i podrażnienie skóry

Jontoforeza jest zwykle dobrze tolerowaną metodą. W małym, kontrolowanym badaniu dotyczącym potliwości dłoni podczas dwutygodniowego leczenia miejscowy skutek uboczny wystąpił tylko u jednej osoby. Amerykańska Akademia Dermatologii podaje, że podczas korzystania z urządzenia może występować lekkie pieczenie lub mrowienie, a przy nieprawidłowym użyciu może dojść do łagodnego oparzenia.

• Podczas sesji można spodziewać się mrowienia, kłucia lub lekkiego pieczenia; jeśli ból jest nie do zniesienia, należy przerwać sesję i omówić ustawienia z lekarzem.
• Jeśli na skórze jest małe skaleczenie lub pęknięcie, prąd może się w tym miejscu skupiać i powodować silniejsze pieczenie.
• Po sesji mogą wystąpić suchość, zaczerwienienie lub złuszczanie.
• Obszar z pęcherzami, strupami lub niegojący się w ciągu kilku dni może być oparzeniem; przed kolejną sesją należy pokazać go lekarzowi.
• W przypadku rozrusznika serca, metalowego implantu w ciele lub ciąży należy koniecznie poinformować o tym lekarza przed jontoforezą.

Który problem dominuje przy której metodzie?

Czy potliwość należy najpierw zdiagnozować medycznie?

U większości osób z nadmierną potliwością nie ma choroby podstawowej; nazywa się to hiperhydrozą pierwotną i zwykle występuje symetrycznie po obu stronach – w pachach, na dłoniach, podeszwach lub twarzy. Pocenie się może jednak być skutkiem choroby lub przyjmowanego leku (hiperhydroza wtórna). W takim przypadku zabieg estetyczny, nawet jeśli na pewien czas zmniejszy potliwość, może zamaskować właściwą przyczynę. Źródła międzynarodowe uznają wykluczenie przyczyn wtórnych za pierwszy krok przed leczeniem.

Jeśli występuje którakolwiek z poniższych cech, przed zabiegiem estetycznym warto poprosić lekarza o ocenę potliwości. Cechy te nie oznaczają, że mają Państwo chorobę; wskazują jedynie, że należy przeprowadzić diagnostykę.

• Pocenie się rozlane po całym ciele, a nie ograniczone do określonych okolic
• Pocenie się jednostronne lub o nieregularnym rozkładzie
• Pocenie się, które pojawiło się bez wyraźnej przyczyny w wieku dorosłym
• Nocne poty budzące ze snu i moczące pościel
• Pocenie się z towarzyszącą utratą masy ciała, gorączką, kołataniem serca, drżeniem lub osłabieniem
• Pocenie się, które pojawiło się po rozpoczęciu przyjmowania nowego leku (nie należy samodzielnie odstawiać leku; trzeba skonsultować się z lekarzem)

W razie potrzeby lekarz może zlecić badania, np. poziomu cukru we krwi lub hormonów tarczycy. Informacje o interakcjach przyjmowanych leków z zabiegami zawiera artykuł „Medycyna estetyczna u osób przyjmujących leki i z chorobami przewlekłymi”.

Co robić, jeśli zauważą Państwo problem?

1. Należy zanotować, kiedy objaw się pojawił, po jakim zabiegu i czy się zmniejsza; jeśli obszar się zmienia, warto codziennie robić mu zdjęcie przy tym samym oświetleniu.
2. Po zabiegu na dłonie należy konkretnie zapisać czynności sprawiające trudność (np. zapinanie guzików, trzymanie długopisu).
3. W przypadku drętwienia lub utraty siły w ramieniu, oparzenia z pęcherzami, narastającego zaczerwienienia i wydzieliny należy tego samego dnia skontaktować się z lekarzem, który wykonał zabieg.
4. Jeśli lekarz tego nie zaleci, nie należy stosować na okolicę ciepła, masażu, domowych sposobów ani kremów bez recepty.
5. Jeśli nie można skontaktować się z placówką, w której wykonano zabieg, należy z informacjami o zabiegu zgłosić się do poradni dermatologicznej lub na szpitalny oddział ratunkowy. Postępowanie krok po kroku opisano w artykule „Co robić, gdy po zabiegu estetycznym wystąpi powikłanie?”.

Szczera uwaga o dowodach

Większość badań nad leczeniem nadmiernej potliwości jest mała i przeprowadzono je różnymi metodami. Obszerny przegląd wykonany w Anglii wskazał, że ogólne dowody są ograniczone, a najsilniejsze dotyczą toksyny botulinowej w pachach. Częstość skutków ubocznych przy zabiegach na dłonie i podeszwy, termolizie mikrofalowej i jontoforezie nie jest dokładnie znana. Część poważnych skutków ubocznych urządzeń znana jest wyłącznie z pojedynczych opisów przypadków. Dlatego przed zabiegiem warto poprosić lekarza o jasne wyjaśnienie możliwych skutków ubocznych proponowanej metody i tego, jak będą Państwo kontrolowani, jeśli wystąpi problem.

Ta treść ma charakter informacyjny; nie zastępuje badania lekarskiego. Znaczenie objawów i odpowiednie leczenie może ustalić wyłącznie lekarz po ocenie.