Dərman qəbul edənlərdə və xroniki xəstəlikdə tibbi estetika: nəyə diqqət etməli, həkimdən nə soruşmalı?

Dərman və ya xroniki xəstəlik estetik prosedura maneədirmi?

Əksər hallarda xeyr. Lakin eyni prosedur müxtəlif insanlarda fərqli risklər daşıyır. Qanı durulaşdıran dərman qəbul edən şəxsdə göyərmə ehtimalı artır; qan şəkəri nəzarətsiz olan şəxsdə infeksiya və yaranın sağalması problemləri daha çox önəm qazanır; keloidə meyilli şəxsdə dərini zədələyən prosedurlar çapıq qoya bilər. Həkimin vəzifəsi bu riskləri ölçüb-biçmək, lazım olduqda proseduru dəyişmək, təxirə salmaq və ya etməməyi tövsiyə etməkdir.

Bu mövzularda sübutların böyük hissəsi ekspert konsensus hesabatlarına, icmallara və klinik təcrübəyə əsaslanır; bir çox sual üçün hər kəsə uyğun gələn vahid qayda yoxdur. Buna görə də aşağıdakı məlumatlar ümumi çərçivədir və müayinəni əvəz etmir. Prosedurdan əvvəl həkimə veriləcək məlumatların tam siyahısı üçün “Tibbi estetik prosedurdan əvvəl hazırlıq: həkimə nə deməli, vaxt seçimi və prosedur günü” məqaləmizə baxa bilərsiniz.

Xülasə cədvəli: vəziyyət, nəyə diqqət etməli və həkimdən nə soruşmalı

Qanı durulaşdıran dərman qəbul edirəmsə, nə dəyişir?

Qanı durulaşdıran dərmanlar iki əsas qrupdur: laxtalanma sisteminə təsir edən antikoaqulyantlar (məsələn, varfarin, rivaroksaban, apiksaban, dabiqatran) və qan lövhəciklərinə təsir edən antiaqreqantlar (məsələn, asetilsalisil turşusu, klopidoqrel). Bu dərmanlar əsasən insult, infarkt və ya damar tıxanması kimi ciddi hadisələrin qarşısını almaq üçün təyin edilir.

Dəri cərrahiyyəsinə dair müasir icmal bu dərmanların prosedur dövründə necə idarə ediləcəyinə dair razılaşdırılmış təlimatın olmadığını, praktikanın həkimdən həkimə dəyişdiyini, dərmanın dayandırılmasının isə insult, infarkt və damar tıxanması kimi hadisələrin riskini artırdığını vurğulayır. Botulinum toksin (xalq arasında 'botoks') və hialuron turşusu filleri üçün hazırlanmış konsensus hesabatı da resept üzrə qanı durulaşdıran dərman qəbul edənlərə prosedur edilə biləcəyini və fayda-zərər balansının bu dərmanların dayandırılması tərəfində olmadığını bildirir.

• Gözlənilən əsas fərq daha çox və daha uzun sürən göyərmədir; bunu əvvəlcədən bilmək və proseduru buna görə planlaşdırmaq kifayət edə bilər.
• Həkiminiz daha az travmatik texnika seçə, proseduru seanslara bölə və ya bəzi nahiyələrdə proseduru tövsiyə etməyə bilər.
• Dərmanda hər hansı dəyişiklik lazımdırsa, bu qərarı dərmanı yazan kardioloq, nevroloq, hematoloq və ya terapevt verir.
• Reseptsiz qəbul etdiyiniz ağrıkəsicilər, həmçinin balıq yağı, E vitamini, sarımsaq, zəncəfil, ginkgo kimi əlavələr də laxtalanmaya təsir edə bilər; bunları da deyin.

Göyərmənin gedişatı və nə vaxt narahat olmaq lazım olduğu barədə “Göyərmə və şişkinlik: estetik prosedurdan sonra nə qədər davam edir, necə azalır, nə vaxt narahat olmalı?” məqaləmizi oxuya bilərsiniz.

İzotretinoin qəbul edərkən və ya dayandırdıqdan sonra prosedur etdirmək olarmı?

Uzun illər ağızdan izotretinoin qəbul edənlərdə və dərmanı dayandırdıqdan sonrakı 6–12 ay ərzində lazer, pilinq və oxşar prosedurların yaranın pis sağalmasına və çapıq əmələ gəlməsinə səbəb ola biləcəyi öyrədilib. Sonradan bu yanaşmanın 1980-ci illərdə dərc olunmuş az sayda kiçik hal seriyasına əsaslandığı üzə çıxıb.

2017-ci ildə dərc olunmuş iki ayrı konsensus işi (biri JAMA Dermatology jurnalında dərc olunmuş sistematik icmal, digəri Amerika Dermatoloji Cərrahiyyə Cəmiyyətinin işçi qrupunun hesabatı) mövcud nəşrləri yenidən qiymətləndirib. Ümumi nəticə budur: izotretinoin qəbul edən və ya yaxınlarda dayandırmış şəxslərdə səthi kimyəvi pilinq, lazer epilyasiyası, damar lazerləri, həmçinin ablyativ olmayan və fraksion lazerlər kimi prosedurları təxirə salmağa haqq qazandıracaq kifayət qədər sübut tapılmayıb. Bunun əksinə, mexaniki dermabraziya və bütün üzə tətbiq edilən tam ablyativ lazer kimi dərin və intensiv prosedurlar bu dövrdə tövsiyə edilməyib.

• Bu hesabatlar 'hər prosedur təhlükəsizdir' demir; qərarın prosedurun növünə və dərinliyinə görə ayrı-ayrılıqda verilməli olduğunu deyir.
• Dərmanın istifadə təlimatında gözləmə tövsiyəsi qalmaqda davam edir və bir çox həkim, xüsusilə dərin prosedurlarda gözləməyə üstünlük verir. Hər iki yanaşmanı həkimlə danışaraq qiymətləndirmək olar.
• İzotretinoin dərini qurudur və həssaslaşdırır; buna görə də depilyasiya (mumla) kimi sadə tətbiqlərdə belə qıcıqlanma ola bilər. Qəbul etdiyinizi hər prosedurdan əvvəl deyin.
• Estetik prosedur etdirmək üçün izotretinoini öz qərarınızla dayandırmayın və ya qəbul qaydasını dəyişməyin.

Sızanaq izlərinin müalicə variantları üçün “Sızanaq (akne) izləri: növləri, müalicə variantları və real gözləntilər” məqaləmizə baxa bilərsiniz.

İmmun sistemi zəiflədən dərman, diabet və autoimmun xəstəlik

Filler prosedurlarına dair konsensus hesabatı infeksiya riskini qiymətləndirərkən immunitetin zəifləmiş olmasını, nəzarətsiz 2-ci tip diabeti, xroniki və ya təkrarlanan dəri xəstəliklərini və əvvəllər yaşanmış filler problemlərini soruşulmalı olan vəziyyətlər sırasına daxil edir. Bu vəziyyətlər proseduru avtomatik qadağan etmir; lakin həkimin proseduru seçərkən, hazırlayarkən və sizi izləyərkən daha diqqətli davranmasını tələb edir.

Autoimmun xəstəliklərdə həmin hesabat xəstəliyi nəzarət altında olan şəxslərdə fillerin mütləq maneə olmadığını və hər pasiyentin ayrıca qiymətləndirilməli olduğunu bildirir. Fillerdən sonra gec dövrdə yaranan reaksiyaları araşdıran başqa bir konsensus hesabatı isə aktiv autoimmun xəstəliyi və yaxın vaxtda aparılmış diş müalicəsini pasiyentlə bağlı mümkün risk amilləri sırasında sayır. Bu sahədəki tədqiqatlar məhduddur; buna görə də xəstəliyin kəskinləşmə dövründə prosedurun təxirə salınması geniş yayılmış yanaşmadır.

• Xəstəliyinizin adını, hazırkı vəziyyətini və qəbul etdiyiniz bütün dərmanları (bioloji dərmanlar və kortizon daxil) deyin.
• Sizi izləyən revmatoloq, endokrinoloq, nefroloq və ya onkoloqun rəyinin alınmasını istəyə bilərsiniz.
• Diabetiniz varsa, son dövrdəki qan şəkəri nəzarətinizi bölüşün; nəzarət yaxşı deyilsə, prosedurun təxirə salınması tövsiyə oluna bilər.
• Prosedurdan sonra qızartı, istilik, axıntı, qızdırma və ya həftələr sonra üzə çıxan bərk şişkinliklər olarsa, gözləmədən həkiminizə müraciət edin. Təfərrüatlar üçün “Estetik prosedurdan sonra infeksiya: əlamətlər, uçuğun alovlanması, gec infeksiya və nə etməli?” məqaləmizə baxın.
• Sinir-əzələ birləşməsinə təsir edən xəstəliklər (məsələn, miasteniya qravis) botulinum toksin baxımından ayrıca vacibdir; belə diaqnozunuz varsa, mütləq bildirin.

Keloid və ya qabarıq çapıq meyilliliyi

Keloid yaranın sərhədlərini aşaraq böyüyən qabarıq çapıqdır və dərini zədələyən istənilən müdaxilədən sonra yarana bilər. Amerika Dermatologiya Akademiyası keloidə meyilli insanlara kosmetik prosedurdan və ya əməliyyatdan əvvəl bunu həkimə deməyi, prosedur yenə də istənilirsə, əvvəlcə kiçik sınaq sahəsi ilə başlamağı və həmin nahiyədə qalınlaşma olub-olmadığını izləməyi tövsiyə edir. ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) də həddindən artıq çapıq əmələ gətirməyə meyilli insanlarda fillerlərin təhlükəsizliyinin məlum olmadığını bildirir.

Praktikada bu, bütün prosedurlardan uzaq durmaq demək deyil. Dərini zədələməyən və ya çox az zədələyən prosedurlarla ablyativ lazer, orta və dərin pilinq, sapla liftinq kimi daha çox toxuma zədəsi yaradan prosedurlar eyni riski daşımır. Hansı prosedurun sizin üçün uyğun olduğuna əvvəlki çapıqlarınızı və ailə keçmişinizi qiymətləndirən həkim qərar verir.

Təkrarlanan uçuq keçmişi

Uçuq (herpes) virusu orqanizmdə səssiz qalır və dəri travması, günəş, qızdırma və ya stress kimi amillərlə yenidən aktivləşə bilər. Estetik prosedurlardan sonra uçuğun alovlanmasının nadir olduğu qəbul edilir, lakin tezliyinə dair etibarlı məlumat yoxdur. Alovlanma öz-özünə sağalsa da, ağrılı ola bilər; lazer və ya pilinqlə soyulmuş dəridə yayılarsa, çapıq qoya bilər.

• Dodaq və ağız ətrafı inyeksiyaları, ablyativ lazerlər və orta-dərin pilinqlər uçuq baxımından daha çox önəm daşıyır.
• Həkiminiz keçmişinizə və prosedura görə profilaktik antiviral müalicə planlaşdıra bilər. Bu dərmanlar reseptlə və həkimin müəyyən etdiyi qaydada istifadə olunur; evdə qalan dərmanı özbaşına istifadə etməyin.
• Prosedur günü gizildəmə, göynəmə və ya qabarcıq kimi uçuq əlamətləri varsa, prosedur adətən təxirə salınır.

Lazer və pilinqə xas məlumatlar üçün “Fraksion lazer: sızanaq izləri, qırışlar və dəri toxuması üçün nə dərəcədə uyğundur?” və “Kimyəvi pilinq: nədir, kimə uyğundur, sağalma prosesi necə keçir?” məqalələrimizə baxa bilərsiniz.

Qərar necə verilir?

Yaxşı qiymətləndirmədə həkim əvvəlcə prosedurun sizə verəcəyi faydanı, sonra sizin vəziyyətinizə xas riskləri ölçüb-biçir. Nəticə həmişə 'edilir' olmaya bilər: prosedurun təxirə salınması, daha yüngül seçimə keçilməsi, seansların sayının artırılması və ya prosedurun tövsiyə edilməməsi də düzgün qərarlardır. Dərmanınızı yazan həkimdən rəy istənməsi gecikmə deyil, təhlükəsizlik addımıdır.

Hamiləlik və əmizdirmə dövrü ayrı mövzudur; onu “Hamiləlik və əmizdirmədə tibbi estetika: hansı prosedurlar təxirə salınmalı, həkimlə nə danışmalı?” məqaləmizdə araşdırırıq. Xəstəlik və dərman keçmişinizi ətraflı soruşmayan, müayinə etmədən prosedur təklif edən yerlərə qarşı diqqətli olun; bu mövzuda “Tibbi estetikada klinika və həkim seçimi: 10 bəndlik təhlükəsizlik yoxlama siyahısı” məqaləmizdən faydalana bilərsiniz.