فیلر دائمی و نیمهدائمی یعنی چه؟
فیلرها بر اساس مدت زمانی که بدن آن‌ها را از بین می‌برد گروه‌بندی می‌شوند. فیلرهای هیالورونیک اسید به‌مرور توسط بدن تجزیه می‌شوند و در صورت لزوم با آنزیم هیالورونیداز حل می‌شوند. عبارت 'فیلر دائمی' در این مقاله به این معنا نیست که نتیجه‌ای تا پایان عمر می‌ماند؛ فقط نام گروهی از فراورده‌هاست که نشان می‌دهد فراورده ماده‌ای دارد که در بدن حل نمی‌شود.
- سیلیکون مایع: ماده‌ای با غلظتی شبیه روغن که در بدن حل نمی‌شود. ممکن است در امتداد بافت چربی و رگ‌ها پخش شود.
- فیلرهای حاوی میکروکره‌های PMMA (پلی‌متیل‌متاکریلات): دانه‌های پلاستیکی بسیار ریز دارند؛ این دانه‌ها در بدن باقی می‌مانند.
- ژل پلی‌آکریل‌آمید: ژلی با درصد بالای آب که در بدن حل نمی‌شود. در برخی کشورها به‌طور گسترده به کار رفته و بعدها به دلیل عوارض دیررس زیر سؤال رفته است.
- فیلرهای موسوم به نیمهدائمی: در زبان عامه این عبارت برای فیلرهای حاوی کلسیم هیدروکسی‌آپاتیت یا پلی‌ال‌لاکتیک اسید هم به کار می‌رود که بیش از هیالورونیک اسید باقی می‌مانند و هدفشان تحریک ساخت کلاژن است. این فراورده‌ها به‌مرور توسط بدن تجزیه می‌شوند؛ اما با آنزیم حل نمی‌شوند و ممکن است ندول ایجاد کنند.
برای عوارض کلی فیلرهای هیالورونیک اسید می‌توانید مقاله‌های «عوارض فیلرها» و «فیلر هیالورونیک اسید» را ببینید. این مقاله بر مشکلات ویژهٔ فیلرهایی تمرکز دارد که حل نمی‌شوند یا مدت طولانی باقی می‌مانند.
چرا فیلر دائمی سال‌ها بعد مشکل ایجاد می‌کند؟
بدن ماده‌ای را که حل نمی‌شود جسم خارجی می‌شناسد و پیرامون آن را مانند یک پوشش در بر می‌گیرد. در بیشتر افراد این روند بی‌صدا می‌ماند. اما در برخی افراد دستگاه ایمنی در برابر این ماده پاسخ التهابی بیش از حدی نشان می‌دهد. چون فراورده در بدن باقی می‌ماند، خطر هم سال‌ها ادامه دارد: مشکل ممکن است ماه‌ها و حتی سال‌ها پس از تزریق پدیدار شود.
به همین دلیل، فرد اغلب ممکن است تزریق فیلر را فراموش کرده باشد یا هرگز نام فراورده را ندانسته باشد. وقتی در صورت تورمی بی‌دلیل پیدا می‌شود، ممکن است تزریق‌های گذشته به ذهن نرسند.
گرانولوم چیست؟ علائم آن کدام‌اند؟
گرانولوم جسم خارجی، تجمعی از بافت التهابی است که بدن در برابر مادهٔ فیلر می‌سازد. منابع علمی گزارش می‌کنند که گرانولوم معمولاً پس از یک دورهٔ بی‌علامت چندماهه پدیدار می‌شود و اغلب هم‌زمان در همهٔ نقاطی که فیلر تزریق شده دیده می‌شود. از این نظر با سفتی‌هایی که در هفته‌های نخست پس از تزریق به دلیل تجمع فراورده احساس می‌شوند فرق دارد.
- تورم‌های سفت و قابل لمس در نواحی تزریق که ممکن است به‌تدریج بزرگ شوند
- قرمزی یا تغییر رنگ کبودمایل در ناحیه
- حساسیت به لمس، گاهی احساس کشیدگی و درد
- گاهی تشدید پس از یک عفونت، بیماری شبیه آنفلوانزا یا درمان دندان
در سیلیکون، گرانولوم‌ها و دیگر مشکلات دیررس ممکن است سال‌ها پس از تزریق دیده شوند؛ متخصصان می‌گویند این مشکلات کمتر خودبه‌خود بهبود می‌یابند و ممکن است با وجود درمان کاملاً برطرف نشوند.
چرا دانستن نوع فیلر قبلی تا این اندازه مهم است؟
وقتی در صورت تورم یا سفتی تازه‌ای پیدا می‌شود، یکی از نخستین پرسش‌های پزشک این است که پیش‌تر در کدام ناحیه، چه زمانی و چه نوع فیلری تزریق شده است. این اطلاعات کمک می‌کند معلوم شود مشکل به فیلر هیالورونیک اسید مربوط است یا به فراورده‌ای که حل نمی‌شود، و گزینه‌های درمان را مستقیماً تغییر می‌دهد. برای نمونه، در فیلر هیالورونیک اسید حل کردن با آنزیم یک گزینه است، اما در سیلیکون چنین گزینه‌ای وجود ندارد.
بسیاری از افراد نام فراوردهٔ تزریقی سال‌ها پیش را نمی‌دانند؛ گاهی تزریق در کشوری دیگر یا بیرون از مرکز درمانی انجام شده است. لازم نیست خجالت بکشید یا آن را پنهان کنید: حتی اگر نام فراورده را نمی‌دانید، گفتن تاریخ تزریق، ناحیه، مدت دوام اثر و آنچه در آن زمان به شما گفته شده، برای ارزیابی درست بسیار ارزشمند است. پزشک در صورت نیاز ممکن است با تصویربرداری‌هایی مانند سونوگرافی سرنخ‌های بیشتری دربارهٔ نوع فراورده بیابد.
آیا فیلر دائمی جابه‌جا می‌شود؟
بله، این مشکلی شناخته‌شده است. به‌ویژه سیلیکون مایع ممکن است به‌آسانی در فضاهای میان بافت‌ها و در بافت چربی پخش شود. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأکید می‌کند که سیلیکون ممکن است در بدن جابه‌جا شود، این می‌تواند عوارض جانبی را شدیدتر کند و بیرون آوردن آن با جراحی را دشوار یا ناممکن سازد. بنابراین شگفت‌آور نیست که فیلری در لب، دور چشم یا گونه سال‌ها بعد در ناحیهٔ مجاور تورم ایجاد کند.
تزریق سیلیکون به باسن یا سینه برای فرم‌دهی بدن خطر بسیار بیشتری دارد: سیلیکون ممکن است وارد رگ‌ها شود و رگ‌های ریه، قلب یا مغز را مسدود کند. FDA هشدار داده که این نوع تزریق‌ها ممکن است به مرگ بینجامند.
عفونت و بیوفیلم در فیلر دائمی
فیلری که حل نمی‌شود سطحی فراهم می‌کند که باکتری‌ها می‌توانند به آن بچسبند. باکتری‌ها در آنجا ممکن است به‌صورت لایه‌ای نازک و محافظت‌شده به نام بیوفیلم زندگی کنند. در پژوهشی روی بیمارانی که مشکلات دیررس مربوط به ژل پلی‌آکریل‌آمید داشتند، در بیشتر نمونه‌های گرفته‌شده باکتری‌هایی یافت شد که به‌طور معمول روی پوست وجود دارند؛ این باکتری‌ها حتی سال‌ها پس از تزریق نشان داده شدند.
بیوفیلم ممکن است با تورم، قرمزی و ترشح مکرر همراه باشد؛ تشخیص آن با آزمایش‌های معمول ممکن است دشوار باشد و ممکن است به درمان‌های دارویی کوتاه‌مدت پاسخ ندهد. برای علائم کلی عفونت می‌توانید مقالهٔ «عفونت پس از اقدامات زیبایی» را ببینید.
مشکلات مربوط به فیلرهایی که در بدن حل نمی‌شوند ممکن است حتی سال‌ها بعد پدیدار شوند و درمانشان دشوارتر است. اگر نوع فیلری را که پیش‌تر تزریق کرده‌اید می‌دانید، پیش از هر اقدام تازه حتماً آن را به پزشکتان بگویید.
Dr. Hamza Gemiciمدیر پزشکی Doktorclub · پزشک زیبایی
چرا آنزیم حل‌کنندهٔ فیلر، فیلر دائمی را حل نمی‌کند؟
هیالورونیداز آنزیمی است که فقط هیالورونیک اسید را تجزیه می‌کند. سیلیکون، PMMA، پلی‌آکریل‌آمید، کلسیم هیدروکسی‌آپاتیت و پلی‌ال‌لاکتیک اسید ساختار شیمیایی متفاوتی دارند؛ آنزیم بر آن‌ها اثر نمی‌کند. به همین دلیل گزینهٔ 'فیلر را حل کنیم' برای این فراورده‌ها وجود ندارد.
یک استثنا درخور توجه است: گاهی در طول سال‌ها فراورده‌های گوناگونی در یک ناحیه تزریق شده است. در چنین وضعیت مختلطی، پزشک ممکن است حل کردن بخش هیالورونیک اسید را، اگر وجود داشته باشد، بررسی کند؛ اما بخشی که حل نمی‌شود در جای خود باقی می‌ماند.
گزینه‌های درمان کدام‌اند؟ پزشک چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؟
درمان بر اساس نوع مشکل، جنس فراورده، ناحیه و مدت علائم، برای هر فرد جداگانه برنامه‌ریزی می‌شود. پزشک نخست شرح حال دقیقی می‌گیرد و معاینه می‌کند؛ ممکن است روش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی و گاهی نمونه‌برداری از بافت (بیوپسی) یا کشت درخواست شود. سپس ممکن است یکی یا چند تا از این رویکردها را در نظر بگیرد:
- پیگیری: پیگیری نزدیک در سفتی‌های کوچک، ثابت و بی‌آزار.
- تزریق دارو به ناحیه: داروهایی برای مهار التهاب در گرانولوم؛ این درمان‌ها تنظیم مقدار و پیگیری لازم دارند و ممکن است عوارضی مانند نازک شدن پوست داشته باشند.
- درمان دارویی خوراکی: درمان‌هایی که پزشک هنگام احتمال عفونت یا بیوفیلم انتخاب و پیگیری می‌کند.
- تخلیه: در تجمع‌های حاوی مایع یا ملتهب.
- روش‌های به کمک لیزر: در برخی مراکز برای بیرون آوردن بخشی از فراورده از ناحیه به کار می‌روند؛ شواهد محدود است.
- بیرون آوردن با جراحی: چون گرانولوم ممکن است مانند انگشت در بافت اطراف پیش برود، اغلب آخرین گزینه به شمار می‌رود. بیرون آوردن همیشه کامل نیست؛ خطرهای خاص خود مانند اسکار، تغییر شکل و آسیب عصبی را دارد.
مدیریت این مشکلات تجربه می‌خواهد و گاهی همکاری متخصصان پوست، جراحی پلاستیک، چشم‌پزشکی یا بیماری‌های عفونی را لازم دارد. با رویکردهایی که راه‌حلی سریع و قطعی وعده می‌دهند با احتیاط برخورد کنید.
طبیعی است، باید با پزشک مشورت کرد یا اورژانسی است؟
ابزار مرتبط با این مقالهآیا این طبیعی است؟ بررسی 30 ثانیه‌ای
می‌توانید زیر نظر داشته باشید
هیچ‌یک از علائم فهرست‌شده را علامت نزده‌اید. در مقاله، این موارد به‌عنوان یافته‌های مورد انتظار آمده‌اند:
- سفتی کوچک و ثابتی که سال‌هاست تغییر نکرده و درد ندارد (با این حال یک بار معاینه شوید)
- احساس کشیدگی خفیف و گذرا در ناحیهٔ شناخته‌شدهٔ فیلر
- اگر علامتی ندارید، فقط پیش از اقدامات تازه فیلر قدیمی خود را به پزشک بگویید
اگر علائم شما بدتر شد یا علامت تازه‌ای پیدا شد، با پزشک خود مشورت کنید.
| می‌توانید زیر نظر داشته باشید | با پزشکتان مشورت کنید | اورژانسی |
|---|---|---|
| سفتی کوچک و ثابتی که سال‌هاست تغییر نکرده و درد ندارد (با این حال یک بار معاینه شوید) | سفتی‌هایی که تازه پیدا شده‌اند، بزرگ می‌شوند یا تعدادشان زیاد می‌شود | اختلال بینایی، اختلال گفتار، از دست رفتن قدرت: 112 (یا شمارهٔ اورژانس محل زندگی خود) |
| احساس کشیدگی خفیف و گذرا در ناحیهٔ شناخته‌شدهٔ فیلر | تورم، قرمزی یا رنگ کبودمایل مکرر | تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه (به‌ویژه اگر سیلیکون به بدن تزریق شده باشد): 112 |
| اگر علامتی ندارید، فقط پیش از اقدامات تازه فیلر قدیمی خود را به پزشک بگویید | جابه‌جا شدن فیلر به ناحیهٔ مجاور، تغییر شکل صورت | تب بالا، قرمزی که به‌سرعت گسترش می‌یابد، درد شدید: بدون تأخیر به اورژانس |
بدون معطلی با 112 تماس بگیرید
- تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه
- از دست رفتن بینایی، تاری دید یا دوبینی
- اختلال گفتار، کج شدن صورت، ضعف در دست یا پا
- تورم سریعاً رو به افزایش در صورت، لب یا زبان
فوراً به پزشکتان مراجعه کنید
- قرمزی، گرما و درد رو به افزایش همراه با تب در ناحیهٔ فیلر
- ترشح از پوست یا باز شدن پوست
- تورم سفتی که در مدت کوتاه به‌طور آشکار بزرگ می‌شود
برای تغییر رنگ ناگهانی و درد پس از فیلری که به‌تازگی تزریق شده، هشدارهای مقالهٔ «پس از فیلر چه زمانی اورژانسی است» معتبر است.
در خانه چه کارهایی می‌توانید بکنید و چه کارهایی نباید بکنید؟
- تغییر را با تاریخ و عکس ثبت کنید؛ اندازه و تغییر رنگ آن را یادداشت کنید.
- سعی کنید به یاد آورید که در گذشته کدام فراورده، در کدام ناحیه و در چه تاریخی تزریق شده است؛ اگر مدرکی دارید، همراه ببرید.
- تب، دندان‌درد یا عفونتی را که به‌تازگی داشته‌اید به پزشک بگویید.
این کارها را انجام ندهید:
- سفتی را ماساژ ندهید، فشار ندهید و با سوزن سوراخ نکنید.
- بدون مشورت با پزشک از گرما استفاده نکنید.
- خودسرانه آنتی‌بیوتیک، داروی کورتون‌دار یا کرم مصرف نکنید.
- برای پوشاندن مشکل، فیلر تازه‌ای در همان ناحیه تزریق نکنید.
- از اینترنت 'حل‌کنندهٔ فیلر' یا فراورده‌های مشابه نخرید.
برای کاهش خطر
- پیش از درمان نام و نوع فراورده‌ای را که برایتان به کار می‌رود و اینکه در بدن حل می‌شود یا نه بپرسید؛ این اطلاعات را کتبی بخواهید.
- همهٔ فیلرهایی را که پیش‌تر تزریق کرده‌اید، حتی اگر نام فراورده را نمی‌دانید، پیش از هر اقدام تازه بگویید.
- تزریق سیلیکون مایع یا مواد مشابه را برای فرم‌دهی بدن، به‌ویژه در باسن و سینه، نپذیرید.
- از تزریق در مکان‌هایی که مرکز درمانی نیستند، مانند خانه، هتل یا سالن زیبایی، دوری کنید؛ برای جزئیات می‌توانید مقالهٔ «محصولات تقلبی و تزریق‌های زیرپله‌ای» را ببینید.
- اگر در صورتتان فیلر قدیمی دارید و به اقدام تازه‌ای فکر می‌کنید، پزشک ممکن است بخواهد نخست ناحیه را ارزیابی کند.
- وقتی مشکلی پیش می‌آید، آرام بمانید و گام‌به‌گام پیش بروید: مقالهٔ «اگر پس از اقدام زیبایی عارضه‌ای پیش آمد چه باید کرد» در این زمینه راهنمایی می‌کند.
دانش علمی کجا محدود است؟
دقیقاً معلوم نیست مشکلات دیررس مربوط به فیلرهای دائمی چند وقت یک بار رخ می‌دهند؛ داده‌ها بیشتر بر گزارش‌های مجموعه‌موارد و تجربهٔ متخصصان استوارند. پژوهش‌های قوی که گزینه‌های درمان را با هم مقایسه کنند اندک‌اند. بنابراین توصیه‌های پزشک شما ویژهٔ خود شما خواهد بود و ممکن است با گذشت زمان تغییر کند.
پرسش‌هایی که بهتر است از پزشک بپرسید
- فیلری که پیش‌تر برایم تزریق شده ممکن است از چه نوعی باشد و چگونه می‌توانیم آن را بفهمیم؟
- این سفتی ممکن است گرانولوم باشد، تجمع فراورده یا عفونت؟
- آیا سونوگرافی یا آزمایش دیگری لازم است؟
- آیا هیالورونیداز در وضعیت من مؤثر است یا نه؟
- چه درمان‌هایی پیشنهاد می‌کنید و عوارض جانبی احتمالی هر کدام چیست؟
- اگر بیرون آوردن با جراحی لازم شود، آیا می‌توان همهٔ فیلر را بیرون آورد و آیا اسکار می‌ماند؟
- آیا وضعیت‌هایی مانند درمان دندان، واکسن یا عفونت ممکن است مشکلم را تشدید کنند؟
- آیا در آینده انجام اقدام تازه در این ناحیه برای من مناسب است؟
پرسش‌های متداول
فیلر دائمی چقدر بعد ممکن است مشکل ایجاد کند؟
مشکلاتی مانند گرانولوم، عفونت یا جابه‌جایی مربوط به فیلرهایی که حل نمی‌شوند، ممکن است ماه‌ها و حتی سال‌ها بعد پدیدار شوند. تا زمانی که فراورده در بدن باقی است، خطر کاملاً از میان نمی‌رود. اگر متوجه تورم تازه‌ای شدید، فیلرهای قدیمی خود را هم به پزشک بگویید.
آیا فیلر سیلیکونی را می‌توان حل کرد؟
خیر. آنزیم هیالورونیداز که برای حل کردن فیلر به کار می‌رود فقط هیالورونیک اسید را حل می‌کند؛ بر سیلیکون اثر ندارد. در مشکلات مربوط به سیلیکون درمان‌های دارویی و گاهی جراحی در نظر گرفته می‌شود، اما بیرون آوردن کامل سیلیکون همیشه ممکن نیست.
آیا تزریق سیلیکون به صورت قانونی و ایمن است؟
در آمریکا، FDA صراحتاً اعلام می‌کند که سیلیکون مایع تزریقی برای هیچ کاربرد زیبایی، از جمله فرم‌دهی صورت یا بدن، تأیید نشده است. سیلیکون ممکن است جابه‌جا شود و به انسداد رگ و تغییر شکلی بینجامد که بازگرداندنش دشوار است. برای مقررات ترکیه با پزشکی که تزریق را انجام می‌دهد و منابع رسمی مشورت کنید.
آیا گرانولوم خودبه‌خود برطرف می‌شود؟
برخی واکنشهای خفیف ممکن است به‌مرور کم شوند؛ اما بیشتر گرانولوم‌های مربوط به فیلرهای دائمی درمان لازم دارند و کمتر خودبه‌خود بهبود می‌یابند. ارزیابی زودهنگام ممکن است درمان را آسان‌تر کند. سعی نکنید آن را با ماساژ یا گرما برطرف کنید.
آیا فیلر نیمهدائمی هم همین خطرها را دارد؟
فیلرهایی که مدت طولانی‌تری باقی می‌مانند، مانند کلسیم هیدروکسی‌آپاتیت یا پلی‌ال‌لاکتیک اسید، به‌مرور توسط بدن تجزیه می‌شوند و از این نظر با فیلرهایی که حل نمی‌شوند فرق دارند. با این حال ممکن است ندول ایجاد کنند و با هیالورونیداز حل نمی‌شوند. خطرهای آن‌ها بسته به فراورده و روش تزریق فرق می‌کند؛ با پزشکتان صحبت کنید.
نمی‌دانم چه فیلری تزریق کرده‌ام؛ چه باید بکنم؟
می‌توانید از مرکز یا پزشکی که تزریق را انجام داده سوابق را بخواهید. اگر به آن‌ها دسترسی ندارید، اطلاعاتی مانند تاریخ تزریق، ناحیه و مدت دوام اثر در آن زمان هم به پزشک کمک می‌کند. در صورت نیاز، تصویربرداری‌هایی مانند سونوگرافی ممکن است دربارهٔ نوع فراورده سرنخ بدهند.
آیا می‌توان روی فیلر دائمی قدیمی فیلر تازه تزریق کرد؟
این تصمیم معاینه لازم دارد. تصور می‌شود اقدامات تازه در ناحیه‌ای که فراوردهٔ قدیمی در آن است ممکن است مشکلات را برانگیزد یا وضعیت را پیچیده‌تر کند. پزشک ممکن است بخواهد نخست ناحیه را ارزیابی کند.
منابع
- Dermal Fillers (Soft Tissue Fillers) — U.S. Food and Drug Administration (FDA)
- FDA warns about illegal use of injectable silicone for body contouring and associated health risks (اطلاعیهٔ مطبوعاتی، 13 نوامبر 2017) — U.S. Food and Drug Administration (FDA), 2017
- Dermal Filler Do's and Don'ts for Wrinkles, Lips and More — U.S. Food and Drug Administration (FDA), 2023
- Foreign body granulomas after all injectable dermal fillers: part 2. Treatment options (Lemperle G, Gauthier-Hazan N). Plast Reconstr Surg 123(6):1864–1873 — Plastic and Reconstructive Surgery, 2009
- Management of complications of injectable silicone (Hexsel D, de Morais MR). Facial Plast Surg 30(6):623–627 — Facial Plastic Surgery, 2014
- Bacterial infection as a likely cause of adverse reactions to polyacrylamide hydrogel fillers in cosmetic surgery (Christensen L و همکاران). Clin Infect Dis 56(10):1438–1444 — Clinical Infectious Diseases, 2013
هیئت متخصصان پزشکی زیبایی
متن اصلی ترکی این مقاله توسط هیئت متخصصان پزشکی زیبایی Doktorclub بررسی شده است. این صفحه ترجمه‌ای است که با متن اصلی مقایسه شده و هنوز توسط پزشکی فارسی‌زبان بررسی نشده است.
