Söylenti: “Doğal ve bitkisel içerikli uygulamaların yan etkisi olmaz” — Bilim ne diyor?

Kısa cevap: 'Doğal' bir pazarlama sözcüğüdür, bir güvenlik belgesi değildir. Bitkiler de kimyasal maddelerden oluşur ve bu maddelerin bir kısmı deride alerji, tahriş veya güneşle birlikte yanık yapabilir. Enjeksiyonla uygulanan ürünlerde ise 'doğal' iddiası hiçbir güvence sağlamaz; burada önemli olan ürünün ruhsatı, kaynağı ve uygulamayı kimin yaptığıdır.

Söylenti nereden çıkıyor?

Doğal sözcüğü bize temiz, yumuşak ve zararsız bir şey çağrıştırır. Sentetik ilaçların yan etkilerinin prospektüslerde uzun uzun yazılması, bitkisel ürünlerin ise çoğu zaman böyle bir uyarı taşımaması bu algıyı güçlendirir. Oysa bir ürünün kutusunda uyarı olmaması, riskinin olmadığını değil, çoğu zaman o riskin sistematik olarak incelenmediğini gösterir.

Bitki özleri alerji yapar mı?

Evet. Dermatoloji literatüründe, kozmetik ürünlerde kullanılan pek çok bitki özünün alerjik kontakt dermatite, yani temas yerinde kaşıntılı, kızarık, bazen sulanan bir egzamaya yol açtığı bildirilmiştir. Papatyagiller ailesindeki bitkiler, çay ağacı yağı, nane, lavanta ve kına bu konuda sık anılan örnekler arasındadır. Bazen sorun bitki özünün kendisinden değil, ürüne eklenen koku, koruyucu veya boyadan kaynaklanır.

Uçucu yağlar özellikle dikkat ister. Bilimsel bir derlemede seksene yakın uçucu yağın alerjiye yol açtığı bildirilmiş; reaksiyonların çoğunun saf yağların veya yüksek yoğunluklu ürünlerin doğrudan cilde sürülmesiyle geliştiği belirtilmiştir. Bazı uçucu yağlar havayla temas edip eskidikçe daha alerjik hâle gelebilir.

Alerji belirtileri ve ciddi reaksiyonlarda ne yapılacağı için “Estetik İşlemlerde Alerjik Reaksiyon” yazımıza bakabilirsiniz.

Bazı bitkiler güneşle birlikte yanık ve leke yapabilir

Bazı bitkilerde bulunan furokumarin (psoralen) adlı maddeler, deriye temas ettikten sonra güneş ışığıyla birleşince yanığa benzer bir reaksiyon başlatır. Buna fitofotodermatit denir. Limon ve misket limonu gibi turunçgiller, incir yaprağı ve maydanozgiller ailesindeki bazı bitkiler bu tür reaksiyonlarla ilişkilendirilmiştir.

Reaksiyon kızarıklık, yanma ve su toplamayla başlayabilir; iyileşirken geride haftalarca, bazen aylarca süren kahverengi lekeler bırakabilir. Evde limonla 'leke açma' gibi uygulamalar bu nedenle tam tersi sonuç verebilir. Leke sorunu için “Ciltte Leke ve Melazma” yazımız daha güvenli yaklaşımları anlatır.

Doğal ürünler estetik işlemlerden sonra da güvenli mi?

Lazer, kimyasal peeling veya mikroiğneleme gibi işlemlerden sonra cilt bariyeri geçici olarak zayıflar. Bu dönemde cilde sürülen maddeler daha kolay emilir ve tahriş, alerji veya enfeksiyon riski artabilir. Evde hazırlanan maskeler, bal, yoğurt, sirke, limon veya uçucu yağ karışımları bu yüzden işlem sonrası dönemde sorun yaratabilir. İyileşme döneminde yalnızca hekiminizin önerdiği ürünleri kullanmanız daha güvenlidir.

Bitkisel ürünlerde içerik her zaman bilinir mi?

Her zaman değil. Aynı bitkiden elde edilen özün yoğunluğu, yetiştirme ve işleme koşullarına göre değişebilir. Denetimi zayıf ürünlerde etikette yazmayan maddeler, ağır metaller veya mikrop bulaşması da söz konusu olabilir. Kalitesi izlenebilir, ruhsatlı veya kayıtlı ürünler bu riski azaltır; ancak sıfırlamaz.

Bitkisel dolgu ve bitkisel botoks diye bir şey var mı?

Enjeksiyonla deri altına verilen hiçbir ürün doğal sayılmaz. Deri, vücudun mikroplara ve yabancı maddelere karşı en önemli bariyeridir; iğneyle bu bariyer aşıldığında ürünün sterilliği, içeriği ve vücutta nasıl davrandığı belirleyici olur. Bu nedenle enjeksiyonlar, sıkı denetimden geçmiş ürünlerle ve hekim tarafından yapılması gereken tıbbi işlemlerdir.

'Bitkisel dolgu', 'doğal botoks' veya 'iğnesiz bitkisel gençleştirme' gibi ifadeler çoğunlukla pazarlama dilidir. Bu adlar altında satılan ürünlerin içeriği belirsiz olabilir; bazen ruhsatsız veya sahte bir enjeksiyon ürünü 'doğal' diye sunulur. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), doğrudan halka veya internetten satılan dolgu ürünlerinin sahte, kirlenmiş ya da onaysız olabileceği konusunda uyarmaktadır. Ayrıntılar için “Sahte Ürün ve Merdiven Altı Uygulamalar” yazımıza bakabilirsiniz.

Peki doğal ürünler hiç kullanılmamalı mı?

Bu yazı doğal ürünlerin kötü olduğunu söylemiyor. Bitkisel kökenli pek çok madde, iyi çalışılmış ve güvenle kullanılan kozmetik ve ilaçların içinde yer alır. Mesele, 'doğal' ile 'güvenli'yi aynı şey saymamaktır. Her ürün gibi bitkisel ürünler de içeriğine, yoğunluğuna, uygulama biçimine ve kişinin cildine göre değerlendirilmelidir.

• Yeni bir ürünü yüzünüze sürmeden önce etiketini okuyun; daha önce reaksiyon yaptığınız bitki veya kokuları not edin.
• Saf uçucu yağları doğrudan cilde sürmeyin.
• Turunçgil veya bitki özü içeren ürünlerden sonra güneşe çıkacaksanız dikkatli olun; güneşten korunun.
• Kızarıklık, kaşıntı veya yanma olursa ürünü bırakın ve bölgeyi sabunsuz suyla yıkayın; geçmezse hekime başvurun.
• Tekrarlayan reaksiyonlarda dermatolog yama testi ile sorumlu maddeyi araştırabilir.
• Estetik işlem öncesinde kullandığınız bitkisel ürünleri ve takviyeleri de hekiminize söyleyin; bazıları morarma eğilimini artırabilir.

Sonuç

'Doğal ve bitkisel içerikli uygulamaların yan etkisi olmaz' söylentisi bilimsel olarak doğru değildir. Bitkiler de alerji, tahriş ve güneşle reaksiyon yapabilir; enjeksiyonla uygulanan hiçbir ürün ise doğal sayılamaz. Güvenliği belirleyen etiketteki sözcük değil, içeriğin bilinmesi, ürünün kaynağı ve uygulamanın kim tarafından yapıldığıdır. Bu alandaki bilimsel bilgi pek çok bitki özü için hâlâ sınırlıdır; emin olmadığınız durumlarda hekiminize danışın.