Düşük FODMAP diyeti nedir, nasıl uygulanır? Türk mutfağında yüksek ve düşük FODMAP’lı besinler

Temel ilkeler

• Önce tanı ve genel öneriler: Düzenli öğün, kafein ve alkolü azaltma gibi genel İBS önerileri ilk adımdır. Bunlar yetmezse düşük FODMAP diyeti gündeme gelir.
• Diyetisyenle yapın: İngiltere’nin İBS rehberi bu tür eleme diyetlerinin yalnız beslenme konusunda deneyimli bir sağlık çalışanı tarafından verilmesini önerir.
• 1. aşama, kısıtlama: Yüksek FODMAP’lı besinler birkaç hafta azaltılır. Kaynaklarda bu süre genellikle 2 ile 8 hafta arasında verilir.
• 2. aşama, tek tek geri ekleme: Belirtiler azaldıysa FODMAP grupları birer birer ve azar azar geri eklenir. Hangisinin şikayet yaptığı not edilir.
• 3. aşama, kişisel düzen: Yalnız sizi gerçekten rahatsız eden besinler sınırlanır; diğerleri sofraya döner.
• Her şeyi bırakmayın: Amaç bir besin grubunun tamamını değil, yalnız sorunlu besinleri sınırlamaktır.
• Yemek ve belirti günlüğü tutun: Geri ekleme aşamasında en yararlı araçtır.
• İşe yaramıyorsa bırakın: Belirtiler birkaç haftada düzelmiyorsa diyeti uzatmak yerine hekiminizle başka seçenekleri konuşun.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Türk mutfağında FODMAP’ı yüksek olan ve kısıtlama aşamasında azaltılan besinlere örnekler:

• Soğan ve sarımsak: Yemeklerin, çorbaların ve salçalı soslarımızın çoğunda bulunur.
• Bakliyat: Nohut, mercimek ve kuru fasulye.
• Meyve: Elma, armut, şeftali, kiraz, kayısı, erik ve karpuz; bunlardan yapılan meyve suları.
• Kuru meyve ve meyve suyu: Çok miktarda tüketildiğinde.
• Bal ve yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren ürünler.
• Buğday ve çavdar: Ekmek, makarna, börek gibi buğday ürünleri çok miktarda yendiğinde.
• Süt ve sütlü ürünler: İnek sütü, yoğurt, sütlü tatlılar, dondurma ve taze, yumuşak peynirler.
• Sebzeler: Karnabahar, brokoli, lahana, mantar, enginar ve kuşkonmaz.
• Şekersiz sakız ve şekerlemelerdeki sorbitol, mannitol, ksilitol gibi “-ol” ile biten tatlandırıcılar.

Kısıtlama aşamasında daha çok kullanılabilecek seçenekler:

• Pirinç pilavı, yulaf, mısır ve kinoa.
• Yumurta, tavuk, balık ve et. Menemeni soğansız yapabilirsiniz.
• Havuç, salatalık, patlıcan, patates, marul ve zeytin.
• Muz, portakal, kivi, çilek ve limon.
• Laktozsuz süt ve laktozsuz yoğurt; sert peynirler.

Soğansız ve sarımsaksız pişirirken lezzeti kimyon, nane, kekik, pul biber, limon ve taze otlarla verebilirsiniz.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Soğanlı, sarımsaklı sulu yemek yerine: aynı yemeği kimyon, kekik ve limonla, soğansız pişirmek.
• Nohutlu pilav ya da kuru fasulye yerine: kısıtlama döneminde tavuklu pirinç pilavı.
• Elma, armut ya da karpuz yerine: muz, portakal, kivi ya da çilek.
• Kuru meyve ve balla tatlandırılmış kahvaltı yerine: muzlu yulaf lapası.
• Sütlü çay ya da sütlaç yerine: laktozsuz sütle hazırlanmış olanı.
• Bol buğday ekmeğiyle kahvaltı yerine: daha az ekmek, yanında yumurta, peynir, salatalık ve zeytin.
• Tatlandırıcılı şekersiz sakız ve şekerleme yerine: ara öğünde bir muz ya da birkaç çilek.

Özel durumlar

Uzun süre katı uygulamanın riskleri:

• Lif azalabilir: Tam buğday ürünleri, bakliyat ve bazı meyve-sebzeler çıkarılıp yerine uygun seçenek konmazsa lif alımı düşer. Bu da kabızlığı artırabilir.
• Kalsiyum eksilebilir: Süt ürünleri çıkarılıp laktozsuz ürünler ya da başka kalsiyum kaynakları eklenmezse kalsiyum alımı azalabilir.
• Bağırsak bakterileri etkilenebilir: Bazı çalışmalarda kısıtlama döneminde yararlı bağırsak bakterilerinden bifidobakterilerin azaldığı görülmüştür.
• Yeme bozukluğu riski: Katı bir eleme diyeti yeme bozukluğu olan ya da buna yatkın kişilerde sorunu tetikleyebilir. Bu kişilerde eleme diyetinden kaçınılması önerilir.
• Gereksiz kilo kaybı ve sosyal zorluk: Dışarıda, misafirlikte ve seyahatte yemek yemek zorlaşabilir.

Çocuklarda bu diyetin yeri tartışmalıdır; çocuğunuz için düşünüyorsanız mutlaka çocuk hekimi ve diyetisyenle konuşun.

Bağlantılı sayfalar