Ertesi gün hapı: kaç saat içinde, hangisi daha etkili?

Acil kontrasepsiyon, korunmasız ya da korunmanın başarısız olduğu ilişkiden sonra gebeliği önlemek için kullanılan yöntemlerdir. En etkilisi bakırlı rahim içi araçtır (bakırlı spiral); ilişkiden sonraki 5 gün içinde takılabilir. Haplar arasında ulipristal asetat 120 saate kadar etkilidir ve levonorgestrelden daha etkilidir; levonorgestrel 72 saat için ruhsatlıdır. Hangisi seçilirse seçilsin, hap mümkün olan en kısa sürede alınmalıdır (CoSRH/FSRH acil kontrasepsiyon rehberi, Nisan 2026).

• Bakırlı RİA acil korunmada en etkili yöntemdir; 5 gün içinde takıldığında gebelik oranı %0,1'in altında bildirilmiştir (CoSRH/FSRH acil kontrasepsiyon rehberi, Nisan 2026 değişikliği).
• Ulipristal asetat (UPA) 120 saate kadar etkili bulunmuştur ve iki büyük randomize çalışmanın meta-analizinde levonorgestrelden (LNG) daha etkilidir; LNG 72 saat için ruhsatlıdır ve 96 saatten sonra etkisiz görünür (CoSRH, 2026).
• Hap, yumurtlama gerçekleştikten sonra alındığında etkili görünmez; bu yüzden beklemek etkinliği düşürür (CoSRH, 2026).
• Kilo 70 kg'ın ya da beden kitle indeksi (BKİ) 26'nın üzerindeyse rehber önce bakırlı RİA'yı, bu uygun değilse UPA'yı önerir; UPA da uygun değilse hekim çift doz LNG'yi düşünebilir (CoSRH, 2026; CoSRH Klinik Etkinlik Birimi açıklaması, 2022).
• Hapı aldıktan sonraki 3 saat içinde kusma olursa doz tekrarı gerekir (CoSRH, 2026; Türkiye'deki ürün kullanma talimatları).
• Adet 7 günden fazla gecikirse ya da son korunmasız ilişkinin üzerinden 21 gün geçtiyse gebelik testi yapılmalıdır (CoSRH, 2026).
• Acil korunma hapları var olan bir gebeliği sonlandırmaz; düşük yaptırmaz (CoSRH, 2026; WHO, 2021).

Acil kontrasepsiyonun üç ana seçeneği vardır: bakırlı rahim içi araç (bakırlı RİA, halk arasında spiral), ulipristal asetat içeren hap ve levonorgestrel içeren hap. Etkinlik sırası bakırlı RİA > UPA > LNG şeklindedir. CoSRH/FSRH: Emergency Contraception, Nisan 2026 değişikliği

Kaynak: CoSRH/FSRH acil kontrasepsiyon rehberi, bölüm 8 ve 9 (Nisan 2026). Yüzdeler, hapı döngünün herhangi bir gününde alan grupların ortalamasıdır; yumurtlamaya çok yakın bir ilişkide tek bir kişinin riski daha yüksek olabilir.

Ertesi gün hapı, adı ne olursa olsun, ertesi günü beklemeden, mümkün olan en kısa sürede alınmalıdır. Haplar temel olarak yumurtlamayı geciktirerek çalışır. LNG, yumurtlamayı tetikleyen LH hormonu yükselmeye başladıktan sonra artık etkili değildir; UPA ise bu yükselişin başlangıcından sonra da yumurtlamayı bir süre geciktirebilir. Bu nedenle rehber, ilişki yumurtlamadan önceki 5 gün içinde gerçekleşmiş olabilirse ya da 96–120 saat geçmişse ilk seçenek olarak UPA'yı önerir. CoSRH, bölüm 8.2 ve 13

Takvim uygulamalarının "düşük risk" tahmini, yumurtlamanın o ay gerçekten ne zaman olduğunu ölçmez. Aynı döngüde birden fazla korunmasız ilişki olduysa ilk ve son ilişkinin tarihini söylemek, hangi yöntemin hâlâ işe yarayacağını belirler.

Evet, azaltabilir; özellikle levonorgestrelde. CoSRH rehberi, kilosu 70 kg'ın ya da BKİ'si 26 kg/m²'nin üzerinde olan kişilerde LNG'nin daha az etkili olabileceğini belirtir. Bu kişiler için öneri sırası şöyledir: uygunsa bakırlı RİA; RİA uygun ya da kabul edilebilir değilse UPA; UPA da uygun değilse çift doz (3 mg) LNG. Rehber, 3 mg LNG'nin bu grupta etkinliğinin bilinmediğini, ancak iyi tolere edildiğini ve farmakokinetik verilerle desteklendiğini yazar. BKİ 30'un ya da kilo 85 kg'ın üzerindeyse UPA'nın da daha az etkili olabileceği ve UPA ile 3 mg LNG'den hangisinin daha etkili olduğunun bilinmediği belirtilir. CoSRH, bölüm 9.2

2022'de yayımlanan küçük bir çalışmada (Edelman ve ark.), BKİ'si 30'un üzerinde olup yumurtlamaya çok yakın dönemde LNG alan 70 kişide çift doz, tek doza göre yumurtlama riskini anlamlı biçimde azaltmadı. CoSRH Klinik Etkinlik Birimi bu çalışmanın ardından önerisini değiştirmedi: kilosu yüksek kişilere önce bakırlı RİA, sonra UPA sunulmalı; LNG en uygun seçenekse hekim bilgilendirilmiş kişiye 3 mg önerebilir. CoSRH CEU açıklaması, 4 Ağustos 2022 Kendi başınıza iki kutu almak yerine bu kararı eczacı ya da hekimle verin.

Rehberin Nisan 2026 değişikliği bir ayrıntı daha ekledi: bakırlı RİA'nın etkinliği kilodan etkilenmez, ancak yüksek BKİ'de RİA'nın yerinden çıkma (atılma) riski daha yüksektir.

Türkiye'deki levonorgestrel kullanma talimatları ise kilo kanıtını "sınırlı ve yetersiz" bulup ilacı vücut ağırlığından bağımsız olarak önerir; kilosu yüksek biri yalnız kutu bilgisine dayanmamalıdır.

Karaciğer enzimlerini uyaran ilaçlar hem UPA'nın hem LNG'nin etkisini azaltabilir; bu etki ilaç bırakıldıktan sonra 28 gün sürebilir. Örnekler arasında bazı epilepsi ilaçları (karbamazepin, fenitoin, fenobarbital, okskarbazepin), tüberküloz ilaçları (rifampisin, rifabutin), bazı HIV ilaçları ve sarı kantaron bulunur. Bu durumda rehber bakırlı RİA'yı önerir; RİA uygun değilse 3 mg LNG düşünülebilir, ancak etkinliği bilinmez. Çift doz UPA önerilmez. CoSRH, bölüm 10.1; MHRA, 2016

İkinci önemli etkileşim hormonların kendi aralarındadır. UPA bir progesteron reseptör düzenleyicisidir; alındıktan sonraki 5 gün içinde progestojen içeren bir ilaç (LNG hapı, doğum kontrol hapı, implant, iğne) alınırsa UPA'nın etkisi azalabilir. Bu nedenle UPA aldıysanız sonraki 5 gün LNG hapı ya da hormonal yöntem başlamayın. Tersine, son 7 gün içinde LNG ya da progestojen alındıysa UPA teorik olarak daha az etkili olabilir. CoSRH, bölüm 10.3 ve 15

UPA, ağızdan steroid ile kontrol edilen ağır astımda uygun değildir.

Hayır. Acil korunma hapları yumurtlamayı önleyerek ya da geciktirerek çalışır; yerleşmiş bir gebeliği bozduğuna ya da bebekte anomaliye yol açtığına dair kanıt yoktur. Bu yüzden aynı döngüde daha önce de korunmasız ilişki olmuşsa hap yine kullanılabilir. Bakırlı RİA ise döllenmeyi önler ve yerleşme başlamadan önce takılacak şekilde zamanlanır. CoSRH, bölüm 7 ve 14; WHO: Emergency contraception Acil kontrasepsiyonun uzun vadeli doğurganlığa etkisi yoktur.

Çoğu kişide sonraki adet beklenen zamanda ya da 7 gün içinde gelir. UPA çalışmalarında kullanıcıların %75'i adetini beklenen tarihte ya da 7 gün içinde gördü; yaklaşık %20'sinde 7 günden uzun gecikme oldu. LNG sonrasında 7 günden uzun gecikme %10'dan azdır. Adet 7 günden fazla gecikirse, her zamankinden belirgin biçimde hafifse ya da gebelik belirtileri varsa gebelik testi yapın. Test, son korunmasız ilişkiden en az 21 gün sonra güvenilir sonuç verir. CoSRH, bölüm 16–17

Hapı aldıktan sonraki 3 saat içinde kusarsanız tekrar doz gerekir; hemen eczacıya başvurun. Bulantı, baş ağrısı, kramp ve ara kanama görülebilir; ara kanamayı adet sanıp testi atlamayın.

Acil korunma hapı, hapı aldıktan sonraki ilişkilere karşı koruma sağlamaz; yumurtlama yalnız ertelendiği için aynı döngüde sonradan olan ilişki gebelik riski taşır. CoSRH'nin önerisi şöyledir: CoSRH, bölüm 18

• LNG sonrasında: uygun hormonal yönteme hemen başlanabilir; yöntem etkili hâle gelene kadar kondom kullanılır ya da ilişkiye girilmez; 21 gün sonra gebelik testi yapılır.
• UPA sonrasında: hormonal yönteme başlamak için 5 gün beklenir. Başladıktan sonra kombine hap, halka veya bant için 7 gün, geleneksel ve desogestrelli yalnız progestojenli hap için 2 gün, drospirenonlu hap, implant ve iğne için 7 gün ek korunma gerekir.
• Bakırlı RİA ile: takıldığı anda düzenli korunma başlar.

Gerekirse aynı döngüde tekrar acil hap kullanılabilir; WHO'nun 2025 uygunluk ölçütleri (6. baskı) bunu kısıtlamasız (kategori 1) sınıflandırır. WHO MEC 6. baskı, 2025 Tek kısıt, UPA aldıktan sonraki 5 gün içinde LNG alınmamasıdır.

Acil kontrasepsiyon cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz. Risk varsa test pencere sürelerine göre planlanmalıdır; ayrıntılar için cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testleri yazımıza bakın.

• Reçete ve ödeme durumu: Türkiye'de levonorgestrel 1,5 mg (ör. Postpill One, Ertes72) ve ulipristal asetat 30 mg (ör. Ella, Josei, Ulpisad) içeren ürünler TİTCK ruhsatlıdır ve e-reçete sisteminde "normal" (beyaz) reçete grubundadır; kırmızı veya yeşil reçete gibi kontrole tabi değildir (TİTCK SKRS listesi, 29 Eylül 2026). Bu ürünler SGK geri ödeme listesinde (EK-4/A) yer almaz; ücreti kişi öder. TİTCK'nin yayımladığı bir "reçetesiz satılabilir ilaçlar" listesi bulunamadı, bu nedenle eczanede reçete istenip istenmeyeceği konusunda kesin bilgi verilemiyor. Reçeteniz yoksa beklemeden eczacıya danışın ya da aynı gün aile hekiminize veya acil servise başvurun.
• Bakırlı RİA: Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği aile planlaması hizmetlerini aile hekimlerinin görevleri arasında sayar; RİA uygulaması tarihsel olarak aile sağlığı merkezlerinde (ASM) ve toplum sağlığı merkezlerinde yapılmıştır. Ancak Birlik ve Dayanışma Sendikası'nın 245 ASM çalışanıyla yaptığı ve Ağustos 2026'da açıkladığı ankette, ASM'lerin %89,7'sine son bir yılda RİA tedarik edilmediği, %96,7'sinde hiç RİA uygulanmadığı bildirildi. Acil RİA için ASM'yi önceden arayın; uygulanamıyorsa hastane kadın doğum polikliniğine başvurun ve bu arada hapı geciktirmeyin.
• Emzirme ve etiket farkı: CoSRH (Nisan 2026) tek doz UPA sonrasında, UKMEC 2025 UPA veya LNG sonrasında emzirmeye ara gerekmediğini belirtir. Türkiye'deki talimatlar ise UPA'da 1 hafta, LNG'de en az 8 saat ara önerir; emziriyorsanız bunu hekiminizle konuşun.

Gebelik olasılığı varken tek taraflı şiddetli alt karın ağrısı, omuz ucu ağrısı, bayılma veya ciddi baş dönmesi olursa 112'yi arayın ya da acil servise gidin; bunlar dış gebelik belirtisi olabilir. Acil korunma dış gebelik riskini artırmaz, ama başarısız olduğu nadir durumlarda bu belirtiler gözden kaçmamalıdır. NHS: Dış gebelik belirtileri Rıza dışı bir ilişki yaşandıysa acil servis hem acil korunma hem enfeksiyon önleme ve destek için başvurulabilecek yerdir.

• Nisan 2026 – CoSRH acil kontrasepsiyon rehberi: Yüksek BKİ'nin RİA atılma riskini artırdığı, tek doz UPA sonrasında emzirmeye ara gerekmediği eklendi; drospirenonlu yalnız progestojenli hap, UPA sonrası başlangıç tablosuna girdi.
• Ağustos 2025 – UKMEC 2025: Acil korunmada tek doz UPA veya LNG sonrasında emzirmeye ara verilmesi gerekmediği belirtildi. FSRH'nin adı College of Sexual and Reproductive Healthcare (CoSRH) olarak değişti.
• 2025 – WHO uygunluk ölçütleri 6. baskı: Aynı döngüde tekrar acil hap kullanımı kısıtlamasız (kategori 1) olarak sınıflandırıldı.
• Ağustos 2026 – Türkiye: Bir sendika anketi, ASM'lerde RİA tedarikinde ciddi aksama bildirdi.