پزشکی زیبایی در مصرف دارو و بیماری‌های مزمن: به چه نکاتی باید توجه کرد و از پزشک چه باید پرسید؟

آیا دارو یا بیماری مزمن مانع اقدام زیبایی است؟

در بیشتر موارد خیر. اما یک اقدام یکسان در افراد مختلف خطرهای متفاوتی دارد. در کسی که رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کند احتمال کبودی بیشتر است؛ در کسی که قند خونش کنترل نشده، مشکلات عفونت و ترمیم زخم اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ در کسی که تمایل به کلوئید دارد، اقداماتی که به پوست آسیب می‌زنند ممکن است اسکار به جا بگذارند. وظیفهٔ پزشک سنجیدن این خطرهاست و در صورت لزوم تغییر دادن اقدام، به تعویق انداختن آن یا توصیه به انجام ندادن آن.

بخش بزرگی از شواهد در این زمینه‌ها بر گزارش‌های اجماع متخصصان، مقالات مروری و تجربهٔ بالینی استوار است؛ برای بسیاری از پرسش‌ها یک قاعدهٔ واحد که برای همه صدق کند وجود ندارد. از این رو اطلاعات زیر یک چارچوب کلی است و جایگزین معاینه نیست. برای فهرست کامل اطلاعاتی که پیش از اقدام باید به پزشک داد، مقالهٔ «آمادگی پیش از اقدام پزشکی زیبایی: آنچه باید به پزشک گفت، زمان‌بندی و روز درمان» را بخوانید.

جدول خلاصه: وضعیت، نکات قابل توجه و پرسش از پزشک

اگر رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنم، چه چیزی تغییر می‌کند؟

رقیق‌کننده‌های خون دو گروه اصلی دارند: داروهای ضدانعقاد که بر سیستم انعقاد اثر می‌گذارند (برای مثال وارفارین، ریواروکسابان، آپیکسابان، دابیگاتران) و داروهای ضدپلاکت که بر پلاکت‌ها اثر می‌گذارند (برای مثال استیل‌سالیسیلیک اسید، کلوپیدوگرل). این داروها بیشتر برای پیشگیری از رویدادهای جدی مانند سکتهٔ مغزی، حملهٔ قلبی یا انسداد رگ تجویز می‌شوند.

یک مرور به‌روز دربارهٔ جراحی پوست تأکید می‌کند که دستورالعمل مورد اجماعی دربارهٔ نحوهٔ مدیریت این داروها در دورهٔ اقدام وجود ندارد و رویه از پزشکی به پزشک دیگر متفاوت است؛ اما قطع دارو خطر رویدادهایی مانند سکتهٔ مغزی، حملهٔ قلبی و انسداد رگ را افزایش می‌دهد. یک گزارش اجماع که برای توکسین بوتولینوم (در زبان عامه 'بوتاکس') و فیلر هیالورونیک اسید تهیه شده نیز بیان می‌کند که می‌توان برای کسانی که رقیق‌کنندهٔ خون نسخه‌ای مصرف می‌کنند اقدام انجام داد و توازن سود و زیان به سود قطع این داروها نیست.

• تفاوت اصلی قابل انتظار، کبودی بیشتر و طولانی‌تر است؛ دانستن این موضوع از پیش و برنامه‌ریزی اقدام بر همین اساس ممکن است کافی باشد.
• پزشکتان ممکن است روشی با آسیب کمتر انتخاب کند، اقدام را به چند جلسه تقسیم کند یا در برخی نواحی اقدام را توصیه نکند.
• اگر تغییری در دارو لازم باشد، این تصمیم را پزشک قلب، مغز و اعصاب، خون یا داخلی که دارو را تجویز کرده می‌گیرد.
• مسکن‌هایی که بدون نسخه مصرف می‌کنید و مکمل‌هایی مانند روغن ماهی، ویتامین E، سیر، زنجبیل و جینکو هم ممکن است بر انعقاد اثر بگذارند؛ این‌ها را هم بگویید.

دربارهٔ سیر کبودی و اینکه چه زمانی باید نگران شد، مقالهٔ «کبودی و تورم: پس از اقدام زیبایی چقدر طول می‌کشند، چگونه کم می‌شوند و چه زمانی باید نگران شد؟» را بخوانید.

آیا هنگام مصرف ایزوترتینوئین یا پس از قطع آن می‌توان اقدام انجام داد؟

سال‌های طولانی آموزش داده می‌شد که در کسانی که ایزوترتینوئین خوراکی مصرف می‌کنند و تا 6–12 ماه پس از قطع آن، لیزر، لایه‌برداری و اقدامات مشابه ممکن است به ترمیم ضعیف زخم و ایجاد اسکار منجر شوند. بعدها نشان داده شد که این رویکرد بر تعداد اندکی گزارش موردی کوچک که در دههٔ 1980 منتشر شده بودند استوار بوده است.

دو مطالعهٔ اجماع جداگانه که در سال 2017 منتشر شدند (یکی مرور نظام‌مندی که در مجلهٔ JAMA Dermatology منتشر شد و دیگری گزارش کارگروه انجمن جراحی پوست آمریکا) انتشارات موجود را دوباره ارزیابی کردند. نتیجهٔ مشترک این است: در کسانی که ایزوترتینوئین مصرف می‌کنند یا اخیراً آن را قطع کرده‌اند، شواهد کافی برای توجیه به تعویق انداختن اقداماتی مانند لایه‌برداری شیمیایی سطحی، لیزر موهای زائد، لیزرهای عروقی و لیزرهای غیرابلیتیو و فرکشنال یافت نشد. در مقابل، اقدامات عمیق و شدیدی مانند درم‌ابریژن مکانیکی و لیزر کاملاً ابلیتیو روی تمام صورت در این دوره توصیه نشدند.

• این گزارش‌ها نمی‌گویند 'هر اقدامی ایمن است'؛ می‌گویند تصمیم باید بر اساس نوع و عمق اقدام، جداگانه گرفته شود.
• توصیهٔ صبر کردن همچنان در دستور مصرف دارو وجود دارد و بسیاری از پزشکان، به‌ویژه در اقدامات عمیق، صبر کردن را ترجیح می‌دهند. هر دو رویکرد را می‌توان با گفت‌وگو با پزشک سنجید.
• ایزوترتینوئین پوست را خشک و حساس می‌کند؛ از این رو حتی در کارهای ساده‌ای مانند اپیلاسیون با موم هم ممکن است تحریک ایجاد شود. پیش از هر اقدامی بگویید که آن را مصرف می‌کنید.
• ایزوترتینوئین را برای انجام اقدام زیبایی به تصمیم خودتان قطع نکنید یا مقدار آن را تغییر ندهید.

برای گزینه‌های درمان جای جوش مقالهٔ «جای جوش (اسکار آکنه): انواع، روش‌های درمان و انتظارات واقع‌بینانه» را بخوانید.

داروی سرکوب‌کنندهٔ ایمنی، دیابت و بیماری خودایمنی

گزارش اجماع دربارهٔ تزریق فیلر، هنگام ارزیابی خطر عفونت، سرکوب ایمنی، دیابت نوع 2 کنترل‌نشده، بیماری‌های پوستی مزمن یا عودکننده و مشکلات قبلی با فیلر را در شمار وضعیت‌هایی می‌آورد که باید دربارهٔ آن‌ها پرسید. این وضعیت‌ها به‌خودی‌خود اقدام را ممنوع نمی‌کنند؛ اما لازم می‌کنند پزشک هنگام انتخاب اقدام، آماده‌سازی و پیگیری شما با احتیاط بیشتری رفتار کند.

همان گزارش دربارهٔ بیماری‌های خودایمنی بیان می‌کند که در افرادی که بیماری‌شان تحت کنترل است، فیلر منع مطلق ندارد و هر بیمار باید جداگانه ارزیابی شود. گزارش اجماع دیگری که واکنش‌های دیررس پس از فیلر را بررسی کرده، بیماری خودایمنی فعال و درمان دندانپزشکی اخیر را در شمار عوامل خطر احتمالی مربوط به بیمار می‌آورد. پژوهش‌ها در این زمینه محدودند؛ از این رو به تعویق انداختن اقدام در دورهٔ شعله‌ور شدن بیماری رویکردی رایج است.

• نام بیماری، وضعیت فعلی آن و همهٔ داروهایی را که مصرف می‌کنید (از جمله داروهای بیولوژیک و کورتون) بگویید.
• می‌توانید بخواهید نظر پزشک روماتولوژی، غدد، کلیه یا انکولوژی که شما را پیگیری می‌کند گرفته شود.
• اگر دیابت دارید، وضعیت کنترل قند خون خود در دورهٔ اخیر را در میان بگذارید؛ اگر کنترل خوب نباشد، ممکن است به تعویق انداختن اقدام توصیه شود.
• اگر پس از اقدام قرمزی، گرمی، ترشح، تب یا تورم‌های سفتی که هفته‌ها بعد ظاهر می‌شوند پیش آمد، بی‌درنگ به پزشکتان مراجعه کنید. برای جزئیات مقالهٔ «عفونت پس از اقدامات زیبایی: علائم، عود تبخال، عفونت دیررس و آنچه باید کرد» را بخوانید.
• بیماری‌هایی که محل اتصال عصب و عضله را درگیر می‌کنند (برای مثال میاستنی گراویس) از نظر توکسین بوتولینوم اهمیت ویژه‌ای دارند؛ اگر چنین تشخیصی دارید، حتماً بگویید.

تمایل به کلوئید یا اسکار برجسته

کلوئید اسکار برجسته‌ای است که از مرز زخم فراتر می‌رود و رشد می‌کند و ممکن است پس از هر نوع اقدامی که به پوست آسیب می‌زند ایجاد شود. آکادمی پوست آمریکا به افرادی که تمایل به کلوئید دارند توصیه می‌کند این موضوع را پیش از اقدام زیبایی یا جراحی به پزشک بگویند؛ و اگر همچنان اقدام را می‌خواهند، نخست با یک ناحیهٔ آزمایشی کوچک شروع شود و ضخیم شدن یا نشدن آن ناحیه پیگیری شود. سازمان غذا و داروی آمریکا هم بیان می‌کند که ایمنی فیلرها در افرادی که تمایل به ایجاد اسکار بیش از حد دارند شناخته‌شده نیست.

در عمل این به معنای دوری از همهٔ اقدامات نیست. اقداماتی که به پوست آسیب نمی‌زنند یا آسیب بسیار اندکی می‌زنند با اقداماتی که آسیب بافتی بیشتری ایجاد می‌کنند، مانند لیزر ابلیتیو، لایه‌برداری متوسط و عمیق و لیفت با نخ، خطر یکسانی ندارند. اینکه کدام اقدام برای شما مناسب است را پزشکی تعیین می‌کند که اسکارهای قبلی و سابقهٔ خانوادگی شما را ارزیابی می‌کند.

سابقهٔ تبخال مکرر

ویروس تبخال در بدن خاموش می‌ماند و ممکن است با عواملی مانند آسیب پوستی، آفتاب، تب یا استرس دوباره فعال شود. پذیرفته شده که عود تبخال پس از اقدامات زیبایی کم پیش می‌آید، اما دادهٔ قابل‌اعتمادی دربارهٔ فراوانی آن وجود ندارد. هرچند عود تبخال خودبه‌خود بهبود می‌یابد، ممکن است دردناک باشد؛ اگر روی پوستی که با لیزر یا لایه‌برداری برداشته شده گسترش یابد، ممکن است اسکار به جا بگذارد.

• تزریق‌های اطراف لب و دهان، لیزرهای ابلیتیو و لایه‌برداری‌های متوسط تا عمیق از نظر تبخال اهمیت بیشتری دارند.
• پزشکتان ممکن است بر اساس سابقهٔ شما و نوع اقدام، درمان ضدویروسی پیشگیرانه برنامه‌ریزی کند. این داروها با نسخه و به شکلی که پزشک تعیین می‌کند مصرف می‌شوند؛ داروی باقی‌مانده در خانه را خودسرانه مصرف نکنید.
• اگر روز اقدام علائم تبخال مانند مورمور شدن، سوزش یا تاول دارید، اقدام معمولاً به تعویق می‌افتد.

برای اطلاعات ویژهٔ لیزر و لایه‌برداری مقاله‌های «لیزر فرکشنال: برای جای جوش، چین و چروک و بافت پوست تا چه حد مناسب است؟» و «لایه‌برداری شیمیایی: چیست، برای چه کسانی مناسب است و دورهٔ بهبودی چگونه است» را بخوانید.

تصمیم چگونه گرفته می‌شود؟

در یک ارزیابی خوب، پزشک نخست سودی را که اقدام برای شما دارد و سپس خطرهای ویژهٔ وضعیت شما را می‌سنجد. نتیجه همیشه 'انجام می‌شود' نیست: به تعویق انداختن اقدام، رفتن به سراغ گزینه‌ای سبک‌تر، افزایش تعداد جلسات یا توصیه نکردن اقدام هم تصمیم‌های درستی هستند. درخواست نظر از پزشکی که داروی شما را تجویز کرده تأخیر نیست، بلکه یک گام ایمنی است.

دوران بارداری و شیردهی موضوع جداگانه‌ای است؛ آن را در مقالهٔ «پزشکی زیبایی در بارداری و شیردهی: کدام اقدامات باید به تعویق بیفتند و چه باید با پزشک در میان گذاشت؟» بررسی کرده‌ایم. در برابر مراکزی که سابقهٔ بیماری و دارویی شما را با جزئیات نمی‌پرسند و بدون معاینه اقدام پیشنهاد می‌کنند هوشیار باشید؛ در این باره می‌توانید از مقالهٔ «فهرست ایمنی 10 ماده‌ای برای انتخاب کلینیک و پزشک در پزشکی زیبایی» کمک بگیرید.