Tərləmə müalicəsinin yan təsirləri: əldə zəiflik, keyimə, yanıq

Tərləmə müalicəsindən sonra hansı yan təsirlər olur?

Estetik mərkəzlərdə həddindən artıq tərləmə (hiperhidroz) üçün ən çox üç üsul təklif olunur: dərinin içinə vurulan botulinum toksin (xalq arasında 'botoks') inyeksiyası, qoltuqaltında tər vəzilərini istiliklə zədələyən mikrodalğalı termoliz cihazları və əllər və ayaqlar üçün iontoforez (sudan zəif elektrik cərəyanının keçirilməsi). Onların hər birinin yan təsir profili fərqlidir. Ortaq cəhət problemlərin böyük hissəsinin müalicə olunan nahiyə ilə məhdud və müvəqqəti olmasıdır.

Bu yazı üsulların necə tətbiq edildiyini və kimə uyğun olduğunu yenidən izah etmir; bunun üçün “Həddindən artıq tərləmənin (hiperhidroz) müalicəsi” yazımıza baxa bilərsiniz. Burada prosedurdan sonra yaranan əlamətlərdən hansının gözlənilən, hansının həkimlə məsləhətləşməyi tələb edən, hansının təcili olduğunu ayırmağınıza kömək etməyi qarşıya məqsəd qoyuruq. Üzə vurulan botulinum toksinə xas yan təsirlər (göz qapağının düşməsi, qaş asimmetriyası kimi) “Botulinum toksindən sonra yan təsirlər” yazımızda ətraflı izah edilib.

Qoltuqaltına botulinum toksindən sonra yan təsirlər: nə gözləmək olar?

Qoltuqaltına botulinum toksin həddindən artıq tərləmədə ən çox araşdırılmış tətbiqdir. Bu mövzuda böyük, plasebo nəzarətli tədqiqatda yan təsir bildirənlərin payı dərman qrupunda 11 faiz, plasebo qrupunda 5 faiz olub; fərq statistik baxımdan əhəmiyyətli deyildi. Yəni insanların çoxu ciddi yan təsir yaşamayıb. Üzdən fərqli olaraq, qoltuqaltında göz qapağına və ya mimika əzələlərinə təsir edən problemlər gözlənilmir. Çox nadir rast gəlinən, dərmanın uzaq nahiyələrə yayılması əlamətləri isə hər nahiyədə eyni dərəcədə təcilidir; udmada, danışıqda və ya nəfəs almada çətinlik olarsa, dərhal 112-yə (və ya yerli təcili yardım nömrəsinə) zəng edin.

• İynə yerlərində ağrı və həssaslıq: çoxlu kiçik inyeksiya edildiyi üçün gözlənilir, adətən elə həmin gün və ya bir neçə gün ərzində azalır.
• Kiçik göyərmələr və yüngül qaşınma: adətən öz-özünə keçir.
• Baş ağrısı və əzələ ağrısı: nadir hallarda bildirilir, çox vaxt qısamüddətlidir.
• Qol əzələlərində yüngül ağrı və ya yorğunluq hissi: inyeksiya nahiyəsinə yaxın əzələlərdə qısa müddət ola bilər.
• İnfeksiya: nadirdir; günlər ərzində artan qızartı, istilik və axıntı həkimə müraciət üçün səbəbdir. Təfərrüat üçün “Estetik prosedurdan sonra infeksiya” yazımıza baxa bilərsiniz.

Ovuc içinə botulinum toksindən sonra əldə zəiflik niyə olur, nə qədər davam edir?

Ovuc içində dəri nazikdir, onun altındakı kiçik əl əzələləri isə dəriyə yaxındır. Dərinin içinə vurulan dərmanın bir hissəsi bu əzələlərə çata və barmaqların incə hərəkətlərini müvəqqəti zəiflədə bilər. 24 nəfərlik kiçik tədqiqatda əl sıxma gücü dəyişmədiyi halda, iki barmaqla sıxma gücü (məsələn, açarı barmaq ucları ilə tutmaq) iki həftə sonra nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb; daha yüksək doza qrupunda azalma daha çox olub. Güc zamanla bərpa olunub, lakin altı ay sonra belə başlanğıca nisbətən bir qədər aşağı ölçülüb. Bu tədqiqat kiçikdir və nəticələri hər tətbiqə ümumiləşdirmək olmaz.

Bu zəiflik insanların çoxunda gündəlik işlərə mane olmur, lakin bəzi işlərdə hiss olunur. Buna görə ovuc içinə tətbiqdən əvvəl əl bacarığı tələb edən işiniz, imtahanınız və ya vacib iş qrafikiniz varsa, vaxtı həkiminizlə danışmağınız faydalıdır. Ovuc içi həm də həssas nahiyədir və tətbiq qoltuqaltına nisbətən daha ağrılıdır; ağrını azaltma üsullarını əvvəlcədən soruşun.

• Hiss oluna biləcək hallar: düymə bağlamaq, qələm tutmaq, telefonda yazmaq, banka açmaq, musiqi aləti çalmaq, incə əl işləri.
• Əlinizdə gücün azaldığını hiss etsəniz, çətinlik çəkdiyiniz işləri qeyd edin və nəzarət zamanı həkiminizə danışın; həkim növbəti tətbiqdə planı buna görə dəyişə bilər.
• Zəiflik yalnız əldə deyil, qolda, boyunda, udmada və ya danışıqda da varsa, bu, yerli təsir deyil; gözləmədən təcili yardım alın.
• Əldə gücün azalması ilə yanaşı keyimə, göyərmə və ya soyuqluq varsa, bu, gözlənilən təsir deyil; həkiminizlə həmin gün əlaqə saxlayın.

Ayaqaltına tətbiq: ağrı və yeriyərkən narahatlıq

Ayaqaltı da ovuc içi kimi həssas nahiyədir; tətbiq ağrılı ola bilər və ilk günlərdə basqı ilə bağlı həssaslıq, yeriyərkən narahatlıq hiss oluna bilər. Britaniya Dermatoloqlar Assosiasiyası ovuc içi və ayaqaltında botulinum toksinin əl və ayaq əzələlərində müvəqqəti zəiflik yarada bildiyini və ağrılı olduğunu, buna görə bu nahiyələrdə tez-tez istifadə edilmədiyini qeyd edir. Ayaqaltında istifadə ilə bağlı tədqiqatlar məhduddur; təsir müddəti qoltuqaltına nisbətən daha qısa ola bilər.

Tərləmə üçün botulinum toksindən sonra tərləmə artırmı?

Kompensator tərləmə müalicə olunan nahiyədə tərləmə azaldıqda bədənin başqa nahiyələrində tərləmənin nəzərəçarpacaq dərəcədə artmasıdır. Mənbələrdə bu problem əsasən simpatektomiya əməliyyatı (döş qəfəsində tərləməni idarə edən sinir zəncirinə edilən müdaxilə) ilə əlaqələndirilir; bu əməliyyatdan sonra insanların çoxunda müəyyən dərəcədə kompensator tərləmə yaranır və qarında, kürəkdə və ya ayaqlarda görülür.

Botulinum toksin, mikrodalğalı termoliz və ya iontoforez üçün nəzərəçarpan kompensator tərləmə araşdırdığımız mənbələrdə tipik yan təsir kimi təsvir edilmir. Bəzi insanlar qoltuqaltına tətbiqdən sonra kürəkdə və ya sinədə daha çox tərlədiklərini hiss etdiklərini deyirlər; bunun həqiqi artım, yoxsa diqqətin tərləyən nahiyəyə yönəlməsi olduğu yaxşı məlum deyil. Botulinum toksinin təsiri müvəqqəti olduğu üçün belə dəyişiklik olsa belə, təsir zəiflədikcə aradan qalxması gözlənilir. Başqa nahiyələrdə gündəlik həyatı pozacaq qədər nəzərəçarpan yeni tərləmə olarsa, onun başqa səbəbi olub-olmadığını yoxlamaq üçün həkiminizlə məsləhətləşin.

Mikrodalğalı termolizdən sonra şişkinlik, keyimə və sinirlərin təsirlənməsi

Mikrodalğalı termoliz qoltuqaltı dərisinin altındakı tər vəzilərini istiliklə zədələyən cihaz müalicəsidir. Zədələnən tər vəziləri yenidən yaranmadığı üçün onun təsiri botulinum toksindən fərqli olaraq müvəqqəti deyil; bu da yan təsirləri və qərarı vacib edir. Qoltuqaltında botulinum toksinlə müqayisə edən kiçik tədqiqatda iki üsul bir ilin sonunda oxşar tərləmə azalması təmin edib; mikrodalğa tərəfində qoltuqaltı tüklərində də azalma müşahidə edilib.

• Gözlənilən: prosedurdan sonra qoltuqaltında şişkinlik, həssaslıq, ağrı və toxunduqda bərkimə hissi. Çox vaxt günlər ərzində azalır.
• Sorucu başlıqla bağlı izlər: cihazın dərini özünə çəkdiyi yerdə müvəqqəti qırmızı izlər qala bilər.
• Hissiyyat dəyişikliyi: qoltuqaltı dərisində və ya qolun daxili səthində müvəqqəti keyimə və ya gizilti bildirilib.
• Rəng dəyişikliyi və yanıq: Amerika Dermatologiya Akademiyası rəng dəyişikliyini, daha ciddi olaraq isə yanığı və uzun sürən sinir ağrısını mümkün yan təsirlər sırasında sayır.

Nadir, lakin ciddi vəziyyət qoldakı sinirlərin təsirlənməsidir. Klinik hal təsvirlərində prosedurdan sonra qolda və əldə hissiyyat itkisi və güc itkisi yaranan insanlar təsvir edilib; bildirilən bir halda altı aylıq fizioterapiyaya baxmayaraq tam bərpa olmayıb. Bildirişi edən müəlliflər qoltuqaltında yağ toxuması az olan arıq insanlarda daha aşağı enerji ilə başlamağı tövsiyə ediblər. Bu halların nə qədər tez-tez olduğu məlum deyil. Prosedurdan sonra qolunuzda, əlinizdə və ya barmaqlarınızda keyimə, zəiflik və ya elektrik cərəyanı vurması kimi ağrı hiss etsəniz, keçməsini gözləmədən həmin gün həkiminizə bildirin.

İontoforez: gizilti, yanma və dərinin qıcıqlanması

İontoforez adətən yaxşı qəbul edilən üsuldur. Ovuc içi tərləməsində aparılan kiçik, nəzarətli tədqiqatda iki həftəlik müalicədə yalnız bir nəfərdə yerli yan təsir müşahidə edilib. Amerika Dermatologiya Akademiyası cihazdan istifadə zamanı yüngül yanma və ya gizilti hissi ola biləcəyini, düzgün istifadə edilmədikdə yüngül yanıq yarana biləcəyini qeyd edir.

• Seans zamanı gizilti, iynə batması hissi və ya yüngül yanma gözlənilə bilər; dözülməz ağrı olarsa, seansı dayandırın və parametrləri həkiminizlə danışın.
• Dəridə kiçik kəsik və ya çat varsa, cərəyan həmin nöqtədə toplanaraq daha çox yanma yarada bilər.
• Seansdan sonra quruluq, qızartı və ya qabıqlanma ola bilər.
• Su toplayan, qartmaq bağlayan və ya günlər ərzində sağalmayan sahə yanıq ola bilər; yeni seansa başlamazdan əvvəl həkiminizə göstərin.
• Kardiostimulyatorunuz, bədəninizdə metal implant varsa və ya hamiləsinizsə, iontoforezdən əvvəl bunu mütləq həkiminizə deyin.

Hansı üsulda hansı problem önə çıxır?

Tərləməniz əvvəlcə tibbi baxımdan araşdırılmalıdırmı?

Həddindən artıq tərləməsi olanların çoxunda əsasda duran xəstəlik yoxdur; buna birincili hiperhidroz deyilir və adətən iki tərəfdə simmetrik olaraq qoltuqaltında, ovuc içində, ayaqaltında və ya üzdə müşahidə olunur. Lakin tərləmə xəstəliyin və ya qəbul edilən dərmanın nəticəsi də ola bilər (ikincili hiperhidroz). Bu halda estetik prosedur tərləməni bir müddət azaltsa belə, əsl səbəbi gizlədə bilər. Beynəlxalq mənbələr ikincili səbəblərin istisna edilməsini müalicədən əvvəlki ilk addım sayır.

Aşağıdakı xüsusiyyətlərdən biri varsa, estetik tətbiqdən əvvəl həkiminizdən tərləmənizi qiymətləndirməsini istəyin. Bu xüsusiyyətlər sizdə xəstəlik olduğu demək deyil; yalnız araşdırılması lazım olduğunu göstərir.

• Müəyyən nahiyələrlə məhdudlaşmayan, bütün bədəndə yayılmış tərləmə
• Bir tərəfdə və ya qeyri-müntəzəm paylanmış tərləmə
• Yetkin yaşda, aydın səbəb olmadan yeni başlayan tərləmə
• Yuxudan oyadan, yataq dəstini isladan gecə tərləmələri
• Arıqlama, qızdırma, ürəkdöyünmə, titrəmə və ya halsızlıqla müşayiət olunan tərləmə
• Yeni başlanan dərmandan sonra yaranan tərləmə (dərmanınızı özünüz dayandırmayın, həkiminizlə məsləhətləşin)

Həkiminiz lazım olarsa, qanda şəkər və ya qalxanabənzər vəzi testləri kimi müayinələr təyin edə bilər. Qəbul etdiyiniz dərmanların prosedurlarla qarşılıqlı təsiri barədə “Dərman qəbul edənlərdə və xroniki xəstəlikdə tibbi estetika” yazımız yol göstərə bilər.

Problem hiss etsəniz, nə etməlisiniz?

1. Əlamətin nə vaxt başladığını, hansı prosedurdan sonra olduğunu və azalıb-azalmadığını qeyd edin; dəyişən sahə varsa, hər gün eyni işıqda fotosunu çəkin.
2. Ovuc içinə tətbiqdən sonra çətinlik çəkdiyiniz işləri konkret yazın (məsələn, düymə bağlamaq, qələm tutmaq).
3. Qolda keyimə və ya güc itkisi, su toplayan yanıq, artan qızartı və axıntı kimi hallarda həmin gün proseduru edən həkimlə əlaqə saxlayın.
4. Həkiminiz tövsiyə etmirsə, nahiyəyə isti tətbiq, masaj, ev üsulları və ya reseptsiz krem tətbiq etməyin.
5. Proseduru edən mərkəzlə əlaqə saxlaya bilmirsinizsə, prosedur məlumatlarınızla dermatologiya poliklinikasına və ya təcili yardım şöbəsinə müraciət edin. Addım-addım yanaşma üçün “Estetik prosedurdan sonra ağırlaşma yaranarsa nə etməli” yazımıza baxa bilərsiniz.

Sübutlar barədə dürüst qeyd

Həddindən artıq tərləmə müalicələri ilə bağlı aparılan tədqiqatların çoxu kiçikdir və bir-birindən fərqli üsullarla aparılıb. İngiltərədə aparılmış geniş icmal ümumi sübutların məhdud olduğunu, ən güclü sübutun qoltuqaltında botulinum toksin üçün olduğunu qeyd edib. Ovuc içi və ayaqaltı tətbiqləri, mikrodalğalı termoliz və iontoforez üçün yan təsirlərin tezliyi dəqiq məlum deyil. Cihazlarla bağlı ciddi yan təsirlərin bir hissəsi yalnız ayrı-ayrı klinik hal təsvirlərindən öyrənilib. Buna görə prosedurdan əvvəl həkiminizdən sizə təklif edilən üsulun mümkün yan təsirlərini və problem yaranarsa, necə izləniləcəyinizi açıq izah etməsini istəyin.

Bu məzmun məlumat məqsədi daşıyır; müayinəni əvəz etmir. Əlamətlərinizin mənası və sizə uyğun müalicə yalnız həkim qiymətləndirməsi ilə müəyyən edilə bilər.