Trądzik różowaty (rozacea): objawy, czynniki wywołujące i możliwości leczenia

Czym jest trądzik różowaty?

Trądzik różowaty to długotrwała, zapalna choroba skóry, która dotyczy głównie środkowej części twarzy (policzków, nosa, czoła, brody). Zwykle zaczyna się po 30. roku życia i częściej rozpoznaje się go u osób o jasnej karnacji; może jednak występować przy każdym kolorze skóry. Ponieważ na ciemniejszej skórze zaczerwienienie jest trudniej zauważyć, rozpoznanie może się opóźniać.

Dokładna przyczyna nie jest znana. Uważa się, że rolę odgrywają predyspozycje genetyczne, układ odpornościowy i zmiany w naczyniach krwionośnych skóry, a także niektóre drobnoustroje bytujące na skórze. Trądzik różowaty nie jest zaraźliwy i nie wynika z niedostatecznej higieny.

Jakie są objawy?

Dawniej trądzik różowaty dzielono na określone podtypy; obecnie zaleca się ocenę choroby na podstawie tego, jakie objawy występują u danej osoby. U jednej osoby może występować jednocześnie kilka objawów.

• Uderzenia gorąca (flushing): krótkotrwałe zaczerwienienie twarzy z uczuciem gorąca
• Utrwalone zaczerwienienie: stały rumień w środkowej części twarzy
• Widoczne drobne naczynka (teleangiektazje): cienkie czerwone naczynka na nosie i policzkach
• Grudki przypominające trądzik i małe zapalne wykwity: w odróżnieniu od trądziku zwykle nie występują zaskórniki
• Nadwrażliwość, pieczenie, kłucie i suchość skóry
• Pogrubienie skóry: u niektórych osób, częściej u mężczyzn, skóra – zwłaszcza na nosie – może ulec pogrubieniu i zmienić kształt
• Objawy oczne: suchość oczu, uczucie piasku pod powiekami, pieczenie, zaczerwienienie i obrzęk powiek

Czynniki wywołujące zaostrzenia

Czynniki wywołujące różnią się w zależności od osoby. Pomocne może być prowadzenie dzienniczka, aby ustalić, które sytuacje wywołują zaostrzenia w indywidualnym przypadku. Do często zgłaszanych czynników wywołujących należą:

• Światło słoneczne
• Upał, gorący prysznic lub sauna; bardzo zimna i wietrzna pogoda
• Alkohol, zwłaszcza czerwone wino
• Ostre potrawy i bardzo gorące napoje
• Stres emocjonalny
• Intensywny wysiłek fizyczny
• Kosmetyki pielęgnacyjne zawierające alkohol, substancje zapachowe lub składniki ścierające
• Kremy z kortykosteroidami stosowane na twarz (długotrwałe stosowanie może nasilać zmiany przypominające trądzik różowaty)

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Jeśli na twarzy utrzymuje się zaczerwienienie, często występują uderzenia gorąca lub nawracają grudki, zaleca się konsultację u lekarza dermatologa. Trądzik różowaty może być mylony z trądzikiem pospolitym, łojotokowym zapaleniem skóry, reakcją alergiczną lub niektórymi chorobami ogólnoustrojowymi. Prawidłowe rozpoznanie jest ważne dla wyboru odpowiedniego leczenia.

Trądzik różowaty może obejmować również oczy (oczna postać trądziku różowatego). Nieleczone zajęcie oczu może prowadzić do uszkodzenia przedniej powierzchni oka i zaburzeń widzenia. W przypadku objawów ocznych konieczna jest również ocena przez lekarza okulistę.

Leczenie, które może zaproponować lekarz

Leczenie planuje się w zależności od objawów, które u danej osoby dominują, i często łączy się kilka metod. Ponieważ trądzik różowaty jest chorobą przewlekłą, leczenie jest zwykle długotrwałe; jego celem jest złagodzenie objawów i zapobieganie zaostrzeniom.

• Kremy i żele: na grudki i stan zapalny lekarz może zalecić preparaty zawierające substancje czynne takie jak kwas azelainowy, metronidazol lub iwermektyna; na utrwalone zaczerwienienie – niektóre kremy przejściowo obkurczające naczynia krwionośne.
• Leki doustne: przy bardziej rozległych grudkach lub grudkach niereagujących na kremy lekarz może przepisać leki, takie jak antybiotyki z grupy tetracyklin, na określony czas i zwykle w niskich dawkach, mających na celu zmniejszenie stanu zapalnego. W wybranych przypadkach można rozważyć także inne leki.
• Zajęcie oczu: higiena brzegów powiek, ciepłe okłady i w razie potrzeby krople do oczu lub leki doustne – planowane wspólnie z lekarzem okulistą.
• Pogrubienie skóry: przy wyraźnym pogrubieniu skóry nosa można rozważyć niektóre lasery lub metody chirurgiczne.

Każdy z tych leków ma działania niepożądane i sytuacje, w których nie wolno go stosować. W przypadku ciąży, planowania ciąży lub karmienia piersią należy koniecznie poinformować o tym lekarza. Nie należy stosować leków na receptę dłużej, niż zalecono, ani zaczynać ich przyjmowania na własną rękę.

Laser i IPL na zaczerwienienie i naczynka

Utrwalone zaczerwienienie i widoczne naczynka zwykle tylko w ograniczonym stopniu reagują na kremy. W przypadku tych objawów zabiegi z wykorzystaniem światła, takie jak lasery działające na naczynia krwionośne i IPL (intensywne światło impulsowe), mogą wyraźnie zmniejszyć zaczerwienienie i widoczność naczynek. Zwykle potrzeba kilku sesji, a do utrzymania efektu od czasu do czasu mogą być potrzebne sesje powtórne.

Po tych zabiegach często występuje przemijające zaczerwienienie i obrzęk; rzadko mogą pojawić się siniaki, strupy lub zmiana zabarwienia skóry. Na ciemniejszej skórze ryzyko przebarwień jest większe. Zabieg powinien wykonywać doświadczony lekarz, który oceni typ skóry pacjenta.

Ostrożność przy zabiegach kosmetycznych

Osoby z trądzikiem różowatym mają bardziej wrażliwą skórę. Peeling chemiczny, mikronakłuwanie, niektóre lasery o wysokiej energii i ścierające zabiegi pielęgnacyjne mogą wywołać zaostrzenie, zwłaszcza w okresie aktywności choroby. Przed jakimkolwiek zabiegiem estetycznym należy poinformować lekarza o trądziku różowatym; jeśli zabieg jest potrzebny, preferuje się okres, w którym choroba jest pod kontrolą.

Dlatego w trądziku różowatym zasadność i termin zabiegów takich jak wypełniacze, toksyna botulinowa czy peeling należy oceniać indywidualnie. Ogólne informacje o peelingu zawiera nasz artykuł „Peeling chemiczny”.

Codzienna pielęgnacja skóry

• Codziennie stosować krem z filtrem o szerokim spektrum ochrony; skóra wrażliwa zwykle lepiej toleruje produkty z filtrami mineralnymi (zawierające tlenek cynku lub dwutlenek tytanu).
• Myć twarz letnią wodą i łagodnym środkiem myjącym bez substancji zapachowych; nie pocierać skóry.
• Regularnie stosować krem nawilżający bez substancji zapachowych.
• Unikać produktów zawierających alkohol, mentol, substancje zapachowe i drobinki ścierające.
• Nowy produkt najpierw wypróbować na niewielkim obszarze skóry.

Realistyczne oczekiwania

Trądzik różowaty jest chorobą przewlekłą i zwykle nie da się go całkowicie wyeliminować. Jednak dzięki leczeniu i unikaniu czynników wywołujących objawy często wyraźnie się zmniejszają. Efekt działania kremów jest zwykle widoczny w ciągu od kilku tygodni do kilku miesięcy. Po odstawieniu leczenia objawy mogą powrócić; dlatego lekarz może zaproponować plan leczenia podtrzymującego.