Osocze bogatopłytkowe (PRP): jak skuteczne jest w przypadku skóry i włosów?

Czym jest PRP i jak działa?

PRP to skrót angielskiego określenia „platelet-rich plasma”, czyli „osocze bogatopłytkowe”. Płytki krwi (trombocyty) to fragmenty komórek biorące udział w krzepnięciu krwi, zawierające czynniki wzrostu, które odgrywają rolę w naprawie tkanek.

Podczas zabiegu z ramienia pobiera się niewielką ilość krwi, którą w specjalnej probówce wiruje się w wirówce, aby rozdzielić ją na składniki, a następnie zbiera się frakcję osocza bogatopłytkowego. Przygotowane osocze podaje się cienkimi igłami w skórę głowy lub skórę. Celem jest wsparcie procesów naprawy tkanek za pomocą czynników wzrostu uwalnianych przez płytki krwi.

Ponieważ stosowanym materiałem jest własna krew pacjenta, ryzyko reakcji alergicznej uważa się za niskie. Nie oznacza to jednak, że zabieg jest bezpieczny w każdych warunkach: nieprzestrzeganie zasad higieny podczas przygotowywania i podawania krwi może prowadzić do zakażenia.

Dlaczego sterylny, zamknięty system jest ważny? Od probówki, do której pobiera się krew, aż do chwili ponownego wstrzyknięcia jej pacjentowi kontakt krwi z otwartym powietrzem i innymi materiałami powinien być ograniczony do minimum. Jednorazowe, sterylne zestawy w systemie zamkniętym, probówki wyraźnie oznaczone jako należące do danego pacjenta oraz przeprowadzenie całego zabiegu w placówce ochrony zdrowia zmniejszają ryzyko zakażenia i pomyłki.

W jakich celach się je stosuje?

• Łysienie androgenowe (dziedziczne, zależne od hormonów wypadanie włosów): jest to najlepiej przebadane zastosowanie estetyczne PRP. Analizy łączące randomizowane badania kontrolowane wskazują na zwiększenie gęstości włosów u części pacjentów; badania są jednak małe, metody przygotowania różnią się między sobą, a wyniki są zmienne. Dowody są ograniczone i budzą dyskusje.
• Odmładzanie skóry (struktura skóry, drobne zmarszczki, blask): przeprowadzono niewiele badań dotyczących tego zastosowania, a dowody są ograniczone. Skuteczność nie została jeszcze jednoznacznie wykazana.
• Blizny potrądzikowe: w niektórych badaniach PRP stosowano razem z innymi metodami (np. mikronakłuwaniem lub laserem); dowody na jego działanie w monoterapii są ograniczone.
• Okolica pod oczami i inne okolice: dowody dotyczące takich zastosowań są jeszcze bardziej ograniczone; oczekiwania należy otwarcie omówić z lekarzem.

Dlaczego w przypadku wypadania włosów najpierw należy ustalić przyczynę

Wypadanie włosów nie ma jednej przyczyny. Mogą do niego prowadzić choroby tarczycy, niedobór żelaza, niektóre niedobory witamin, zaburzenia równowagi hormonalnej, przebyta ciężka choroba lub operacja, okres poporodowy, niektóre leki, stres oraz choroby skóry głowy. W takich sytuacjach podstawą leczenia jest usunięcie przyczyny.

Dlatego przed rozważeniem PRP należy przeprowadzić ocenę w ramach badania lekarskiego, a w razie potrzeby również badań krwi. Na przykład łysienie plackowate (alopecia areata) lub bliznowaciejące postacie łysienia wymagają innego postępowania. Po ustaleniu rodzaju wypadania włosów lekarz może omówić, czy PRP jest w danym przypadku sensowną opcją.

Dla kogo może być odpowiednie?

Do zabiegu PRP mogą być kwalifikowane osoby dorosłe z rozpoznanym łysieniem androgenowym, mające realistyczne oczekiwania i mogące poświęcić czas na kilka sesji. PRP bywa rozważane obok innych metod leczenia włosów zaleconych przez lekarza, a nie zamiast nich.

W przypadku rozważania PRP w celu poprawy skóry zaleca się podjęcie decyzji ze świadomością, że dowody są ograniczone, oraz omówienie z lekarzem także opcji o mocniejszych podstawach naukowych.

Dla kogo nie jest odpowiednie i na co należy uważać?

W poniższych sytuacjach PRP zazwyczaj nie jest zalecane lub najpierw konieczna jest ocena lekarska:

• Choroby krwi wpływające na liczbę lub funkcję płytek krwi, zaburzenia krzepnięcia
• Przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych (antykoagulantów) lub leków wpływających na funkcję płytek krwi — nigdy nie należy samodzielnie odstawiać tych leków; zawsze trzeba skonsultować się z lekarzem, który je przepisał
• Czynne zakażenie w okolicy zabiegowej lub ogólnoustrojowe, choroba przebiegająca z gorączką
• Rozpoznanie choroby nowotworowej lub leczenie przeciwnowotworowe; nowotwór skóry w okolicy zabiegowej
• Ciąża i karmienie piersią (dane dotyczące bezpieczeństwa w tych okresach są niewystarczające)

Lista ta nie jest kompletna; lekarza należy poinformować o wszystkich chorobach i przyjmowanych lekach. Trzeba też wymienić preparaty ziołowe i suplementy. Niektóre leki przeciwbólowe i suplementy mogą zwiększać skłonność do krwawień i powstawania siniaków.

Kto powinien wykonywać zabieg i gdzie?

PRP to zabieg medyczny obejmujący pobranie krwi i iniekcje. W Turcji kwestie te reguluje tureckie Ministerstwo Zdrowia (Sağlık Bakanlığı); zabieg musi wykonywać lekarz w placówce ochrony zdrowia posiadającej wymagane zezwolenia. Pobieranie i przetwarzanie krwi w warunkach takich jak dom, salon fryzjerski czy salon kosmetyczny wiąże się z poważnym ryzykiem pod względem warunków sterylnych oraz możliwości udzielenia pomocy w razie powikłań.

Przygotowanie do zabiegu

• Zgłosić się na konsultację lekarską; badania zlecone w związku z wypadaniem włosów wykonać przed zabiegiem.
• Spisać przyjmowane leki i suplementy; o tym, czy i które z nich należy czasowo odstawić, decyduje wyłącznie lekarz.
• Przed zabiegiem przyjąć odpowiednią ilość płynów i zjeść lekki posiłek; pobieranie krwi na czczo może powodować zawroty głowy.
• Przed zabiegiem na skórze głowy może zostać zalecone umycie włosów; nie należy stosować tłustych produktów ani kosmetyków do stylizacji.
• W razie gorączki, objawów grypopodobnych lub krostki/rany w okolicy zabiegowej może być konieczne przełożenie wizyty.

Dzień zabiegu krok po kroku

1. Lekarz omawia stan zdrowia i oczekiwania pacjenta, a następnie odbiera pisemną świadomą zgodę.
2. Z ramienia pobiera się niewielką ilość krwi; sprawdza się etykiety potwierdzające, że probówki należą do danego pacjenta.
3. Krew rozdziela się w wirówce w sterylnej probówce systemu zamkniętego i przygotowuje osocze bogatopłytkowe.
4. Okolicę zabiegową oczyszcza się i przeciera środkiem antyseptycznym; w razie potrzeby stosuje się krem znieczulający miejscowo lub chłodzenie.
5. Osocze wstrzykuje się cienkimi igłami w małych ilościach w skórę głowy lub skórę; czasem łączy się je z mikronakłuwaniem.
6. Po zabiegu okolicę się kontroluje, a zalecenia pozabiegowe i termin wizyty kontrolnej przekazuje się pacjentowi na piśmie.

Po zabiegu: pierwsze 24 godziny i pierwszy tydzień

W pierwszych godzinach zaczerwienienie, niewielki obrzęk, uczucie napięcia i tkliwość w okolicy zabiegowej są normalne. Po zabiegach na skórze głowy może wystąpić uczucie pełności w obrębie głowy i niewielki ból.

• W pierwszym dniu należy starać się nie dotykać ani nie pocierać okolicy zabiegowej i nie nakładać makijażu.
• O to, kiedy można umyć włosy, należy zapytać lekarza.
• Przez okres zalecony przez lekarza należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego, sauny, łaźni tureckiej (hammamu) i długotrwałego przebywania na słońcu.
• Jeśli potrzebny jest lek przeciwbólowy, należy zapytać lekarza, który lek można przyjąć.

Spodziewane działania niepożądane

• Ból, zaczerwienienie i tkliwość w miejscach wkłucia
• Niewielki obrzęk i siniaki (zwykle ustępują w ciągu kilku dni)
• Przemijający świąd lub uczucie napięcia skóry głowy
• Siniak w miejscu pobrania krwi
• Rzadko zawroty głowy lub uczucie omdlewania (zwłaszcza podczas pobierania krwi)

Jeśli nie można skontaktować się z lekarzem, należy zgłosić się na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy. Jeśli lekarz tego nie zaleci, nie należy masować okolicy zabiegowej ani stosować na nią ciepła lub lodu.

Kiedy widać efekty i jak długo się utrzymują?

U osób, którym PRP pomaga w wypadaniu włosów, pierwszą zmianę zauważa się zwykle w ciągu kilku miesięcy jako zmniejszenie wypadania. Ewentualne zwiększenie gęstości włosów można ocenić dopiero po kilkumiesięcznej obserwacji. Dlatego przed zabiegiem warto wykonać zdjęcia w standardowych warunkach, aby można było porównać wyniki.

Ponieważ efekt może z czasem słabnąć, leczenie planuje się zwykle jako serię wstępną, a następnie okresowe powtórzenia. Liczbę sesji i odstępy między nimi lekarz ustala indywidualnie; nie istnieje jeden protokół przyjęty we wszystkich badaniach.

Realistyczne oczekiwania: czego PRP nie zrobi?

• Nie należy oczekiwać ponownego wzrostu włosów w miejscach całkowicie pozbawionych włosów (łysych); większe znaczenie może mieć w przerzedzonych okolicach, w których mieszki włosowe są nadal żywe.
• Nie leczy przyczyn leżących u podłoża wypadania włosów, takich jak choroby tarczycy czy niedobór żelaza.
• Nie daje u wszystkich takiego samego efektu; u niektórych osób może nie wystąpić wyraźna odpowiedź.
• Nie unosi wiotkiej skóry i nie koryguje głębokich zmarszczek tak jak wypełniacze czy chirurgia.
• Nie należy oczekiwać efektu po jednej sesji, a działanie może słabnąć po zaprzestaniu leczenia.

Alternatywy

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje diagnozy ani leczenia. Właściwą opcję należy wybrać wspólnie z lekarzem po badaniu.