Kollageni stimullaşdıran fillerlər: hialuron turşusundan fərqi nədir, kimə uyğundur, riskləri nələrdir?

Kollageni stimullaşdıran filler nədir, necə işləyir?

Kollagen dəriyə möhkəmlik və dolğunluq verən dəstək zülalıdır və yaşla azalır. Kollageni stimullaşdıran fillerlər tibbi dildə biostimulyator da adlanır. Bu məhsullarda çox kiçik hissəciklər daşıyıcı gelin və ya mayenin içində dərialtına vurulur. Daşıyıcı hissə qısa müddətdə sorulur; qalan hissəciklər isə ətraflarında nəzarətli toxuma reaksiyası başladır və orqanizm bu hissəciklərin ətrafında yeni kollagen hasil edir. Yəni görünən dolğunluğun əhəmiyyətli hissəsi məhsulun özündən deyil, sizin toxumanızın verdiyi cavabdan qaynaqlanır.

Bu cavab insandan insana dəyişir və əvvəlcədən tam proqnozlaşdırıla bilmir; üsulun yavaş irəliləməsinin və nəticəsinin hialuron turşusu fillerləri qədər proqnozlaşdırıla bilən olmamasının səbəbi budur.

Hialuron turşusu fillerindən fərqi nədir?

Cədvəldəki 'geri qaytarmaq olarmı' sətri qərar verərkən ən çox diqqət yetirilməli olan fərqdir. Hialuronidaza yalnız hialuron turşusunu parçalayır; bu məhsullara təsir etmir. FDA da hialuron turşusundan hazırlanmayan fillerlərin çıxarılmasının çətin, bəzən isə qeyri-mümkün ola biləcəyini bildirir. Bəyənmədiyiniz nəticə, asimmetriya və ya əllə hiss olunan bərkimə üçün 'əridək' seçimi yoxdur. Fillerin həll edilməsi prosedurunun nələri əhatə etdiyi “Fillerin əridilməsi (hialuronidaza)” məqaləsində, hialuron turşusu fillerlərinin ümumi təsviri isə “Hialuron turşusu filleri” məqaləsində verilib.

Bu məhsullar xalq arasında fərqli adlarla da tanınır. Onlar orqanizmdə heç parçalanmayan fillerlərlə (maye silikon kimi) eyni qrupda deyillər; zamanla parçalanırlar. Buna baxmayaraq, uzun müddət toxumada qaldıqları və fermentlə həll olunmadıqları üçün mümkün gec problemləri “Daimi və yarımdaimi fillerlərin ağırlaşmaları” məqaləsində birlikdə işıqlandırılıb.

Hansı məqsədlərlə istifadə olunur, təsdiqlənmiş istifadə sahələri hansılardır?

ABŞ-ın Qida və Dərman İdarəsi (FDA) bildirir ki, orqanizmdə sorulan fillerlər 22 yaş və yuxarı yetkinlərdə üzdəki orta və ağır dərəcəli qırışlar və büküşlər üçün, həmçinin dodaqlara, yanaqlara, çənəyə və əllərin arxa səthinə həcm vermək üçün təsdiqlənib. HİV ilə yaşayan insanlarda üzdəki yağ itkisinin düzəldilməsi də təsdiqlənmiş istifadələr sırasındadır. Hər məhsul bu sahələrin yalnız bir hissəsi üçün təsdiq alıb. FDA-nın materiallar siyahısında kalsium hidroksilapatit üzdəki qırışlar və əllərin arxa səthi üçün, poli-L-süd turşusu isə aylara yayılan seanslarla vurulan uzun təsirli filler kimi təsvir olunur.

Son illərdə kalsium hidroksilapatitin durulaşdırılaraq boyun, dekolte, qollar, qarın və ya ombalar kimi nahiyələrdə dərini sıxlaşdırmaq məqsədilə vurulması geniş yayılıb. Bu istifadə üçün dərc olunmuş beynəlxalq konsensus sənədi açıq şəkildə bildirir ki, bu, təsdiqlənmiş göstərişdən kənar yeni istifadədir və tövsiyələr ilkin xarakter daşıyır. FDA həmçinin fillerlərin sinə və omba böyüdülməsi kimi bədənə forma vermə məqsədləri ilə istifadəsinə qarşı xəbərdarlıq edir; qaşarası, burun, göz ətrafı, alın və boyun inyeksiyalarının da təsdiqlənmiş istifadələr sırasında olmadığını bildirir.

Türkiyədə hansı məhsulun hansı məqsədlə qeydiyyatda olması ayrıca məsələdir. Sizə təklif olunan məhsulun adını, tərkibini və təklif olunan nahiyənin məhsulun istifadə təlimatında olub-olmadığını həkiminizdən soruşun.

Kimə uyğun ola bilər?

• Üzündə yaşla və ya çəki itkisi ilə yaranan geniş həcm azalması olan, nəticəni aylarla gözləməyə hazır yetkinlər
• Tək bir xətti deyil, yanaq və gicgah kimi geniş sahələrdəki çökəkliyi yumşaltmaq istəyənlər
• Nəticənin geri qaytarıla bilməyəcəyini, birdən çox seans lazım ola biləcəyini və cavabın insandan insana dəyişdiyini bilərək qərar verənlər

Üzdəki dəyişikliyin həcm itkisindən, yoxsa dərinin boşalmasından qaynaqlanması nəticəni müəyyən edir; nəzərəçarpan sallanmada bu məhsullardan gözlənilən təsir məhduddur.

Kimə uyğun deyil, nəyə diqqət etmək lazımdır?

• Hamiləlik və əmizdirmə dövrü: təhlükəsizlik məlumatları kifayət deyil; prosedur adətən təxirə salınır.
• Prosedur nahiyəsində və ya yaxınlığında aktiv infeksiya, iltihablı sızanaq, uçuq və ya açıq yara
• Məhsulun komponentlərindən birinə və ya yerli anestetikə qarşı allergik reaksiya tarixçəsi
• Qabarıq çapıq (keloid) yaratmağa meyil
• İmmun sistemə təsir edən xəstəliklər və ya dərmanlar: toxumanın verəcəyi cavab proqnozlaşdırıla bilməyə bilər; qərar həkimindir.
• Qanaxma pozuntusu və ya qanı durulaşdıran dərman qəbulu: dərmanınızı öz başınıza dayandırmayın; həkiminizlə danışın.
• Eyni nahiyədə tərkibi bilinməyən və ya orqanizmdə həll olmayan köhnə filler olması
• Dodaq və göz ətrafı kimi nazik dərili, çox hərəkətli nahiyələr: bu nahiyələrdə düyün daha asan yaranır və daha çox gözə çarpır; bu məhsullarla prosedurdan adətən çəkinilir.

Bu siyahı tam deyil. Bütün xəstəliklərinizi, qəbul etdiyiniz dərmanları və əlavələri, əvvəllər etdirdiyiniz filler və digər estetik prosedurları tam şəkildə danışın.

Kim aparmalıdır, harada aparılmalıdır?

Bütün fillerlərdə olduğu kimi, bu məhsullarda da ən ciddi risk maddənin təsadüfən damarın içinə vurulması və damarın tıxanmasıdır. FDA bunun toxumanın ölməsinə, görmə itkisinə və insulta səbəb ola biləcəyini bildirir. Hialuron turşusu fillerində həkimin əlində damar tıxanmasına qarşı istifadə edə biləcəyi ferment var; kollageni stimullaşdıran fillerlərdə isə belə həlledici yoxdur. Buna görə prosedur üz anatomiyasını yaxşı bilən və ağırlaşmanı tanıyıb idarə edə bilən həkim tərəfindən, tibb müəssisəsində aparılmalıdır.

Məhsulun durulaşdırılması, hazırlanması və hansı dərinliyə vurulması nəticəyə və düyün riskinə birbaşa təsir edir; bu təfərrüatlar məhsula xasdır. Səlahiyyətlə bağlı ümumi çərçivə “Tibbi estetik prosedurları kim edə bilər” məqaləsində izah olunub. Məhsulun qutusunun sizin qarşınızda açılmasını və məhsulun adı ilə seriya nömrəsinin sizə yazılı verilməsini istəyin.

Prosedurdan əvvəl hazırlıq

• Müayinədə həcm itkisi, dərinin qalınlığı və üzün nisbətləri qiymətləndirilir; məqsəd, seansların sayı və gözlənilən müddət müzakirə olunur.
• Əvvəllər etdirdiyiniz bütün fillerlər barədə, məhsulun adını bilməsəniz belə, deyin.
• Göyərməni artıra bilən dərmanlar və əlavələr barədə həkiminizdən məlumat alın; reseptlə qəbul etdiyiniz dərmanları özünüz dayandırmayın.
• Yaxın vaxtda planlaşdırılan diş müalicəsi, peyvənd və ya qızdırmalı xəstəlik varsa, bildirin; vaxtı həkiminiz qiymətləndirir.
• Nəticə yavaş gələcəyi üçün proseduru vacib tədbirə çatdırmağa çalışmayın; ilk günlərdəki şişkinlik və göyərmə üçün də vaxt saxlayın.
• Razılıq formunu tələsmədən oxuyun; məhsulun əridilə bilmədiyinin sizə açıq izah olunduğuna əmin olun.

Prosedur günü addım-addım

1. Həkim üzünüzü sakit vəziyyətdə və mimika zamanı qiymətləndirir; vurulacaq nahiyələri işarələyir. Adətən foto ilə qeyd aparılır.
2. Məlumatlandırılmış razılıq formu oxunur, risklər və seçimlər müzakirə olunur, forma imzalanır.
3. Dəri antiseptik məhlulla təmizlənir.
4. Narahatlığı azaltmaq üçün keyidici krem çəkilə bilər; bəzi məhsullar yerli anestetiklə qarışdırılaraq hazırlanır.
5. Məhsul nazik iynə və ya ucu küt kanüllə, kiçik miqdarlarla dərialtına və ya daha dərinə vurulur. Hansı alətin istifadə olunacağına həkim qərar verir; heç bir alət damar tıxanması riskini aradan qaldırmır.
6. Prosedur boyu həkim dərinin rəngini və sizin reaksiyanızı izləyir. Qəfil, şiddətli və ya qeyri-adi ağrı, görmədə dəyişiklik və ya başgicəllənmə hiss etsəniz, dərhal deyin.
7. Prosedurun sonunda nahiyəyə həkim tərəfindən masaj edilə bilər. Ayrılmazdan əvvəl dərinin rəngi yoxlanılır; qulluq tövsiyələri və həkimlə əlaqə məlumatı verilir.

Keyitmə aparılsa da, prosedur ağrısız deyil; çox insan sancma, təzyiq və dolğunluq hissini təsvir edir.

Prosedurdan sonra: ilk 24 saat, ilk həftə, ilk ay

• İlk 24 saat: şişkinlik, qızartı, həssaslıq və iynə yerlərində göyərmə ola bilər. Dərinin rəngini bir neçə dəfə yoxlayın. İntensiv idmandan, saunadan, hamamdan və çox isti mühitlərdən uzaq durun.
• İlk həftə: şişkinlik və göyərmə getdikcə azalır. Daşıyıcı maye və ya gel sorulduqca ilk gündəki dolğunluq azala bilər; bu, məhsulun təsir etmədiyi demək deyil.
• Masaj: yalnız həkiminiz tövsiyə edibsə və tövsiyə etdiyi qaydada edin. Tövsiyə olunmayıbsa, nahiyəni basmayın, ovuşdurmayın.
• İlk ay: yeni kollagen yavaş əmələ gəlir; nəzərəçarpan dəyişiklik hələ görünməyə bilər. Əllə hiss olunan bərkimə, topa və ya yeni şişkinlik hiss etsəniz, növbəti seansı gözləmədən həkiminizə bildirin.

Masaj lazımdırmı? Göstərişlər niyə fərqlidir?

Poli-L-süd turşusu prosedurlarından sonra illərlə düyün əmələ gəlməsini azaltmaq məqsədilə pasiyentlərə gündə bir neçə dəfə, günlərlə davam edən mütəmadi masaj tövsiyə olunub. Bu tövsiyənin nə dərəcədə zəruri olması mübahisəlidir. Müasir durulaşdırma və inyeksiya texnikası ilə aparılan 20 nəfərlik randomizə olunmuş tədqiqatda masaj edən və etməyən qruplarda altı aylıq izləmədə düyün müşahidə olunmayıb, nəticə də fərqli olmayıb. Tədqiqat kiçikdir və tək başına qəti nəticəyə gəlmək üçün kifayət deyil.

Buna görə həkimlər arasında təcrübə fərqləri var və masaj göstərişi məhsuldan asılı olaraq da dəyişir. İnternetdə oxuduğunuz qaydaya görə deyil, proseduru aparan həkimin sizə verdiyi göstərişə görə hərəkət edin. Həftələr sonra yaranan bərkiməni isə masajla dağıtmağa çalışmayın; əvvəlcə müayinə lazımdır.

Gözlənilən yan təsirlər, düyün və qranulyoma riski

• Şişkinlik, qızartı və həssaslıq: əksər hallarda günlər ərzində azalır.
• Göyərmə: iynə yerlərində tez-tez olur.
• Müvəqqəti dolğunluq və gərginlik hissi
• İlk həftələrdə toxunduqda hiss olunan, kənardan görünməyən kiçik bərkimələr

Bu məhsul qrupuna xas ən vacib problem düyündür. Düyün dərialtında əllə hiss olunan, bəzən də kənardan görünən bərk topadır. Elmi mənbələr iki ayrı vəziyyəti bir-birindən fərqləndirir: ilk həftələrdə yaranan düyünlər əksər hallarda məhsulun bir nöqtədə toplanması və ya çox səthə vurulması ilə bağlıdır. Qranulyoma isə orqanizmin hissəciklərə qarşı verdiyi həddindən artıq iltihabi cavabdır; adətən aylarla davam edən səssiz dövrdən sonra və çox vaxt prosedur aparılan bütün nöqtələrdə eyni vaxtda üzə çıxır.

Kalsium hidroksilapatitin durulaşdırılaraq vurulmasına dair konsensus sənədi bildirir ki, nazik və tünd rəngli dəridə az durulaşdırılmış məhsulun həddindən artıq səthə vurulması daha çox problemə səbəb ola bilər. Polikaprolakton üçün bir həkimin 1.111 prosedurunu retrospektiv araşdıran tədqiqatda düyün və ya qranulyoma bildirilməyib, prosedurların təxminən iyirmidə birində iki həftədən çox davam edən şişkinlik müşahidə olunub. Bu tədqiqat tək mərkəzlidir və məlumatların bir hissəsi telefon danışıqlarına əsaslanır; riskin həqiqətən nə qədər olduğunu göstərmək üçün kifayət deyil. Eyni tədqiqat bu məhsulun da fermentlə aradan qaldırıla bilmədiyini vurğulayır.

Düyünlərin və qranulyomaların müalicəsi məhsulun əridilə bilməməsi səbəbindən çətindir; həkim vəziyyətə görə izləmə, nahiyəyə dərman inyeksiyası və ya başqa üsulları nəzərdən keçirir. Ətraflı məlumat “Daimi və yarımdaimi fillerlərin ağırlaşmaları” məqaləsində, bütün fillerlərdə rast gəlinə bilən problemlər isə “Filler ağırlaşmaları” məqaləsində izah olunub.

Bu əlamətlərdə nə etmək lazım olduğu “Fillerdən sonra nə vaxt təcilidir” məqaləsində addım-addım izah olunub. Təcili yardım şöbəsində hansı məhsulun vurulduğunu və onun hialuron turşusu olmadığını deyin.

Rentgen, diş şəkli və ya tomoqrafiya çəkdirərkən niyə deməlisiniz?

FDA bildirir ki, kalsium hidroksilapatit orqanizmdə qaldığı müddətdə rentgendə görünəcək və altındakı strukturları kölgələyə bilər. Stomatologiya və radiologiya nəşrlərində bu fillerin çənə şəkillərində və kompüter tomoqrafiyasında sıx, parlaq sahələr şəklində göründüyü bildirilib. Beş pasiyentdən ibarət klinik hal seriyasında eyni fillerin xərçəngin izlənməsində istifadə olunan PET müayinəsində də toplanma göstərdiyi və yalançı müsbət tapıntıya səbəb ola biləcəyi qeyd olunub.

Bu, fillerin zərərli olduğu demək deyil; lakin şəkli şərh edən həkim bunu bilməlidir. Diş və ya çənə şəkli, tomoqrafiya, MRT və ya PET çəkdirərkən üzünüzə və ya əlinizə hansı fillerin, nə vaxt vurulduğunu diş həkiminizə və radiologiya komandasına deyin. Buna görə məhsulun adını və prosedurun tarixini saxlamağınız vacibdir. Poli-L-süd turşusunun və polikaprolaktonun görüntüləmədəki görünüşü barədə bu məqalənin mənbələrində kifayət qədər məlumat yoxdur; buna baxmayaraq hər filler barədə məlumat vermək düzgündür.

Neçə seans lazımdır, nəticə nə vaxt görünür, nə qədər davam edir?

Seansların sayı maddədən, nahiyədən və həcm itkisinin dərəcəsindən asılı olaraq dəyişir. FDA bildirir ki, poli-L-süd turşusu bir neçə aya yayılan bir sıra inyeksiyalarla vurulur, təsiri həftələr ərzində getdikcə nəzərəçarpan olur və iki ilədək davam edə bilər. Kalsium hidroksilapatit üçün FDA təxminən 18 aylıq təsir müddəti göstərir. Bu müddətlər orta məlumatlardır; sizdə nə qədər davam edəcəyini əvvəlcədən demək olmaz.

Nəticə yavaş gəldiyi üçün səbir lazımdır. İlk seansdan sonrakı həftələrdə 'heç nə dəyişmədi' hissi tez-tez yaranır. Bu dövrdə tələsik əlavə məhsul vurdurmaq kollagen cavabı üzə çıxanda geri qaytarıla bilməyən artıqlığa səbəb ola bilər; əlavə prosedur qərarı müayinə ilə verilməlidir.

Real gözlənti: nəyi edə bilməz?

• Nəzərəçarpan sallanmanı yığmır; cərrahi liftinq prosedurunu əvəz etmir.
• İncə səthi xətləri, ləkələri və ya məsamələri düzəltmir.
• Prosedur günü görünən dolğunluq son nəticə deyil; nəticə aylar ərzində üzə çıxır.
• Nə qədər kollagen əmələ gələcəyini əvvəlcədən bilmək olmur; üzün iki yarısı arasında fərq qala bilər.
• Nəticəyə zəmanət vermək olmaz və bəyənilməsə, əridilərək geri qaytarıla bilməz.
• Qocalmanı dayandırmır; təsir zamanla azalır.

Alternativlər

Yanaq və çənə xəttinə yönəlmiş həcm prosedurları “Çənə və yanaq filleri” məqaləsində, dərinin keyfiyyətinə yönəlmiş inyeksiyalar isə “Dərini yeniləyən inyeksiyalar (skin booster)” məqaləsində işıqlandırılıb.

Bu məzmun məlumat xarakterlidir; müayinəni əvəz etmir. Sizə uyğun üsulu yalnız həkim qiymətləndirməsi ilə müəyyən etmək olar.