İçeriğe geç

Şiddetli ya da ani başlayan bir belirtiniz varsa okumayı bırakın, 112'yi arayın.

Hekim misiniz? Doktorclub'a katılın

Mutfak Tıbbı

Ev yapımı salça güvenli mi? Küflenen salça, tuz oranı ve doğru saklama

Haberi paylaş

İlgilenecek birine ulaştırın.

WhatsApp ile paylaş
XFacebookLinkedIn

Ev yapımı salça; sağlam ve temiz domates ya da biberle yapılır, temiz kavanoza konur ve açıldıktan sonra buzdolabında saklanırsa güvenle kullanılabilir. Salçanın yüzünde küf görürseniz küflü kısmı sıyırıp kalanını kullanmayın; kavanozun tamamını atın. Tuz salçayı bir ölçüde korur ama küfü tam önlemez; ev salçası zaten çok tuzlu olduğu için tansiyon, kalp ya da böbrek hastası yemeğe ayrıca tuz eklememelidir. Biber salçası domates salçasından daha az ekşi olduğu için bozulmaya karşı daha çok dikkat ister: az tuzlu ya da domatessiz biber salçasını kilerde değil buzdolabında ya da dondurucuda saklayın; kabarmış kapak, gaz ya da kötü koku varsa tatmadan atın.

Genel bilgilendirmedir; kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir.

Doktorclub Sağlık Editörleri hazırladı

Önemli bilgiler

  • Ev salçası tuzludur: Türkiye Beslenme Rehberi, evde hazırlanan turşu, salça ve tarhananın tuz içeriğinin yüksek olduğunu, hazırlarken çok tuz kullanılmamasını önerir (TÜBER, 2022).
  • Ticari salçada tuz sınırı: Türk Gıda Kodeksi'ne göre salçada tuz, domatesin kendi tuzu dahil toplam kuru maddenin en çok yüzde 5'i olabilir (Salça ve Benzeri Ürünler Tebliği, 2020).
  • Türkiye'de tuz tüketimi: 2017'de günde yaklaşık 10 gram (9,9 gram) olarak ölçüldü; Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) günde 5 gramdan az önerir (HSGM, 2021).
  • Biber salçası daha az ekşi: Tebliğe göre domates salçasının pH'ı 3,9–4,6, biber salçasınınki 4,1–5,0 arasındadır; botulizm bakterisi pH 4,6'nın altında üremez (DSÖ, 2023).
  • Yeni değerlendirme: EFSA'nın Kasım 2026 görüşünde, Alternaria küf toksinlerinden tenuazonik asidin en yüksek düzeyleri dut, toz kırmızı biber ve işlenmiş domates ürünlerinde bulundu; bu toksinin DNA'ya zarar verip vermediği konusunda kesin sonuca varılamadı (EFSA, 2026).

Küflenmiş salçanın üstü sıyrılıp kullanılır mı?

Hayır. Salça yumuşak ve nemli bir besindir; küfün gözle görünen kısmı yalnız yüzeydir. Washington Eyalet Üniversitesi'nin halk eğitimi notuna göre küfün "kök" iplikleri besinin içine ilerler ve bazı küflerin ürettiği zehirli maddeler (mikotoksinler) bu ipliklerin çevresinde, bazen de besinin tamamına yayılmış olarak bulunur. Aynı not, küflü besini koklamamayı da önerir; çünkü sporlar solunum yollarını rahatsız edebilir.

Doktorclub'ın ortak kuralı da budur: salça, reçel, yoğurt, beyaz peynir ve ekmek gibi yumuşak ya da sulu besinde küf görülürse ürünün tamamı atılır. Kavanozun bulunduğu rafı ve dolabı temizleyin. Ayrıntı için küflü besin yazımıza bakabilirsiniz.

Tuz salçayı küften korur mu, ne kadar tuz konmalı?

Tuz mikropların çoğunun üremesini yavaşlatır, ama küfler tuza ve şekere birçok mikroptan daha dayanıklıdır; buzdolabı sıcaklığında da yavaş üreyebilirler. Yani "bol tuz koyarsam küflenmez" düşüncesi doğru değildir. Salçayı asıl koruyan; temiz malzeme, temiz kavanoz, iyi koyulaştırma ve açıldıktan sonra soğukta saklamadır.

Ticari salça için tuz sınırı, toplam kuru maddenin yüzde 5'idir. Sağlık Bakanlığı'nın tuz azaltma rehberi, 2014'teki düzenlemeyle salçadaki tuzun "100 gramda 14 gramdan 5 grama" indiğini yazar; tebliğdeki sınır kuru madde üzerinden olduğu için bu sayılar ürünün değil, kuru maddesinin 100 gramı içindir. Yüzde 28 kuru maddeli bir salçada bu, ürünün 100 gramında en çok yaklaşık 1,4 gram tuz demektir (Doktorclub hesabı). Ev salçası için resmî bir tuz oranı yoktur. Doktorclub editörlerinin ihtiyatlı önerisi: tuzu tartarak ekleyin, her yıl biraz azaltın ve salçalı yemeğe ayrıca tuz eklemeden önce tadına bakın.

Şunlara özellikle dikkat edin:

  • Tansiyon ve kalp hastası: Ev salçası tuzlu olduğu için salçalı yemeğe ayrıca tuz eklemeyin ya da çok azaltın; ayrıntı için tansiyon hastası kahvaltısı sayfasına bakın.
  • Böbrek hastası: Hem tuz hem domatesteki potasyum önemlidir. Diyetisyeninizin verdiği tuz ve potasyum sınırına uyun; böbrek hastalığında tuz rehberimiz yol gösterir.
  • Bebek: NHS, bebeğin yemeğine tuz eklenmemesini önerir. Ailenin tuzlu salçalı yemeği bebeğe verilmeden önce ayrılmalı, bebeğin porsiyonuna salça eklenmemelidir.

Güneşte salça yapmak güvenli mi?

Güneşte koyulaştırma, salçanın suyunu azaltan geleneksel bir yöntemdir; bu sırada salça günlerce açıkta kalır. Bu yöntemin güvenliğini ölçen resmî bir rehber yok. Doktorclub editörlerinin ihtiyatlı önerisi şöyle:

  • Yalnız olgun, sağlam domates ve biber kullanın; çürük, ezik ya da küflü olanları ayıklayın. Ticari salça için de tebliğ olgun, sağlam ve taze meyve şartı koyar.
  • Domatesi ve biberi iyice yıkayın; tepsileri, kaşıkları ve kavanozları temizleyin.
  • Güneşteki tepsileri tozdan, böcekten ve kuşlardan koruyun; akşam serinliğinde içeri alın.
  • Kavanozları temiz ve kuru doldurun, ağzını sıkıca kapatın; kavanozda kabarma ya da köpük görürseniz kullanmayın.

Çürük domatesi ayıklamanın bir nedeni daha var: EFSA, Alternaria küflerinin ürettiği tenuazonik asidin en yüksek düzeylerinin bulunduğu besinler arasında işlenmiş domates ürünlerini saydı. Çürük ve küflü domatesi kullanmamak bu toksinlere maruziyeti azaltmanın akla yatkın yoludur (Doktorclub editörlerinin yorumu).

Biber salçası ve botulizm: neye dikkat edilmeli?

Botulizm, havasız ortamda üreyen bir bakterinin toksininin yol açtığı ağır bir zehirlenmedir. DSÖ'ye göre ev yapımı konserve ve kavanoz ürünleri sık bir kaynaktır ve bakteri pH 4,6'nın altında üremez. Tebliğe göre domates salçasının pH'ı en çok 4,6, yani tam bu sınırdadır. Biber salçasının pH'ı ise tebliğde 5,0'a kadar çıkabilir; bu yüzden ev yapımı biber salçasında ve özellikle domatessiz, sebzeli sos ve ezmelerde daha dikkatli olun.

  • Salçanın üstüne yağ dökmek güvence değildir. Yağ tabakası havayı keser; botulizm bakterisi ise tam da havasız ortamda ürer (DSÖ). TÜBER de yağda bekletilen sarımsağı botulizmin bulaştığı besinler arasında sayar.
  • Açılmamış kavanoz da aylarca kilerde durmamalı. DSÖ'ye göre üremeyi önleyen şey soğuk saklama ile tuz ve asidin birlikte etkisidir; kapağın sıkı kapanması tek başına koruma sağlamaz. Az tuzlu ya da domatessiz biber salçasını buzdolabında saklayın ya da küçük kaplarda dondurun (Doktorclub editörlerinin ihtiyatlı önerisi).
  • Kavanozu kaynatmak temizlik sağlar, sporu öldürmez. Kavanoz ve kapağı kullanmadan önce kaynatmak iyi bir alışkanlıktır; ancak DSÖ'ye göre bakteri sporları saatlerce kaynamaya dayanabilir.
  • Kapağı kabarmış, açarken fışkıran, gazlı, köpüklü ya da kötü kokan kavanozu tatmayın, atın.
  • Açılan kavanozu buzdolabında saklayın. TÜBER de açılan konservelerin artan kısmının uygun bir kapta buzdolabında saklanmasını önerir.
  • Asitlik toksini yok etmez; bozulmuş görünen ürünü pişirerek "kurtarmaya" çalışmayın.

Kavanozda hangi işaretlerin tehlikeli olduğunu ev konservesi ve botulizm yazımızda ayrıntılı anlattık.

Domates salçası ile biber salçası arasında fark var mı?

Özellik (tebliğe göre ticari ürün)Domates salçasıBiber salçası
En az kuru madde (briks, ilave tuz hariç)Yüzde 28Yüzde 18
pH aralığı3,9–4,64,1–5,0
Tuz sınırıToplam kuru maddenin en çok yüzde 5'iToplam kuru maddenin en çok yüzde 5'i
Evde dikkatKüf, tuzKüf, tuz ve daha az asitli olduğu için bozulma işaretleri

Salça nasıl saklanır?

  • Kavanozu her seferinde temiz ve kuru kaşıkla açın; kaşığı yemeğe daldırıp kavanoza geri sokmayın (Doktorclub editörlerinin ihtiyatlı önerisi).
  • Domates salçası gibi ekşi yiyecekleri kaplamasız alüminyum kapta saklamayın ve pişirmeyin. TÜBER ve Alman Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü (BfR) bu konuda aynı şeyi söyler. Ayrıntı alüminyum ve teflon yazımızda.
  • Salçayı plastik kapta sıcakken saklayacaksanız ısıya dayanıklı, gıdaya uygun kap seçin; cam kavanoz daha iyi bir seçenektir.
  • Domatesin besin değeri için şeker hastası domates yer mi sayfasına bakabilirsiniz.

Türkiye'de

  • Ticari salçada etikette "ilave tuz kuru maddede yüzde …" ya da tuz eklenmediyse "ilave tuz içermez" ifadesi yer alır. Tebliğe göre salça perakendede yalnız hazır ambalajlı satılabilir.
  • "Yemeklik sos" ya da "domates bazlı yemeklik ürün" salça değildir; bu ürünlerin etiketinde salça izlenimi veren görsel ve ifade kullanılamaz.
  • Tansiyon, kalp ya da böbrek hastalığınızda tuz sınırınızı aile hekiminiz ya da MHRS üzerinden ilgili poliklinikte (iç hastalıkları, kardiyoloji, nefroloji) öğrenebilirsiniz.
  • Bozuk olabileceğinden şüphelendiğiniz bir salçayı yediyseniz ve belirtiniz yoksa Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (UZEM) 114'ten arayın. Belirti varsa 112'yi arayın.

Ne zaman acil başvurmalı?

  • Ev konservesi ya da ev salçasıyla yapılan yemekten sonraki saatler veya günler içinde bulanık görme, ağız kuruluğu, konuşma ya da yutma güçlüğü, boyundan kollara yayılan güçsüzlük ya da nefes darlığı olursa hemen 112'yi arayın. DSÖ'ye göre botulizm belirtileri genellikle 12–36 saat içinde başlar, ateş olmaz ve bilinç kaybolmaz.
  • Aynı yemeği yiyen birkaç kişide benzer belirti varsa 112'yi ararken bunu mutlaka söyleyin.
  • Kusma ve ishal geçmiyor, sıvı tutulamıyor ya da bebek, yaşlı veya gebede sıvı kaybı belirtileri varsa vakit kaybetmeden başvurun.

Neler değişti? (Kasım 2026)

EFSA, Kasım 2026'da Alternaria küf toksinleri hakkındaki 2011 görüşünü güncelledi. Tenuazonik asidin en yüksek düzeyleri dut, toz kırmızı biber ve işlenmiş domates ürünlerinde bulundu. Bu toksinin DNA dışı etkileri için tüm yaş gruplarında alımın endişe eşiğini aşmadığı yüzde 98 kesinlikle sonuçlandı; DNA'ya zarar verip vermediği ise netleşmedi. DNA'ya zarar verebilen iki toksinde (alternariol ve metil eteri) alım çoğu grupta toksikolojik endişe eşiğinin (TTC) üstündeydi. Bu eşik bir zarar sınırı değildir; aşılması, endişenin dışlanamadığı ve daha çok veri gerektiği anlamına gelir. EFSA özeti bu iki toksinin kaynağını salçaya bağlamıyor. Çürük ve küflü domatesi ayıklamak yine de akla yatkın bir önlemdir (Doktorclub editörlerinin yorumu).

Kaynaklar

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  2. Tarım ve Orman Bakanlığı. Türk Gıda Kodeksi Salça ve Benzeri Ürünler Tebliği (No: 2020/19). Resmî Gazete 13.08.2020, 31212 resmigazete.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  3. T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Tuz Azaltma Rehberi 2021 hsgm.saglik.gov.tr (yeni pencerede açılır)
  4. Dünya Sağlık Örgütü. Salt reduction (bilgi notu) 2026 who.int (yeni pencerede açılır)
  5. Dünya Sağlık Örgütü. Botulism (bilgi notu) 2023 who.int (yeni pencerede açılır)
5 kaynak daha
  1. Dünya Sağlık Örgütü. Mycotoxins (bilgi notu) 2023 who.int
  2. EFSA CONTAM Panel. Update of the Scientific Opinion on the risks related to the presence of Alternaria toxins in feed and food. EFSA Journal 2026. DOI: 10.2903/j.efsa.2026.10395 doi.org
  3. Washington State University Extension. Molds on Food 2021 wpcdn.web.wsu.edu
  4. BfR. FAQs about aluminium in food and products intended for consumers 2020 mobil.bfr.bund.de
  5. NHS. Foods to avoid giving babies and young children 2026 nhs.uk
Yazan
Doktorclub Sağlık Editörleri
Güncelleme
14 Kasım 2026

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir hata mı gördünüz? Bize bildirin · Yayın ilkelerimiz · Tıbbi inceleme politikası

Okumaya devam edin

Tüm Mutfak Tıbbı yazıları

Bu rehber yardımcı oldu mu?