Karaciğer enzimleri (ALT, AST) yüksek çıktı: ne yapmalı, ne yemeli?

Temel ilkeler

• Alkolü dürüstçe söyleyin. Hekiminiz ne kadar alkol içtiğinizi mutlaka sorar; alkole bağlı karaciğer hastalığını ayırt etmek için bu bilgi gerekir.
• Kullandığınız her şeyi listeleyin: reçeteli ilaçlar, ağrı kesiciler, vitaminler, bitkisel ürünler, zayıflama ürünleri ve takviyeler. Bazı ilaçlar ve bitkisel ürünler karaciğere zarar verebilir.
• Reçeteli ilaçlarınızı kendi kendinize bırakmayın; değişikliği hekiminiz yapar.
• Bu süreçte alkolü azaltın ya da bırakın. Alkol karaciğere ek yük getirir.
• Yeni bitkisel ürün, “karaciğer temizleyici” ya da detoks ürünü başlamayın.
• Dengeli beslenin: bol sebze, meyve ve tam tahıl; daha az tuz ve şeker.
• Fazla kilonuz varsa kademeli kilo vermek, en sık neden olan yağlı karaciğerde temel tedavidir.

Türk sofrasında nasıl uygulanır?

Enzim yüksekliğinin nedeni belli olana kadar karaciğere uygun genel bir sofra kurabilirsiniz. Bu bir tedavi diyeti değildir:

• Kahvaltı: Yumurta, az miktarda beyaz peynir, zeytin, domates, salatalık, yeşillik ve tam buğday ekmeği. Bal, reçel ve börek ara sıra.
• Öğle ve akşam: Mercimek ya da sebze çorbası; zeytinyağlı sebze yemekleri; haftanın birkaç günü kuru fasulye, nohut ya da mercimek yemeği; bulgur pilavı; yoğurt ya da cacık.
• Protein: Balık, tavuk, yumurta ve bakliyat. Sucuk, salam gibi işlenmiş etleri azaltın.
• İçecek: Su, ayran, şekersiz çay. Gazlı içecek ve meyve suyu yerine bütün meyve.
• Tuz: Turşu, salamura ve hazır çorbayı azaltın; yemeği tuzsuz pişirip sofrada az tuz ekleyin.
• Tatlı: Şerbetli tatlı yerine meyve ya da küçük porsiyon sütlü tatlı.
• Porsiyon: Fazla kilonuz varsa tabağınızı küçültün, yemeği tabağa bir kez alın ve pilav ile ekmeği aynı öğünde birlikte yemeyin.

Neyi neyle değiştirebilirsiniz?

• Alkollü içecek yerine: su, maden suyu, ayran.
• “Karaciğer çayı” ya da bitkisel karışım yerine: hekiminizin bilgisi olmadan hiçbir ürün değil; susuzluk için su.
• Kızartma yerine: fırın, haşlama ya da ızgara.
• Beyaz ekmek ve pirinç pilavı yerine: tam tahıllı ekmek ve bulgur.
• Gazlı içecek ve hazır meyve suyu yerine: bütün meyve.
• Hazır paket yemek yerine: evde pişmiş sebze ve bakliyat yemeği.
• Sucuklu yumurta yerine: sebzeli yumurta ya da menemen.
• Şekerli çay yerine: şekeri giderek azaltılmış çay.

Özel durumlar

• Kolesterol ilacı (statin) kullanıyorsanız: Yağlı karaciğeri olan ve statin kullanan kişilerin ilacı sürdürmesi önerilir. İlacı bırakma kararı yalnız hekiminizindir.
• Ağrı kesici kullanıyorsanız: Ağrı kesicilerin de enzimleri yükseltebileceğini hekiminize söyleyin. Parasetamol ve alkol ilişkisi ayrı bir sayfada anlatılıyor.
• Test öncesi: Test için birkaç saat aç kalmanız istenebilir. Testten önceki günlerde ağır egzersiz yaptıysanız ya da adet dönemindeyseniz bunu söyleyin.
• Kontrol testi: Hekiminiz testi bir süre sonra tekrarlamak isteyebilir; tek bir sonuç her zaman kalıcı bir sorunu göstermez.
• Normal test her şeyi dışlamaz: Karaciğer yağlanması olan pek çok kişide rutin karaciğer testleri normaldir. Bu yüzden hekiminiz risk etkenlerinize göre ek inceleme isteyebilir.
• Öykünüz: Daha önce hepatit geçirdiyseniz, hepatitli biriyle temasınız olduysa ya da ailenizde karaciğer hastalığı varsa bunu hekiminize söyleyin; bunlar karaciğer hastalığı riskini artırır.
• Diyabet ve kilo: Diyabet ve obezite de karaciğer hastalığı riskini artırır. Bu durumlarda şeker kontrolü ve kademeli kilo kaybı beslenme planının merkezindedir.
• Aşılar: Uzun süreli karaciğer hastalığında hepatit A ve B aşıları önerilebilir; hekiminize sorun.

Bağlantılı sayfalar