“Qışda və buludlu havada günəş kremi lazım deyil” mifi: elm nə deyir?

Qısa cavab: qışda və buludlu havada da günəşdən qorunmaq çox vaxt lazımdır. Buludlar ultrabənövşəyi şüaların hamısının qarşısını almır; qar işığı əks etdirərək təsiri artırır. Dərini qocaldan UVA şüaları il boyu mövcuddur və pəncərə şüşəsindən keçə bilər. Qış aylarında günəş şüalarının intensivliyi yaya nisbətən adətən daha aşağıdır; lakin melazma kimi ləkələnməyə meyilli olanlar, yaxın vaxtlarda tibbi estetik prosedur etdirənlər və qarlı və ya yüksək ərazilərdə vaxt keçirənlər üçün qorunma xüsusilə vacibdir.

Günəş işığında nələr var?

Günəşdən gələn ultrabənövşəyi (UV) şüalar dəri baxımından iki əsas qrupa bölünür. UVB şüaları daha çox dərinin səthinə təsir edir və günəş yanığının əsas səbəbidir. Onun intensivliyi fəsildən, günün saatından və coğrafi mövqedən asılı olaraq nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişir; qışda azalır.

UVA şüaları isə dərinin daha dərin qatlarına çatır. Qırışlar, elastikliyin itməsi və ləkələnmə kimi günəşlə bağlı dəri qocalmasında mühüm rol oynayır. UVA-nın intensivliyi fəsillərə görə UVB qədər böyük dalğalanma göstərmir. Hər iki şüa növü dəri xərçəngi riski ilə əlaqəlidir.

Buludlar günəşin qarşısını alırmı?

Buludlar günəşin istiliyini və parlaqlığını hiss etdiyimizdən çox azaldır; ultrabənövşəyi şüaların qarşısını isə o qədər effektiv almır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı qeyd edir ki, nazik bulud qatı UV şüalarının böyük hissəsini keçirə bilər. Qalın və sıx buludlar isə daha çox qoruma verir.

Sərin və buludlu gündə günəşin yandırıcılığı hiss olunmadığı üçün insanlar çöldə daha uzun müddət qorunmasız qala bilər. Bu da gözlənilməz günəş yanıqlarına və zamanla toplanan günəş zədəsinə səbəb ola bilər.

Şüşə arxasında da günəş işığı təsir edirmi?

Adi pəncərə şüşələri UVB şüalarının böyük hissəsinin qarşısını alır, lakin UVA şüalarının xeyli hissəsini keçirir. Tibbi nəşrlərdə bildirilib ki, uzun müddət pəncərə kənarında işləyən və ya hər gün uzun yol maşın sürən insanlarda üzün və qolun pəncərəyə baxan tərəfində günəş zədəsi daha aydın görünə bilər.

Buna görə də gün boyu pəncərə kənarında oturursunuzsa və ya uzun müddət maşın sürürsünüzsə, qış aylarında da günəşdən qorunmağı düşünməyiniz faydalı ola bilər.

Qar və hündürlük təsiri artırır

Təzə qar ultrabənövşəyi işığın böyük hissəsini əks etdirir. Bu o deməkdir ki, dəri həm yuxarıdan, həm də aşağıdan gələn işığın təsirinə məruz qalır. Bundan əlavə, hündürlük artdıqca atmosferin süzücü təsiri azalır və UV şüalarının intensivliyi yüksəlir.

Xizək sürmə və ya dağ yürüşü kimi fəaliyyətlərdə qış olmasına baxmayaraq ciddi günəş yanıqları baş verə bilər. Belə mühitlərdə dəri ilə yanaşı gözlərin də uyğun günəş eynəyi ilə qorunması vacibdir.

Qışda kimlər daha diqqətli olmalıdır?

• Melazması və ya ləkələnməyə meyli olanlar: melazma hətta az miqdarda günəş işığı ilə də tündləşə bilər. Görünən işığın da melazmaya təsir edə biləcəyi düşünülür. Ətraflı məlumat üçün “Dəridə ləkələr və melazma” məqaləmizə baxa bilərsiniz.
• Yaxın vaxtlarda lazer, kimyəvi pilinq və ya oxşar prosedur etdirənlər: prosedurdan sonra dəri günəşə daha həssas olur və qorunmasız günəş ləkələnmə riskini artıra bilər. Ümumi prinsiplər üçün “Tibbi estetik prosedurdan sonra qulluq” məqaləsinə baxa bilərsiniz.
• Lazer epilyasiyası kursu keçənlər: günəşdə qaralmış dəri yanıq və rəng dəyişikliyi riskini artırır. Ətraflı məlumat “Lazer epilyasiyası” məqaləmizdədir.
• İşığa həssaslıq yarada bilən dərmanlar qəbul edənlər: bəzi antibiotiklər, akne müalicəsində istifadə olunan bəzi dərmanlar və başqa dərmanlar dərini günəşə həssas edə bilər. Qəbul etdiyiniz dərmanla bağlı bunu həkiminizdən və ya əczaçınızdan soruşun.
• Əvvəllər dəri xərçəngi keçirmiş olanlar və ya açıq dərili, asanlıqla yanan insanlar

Qışda günəşdən necə qorunmaq olar?

Praktik ölçü olaraq Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı UV indeksinin 3 və daha yüksək olduğu vaxtlarda günəşdən qorunmağı tövsiyə edir. UV indeksi hava proqnozu tətbiqlərində və meteoroloji mənbələrdə verilir. Qış aylarında dəniz səviyyəsində bu göstərici çox günlər aşağı ola bilər; dağda, qarda və günorta saatlarında isə yüksələ bilər.

1. Günün UV indeksini yoxlayın; xüsusilə qarlı və yüksək ərazilərdə diqqətli olun.
2. Çöldə vaxt keçirəcəksinizsə, üz, qulaqlar və əllər kimi açıq qalan nahiyələrə geniş spektrli (UVA və UVB-yə qarşı) günəşdən qoruyucu krem çəkin.
3. Uzun müddət çöldəsinizsə, qoruyucu kremi həkiminizin və ya məhsulun təlimatının tövsiyə etdiyi fasilələrlə yeniləyin.
4. Qoruyucu kremi papaq, günəş eynəyi və uyğun geyimlə tamamlayın.
5. Melazmanız varsa və ya yaxın vaxtlarda prosedur etdirmisinizsə, sizə uyğun qorunma planını həkiminizlə müzakirə edin.

Nəticə

Qışda və buludlu havada günəş kreminə ehtiyac olmadığı barədə mif günəşin istiliyinin hiss olunmamasından qaynaqlanır. Halbuki UV şüalarının xeyli hissəsi buludlardan keçir, UVA pəncərə şüşəsindən də çata bilər və qar təsiri artırır. Qış günlərində lazım olan qorunma səviyyəsi insandan, olduğunuz yerdən və məşğul olduğunuz fəaliyyətdən asılı olaraq dəyişir. Ləkələnməyə meyliniz varsa və ya yaxın vaxtlarda prosedur etdirmisinizsə, qorunma planınızı həkiminizlə birlikdə müəyyən etməyiniz tövsiyə olunur.