Voor-en-nafoto's lezen: hoe misleiden licht, hoek, filters en geselecteerde voorbeelden?

Zijn voor-en-nafoto's te vertrouwen?

Voor-en-nabeelden worden met twee verschillende doelen gemaakt. Het eerste is het medisch dossier: de arts maakt opnamen onder dezelfde omstandigheden om de verandering objectief te volgen, en deze beelden blijven in het patiëntendossier. Het tweede is promotie: het beeld wordt geselecteerd, bijgesneden en gedeeld om de aandacht te trekken. Bij de eerste soort is de maatstaf juistheid, bij de tweede meestal de indruk die het maakt. Weten met welk doel een beeld is gemaakt, bepaalt hoeveel u erop kunt vertrouwen.

Dit onderscheid is ook in onderzoek bekeken. In een onderzoek waarin drie plastisch chirurgen 291 berichten beoordeelden die op een socialemediaplatform bovenaan stonden onder hashtags over esthetische gezichtschirurgie, bleek dat bij 282 berichten de opnameomstandigheden zo verschilden dat het beeld na de ingreep er beter uitkwam. In hetzelfde onderzoek was deze vertekening duidelijker bij accounts met veel volgers. Dit onderzoek gaat over operaties en omvat berichten van een bepaalde datum; toch geeft het een indruk van hoe wijdverbreid het probleem kan zijn.

Een ander onderzoek gaf 510 berichten van 102 accounts van behandelaars een score op een schaal met negen punten; de gemiddelde score was vier op negen en ongeveer 40 procent van de berichten werd als van lage kwaliteit beschouwd. De criteria die het vaakst werden verwaarloosd, waren de uitsnede, het licht, het moment van de opname en het tonen van beelden vanuit meerdere hoeken. Berichten van lage kwaliteit kwamen het meest voor bij neusoperaties en lipfillers; als verklaring werd het grote aantal beelden van direct na de behandeling en selfies genoemd.

Dit betekent niet dat elk gedeeld beeld misleidend is of dat degene die het deelt kwade bedoelingen heeft. De verschillen komen meestal voort uit slordigheid. Waar het om gaat, is dat u een beeld niet ziet als bewijs van het resultaat, maar als het begin van de vragen die u moet stellen.

Hoe veranderen licht, hoek en afstand het resultaat?

Lijnen, holtes en poriën in het gezicht worden in feite zichtbaar door schaduwen. Daarom verandert het beeld als de richting van het licht verandert, zonder dat er aan de huid iets is veranderd.

Selfies zijn een probleem apart. De camera aan de voorkant van een telefoon heeft meestal een groothoeklens en vertekent van dichtbij de verhoudingen van het gezicht; ook licht, houding en bewerking zijn niet te controleren. Het hierboven genoemde scoringsonderzoek beschouwde selfies, filters, beelden van direct na de behandeling en vergelijkingen die niet bij elkaar passen (bijvoorbeeld de rechterkant van het gezicht vergeleken met de linkerkant) als een ernstige tekortkoming als er geen toelichting bij stond.

Wat verbergen mimiek, make-up en haar?

• Mimiek: een beeld 'voor' dat bij fronsen of lachen is gemaakt, kan niet worden vergeleken met een beeld 'na' waarop het gezicht in rust is. Lijnen die door beweging ontstaan, nemen toch al af als het gezicht ontspant. Het omgekeerde gebeurt ook: een lichte glimlach tilt de wangen op en laat het middengezicht voller lijken.
• Make-up: concealer, foundation, highlighter en contouringproducten veranderen de waarneming van vlekken, kringen en volume duidelijk. Een lippotlood kan de liprand breder laten lijken dan hij is.
• Haar en accessoires: opgestoken of loshangend haar laat het ovaal van het gezicht en de kaaklijn anders uitkomen; ook oorbellen, een bril en een kraag leiden de aandacht af.
• Gebruinde huid en huidverzorging: een huidskleur of vochtgehalte dat in de tussentijd is veranderd, beïnvloedt het uiterlijk van de huid los van de behandeling.
• Gewichtsverandering: het uiterlijk van gezicht en hals verandert bij aankomen en afvallen; als er veel tijd tussen de beelden zit, moet u met deze mogelijkheid rekening houden.

Hoe herkent u filters en retouche?

Meestal herkent u ze niet, en dat is precies het probleem. Veel telefooncamera's maken opnamen met automatische verfraaiingsinstellingen die de huid verzachten, ook als de gebruiker verder niets doet. De filters in socialemedia-apps strijken de huidstructuur glad en kunnen de verhoudingen van het gezicht veranderen. Retouche met beeldbewerkingssoftware laat mogelijk geen sporen na.

Toch zijn er enkele aanwijzingen: de natuurlijke huidstructuur, zoals poriën en donshaartjes, is helemaal niet te zien; er zijn wazige overgangen bij de haarlijn of de rand van de kin; rechte lijnen in de achtergrond zijn gebogen; het beeld 'voor' is van duidelijk lagere kwaliteit. Dat deze aanwijzingen ontbreken, toont niet aan dat het beeld niet is bewerkt.

Een voorstel dat de criteria voor fotodocumentatie in de esthetische geneeskunde bijwerkt, houdt de aanvaardbare bewerking beperkt: de helderheid, de kleur en het contrast van de twee beelden gelijk maken en zo bijsnijden dat hetzelfde gebied te zien is. Hetzelfde voorstel raadt aan retouche en hulpmiddelen die de vorm veranderen beslist te vermijden. Hoe voortdurend naar gefilterde gezichten kijken kan beïnvloeden hoe iemand het eigen gezicht waarneemt, hebben we behandeld in ons artikel “Lichaamsbeeld en esthetische behandelingen”.

Waarom misleidt een foto van direct na de behandeling?

Na injecties en behandelingen op basis van energie is er een tijd zwelling in het weefsel. Direct na filler kunnen de lippen, de wangen of de kin door de zwelling voller en strakker lijken dan wanneer het resultaat definitief is; fijne lijntjes kunnen tijdelijk uitgewist lijken. Een beeld dat in de behandelstoel is gemaakt, zodra de behandeling klaar is, laat daarom niet het resultaat zien, maar het moment van de behandeling. Het gebruikelijke verloop van zwelling en blauwe plekken wordt beschreven in ons artikel “Blauwe plekken en zwelling”.

De hierboven genoemde scoreschaal stelt als voorwaarde voor een vergelijking dat er bij injecties minstens twee weken en bij operaties en laserbehandelingen minstens drie maanden is gewacht. Slechts 16 procent van de onderzochte berichten voldeed aan dit criterium voor de timing. Deze termijnen zijn de eigen criteria van dat onderzoek; ze verschillen per behandeling en bij sommige behandelingen duurt het langer voordat het resultaat definitief is. Voor een algemeen kader over hoe lang u bij welke behandeling moet wachten, kunt u ons artikel “Esthetische behandelingen plannen vóór een bijzondere dag” lezen.

Het andere uiterste van de timing is ook belangrijk. Bij een behandeling waarvan het effect in de loop van maanden afneemt, zegt een beeld uit de periode waarin het effect het duidelijkst is niets over hoe lang het resultaat aanhoudt. Een beeld 'na' waarbij de termijn niet is vermeld, is onvolledige informatie.

Waarom geven geselecteerde voorbeelden de werkelijkheid niet weer?

Dit heet selectiebias. Wat u op een account of een promotiepagina ziet, is geen willekeurige steekproef van alle uitgevoerde behandelingen; het zijn de resultaten die bevallen, waarvoor toestemming is gegeven om ze te delen en die de aandacht trekken. Gemiddelde resultaten, resultaten die niet aan de verwachting voldeden, resultaten die correctie nodig hadden en gevallen met bijwerkingen staan niet in deze etalage.

• Het vertrekpunt wordt geselecteerd: om de verandering indrukwekkend te laten lijken, worden mensen naar voren gehaald die bij het begin een duidelijke klacht hadden. Is uw vertrekpunt anders, dan zal ook het resultaat er anders uitzien.
• De gezichtsbouw wordt geselecteerd: de botstructuur, de dikte van de huid en de leeftijd beïnvloeden het resultaat rechtstreeks. Het resultaat van iemand die niet op u lijkt, voorspelt uw resultaat niet.
• Meerdere behandelingen worden aan één behandeling toegeschreven: achter een verandering die als 'alleen filler' wordt gepresenteerd, kunnen botulinetoxine, huidverzorging, laser, een gewichtsverandering of zelfs een operatie schuilgaan. Het beeld zegt niet welke behandelingen er zijn gedaan.
• Het aantal sessies en de hoeveelheid worden niet vermeld: een resultaat dat in één sessie lijkt te zijn bereikt, kan de som zijn van meerdere sessies verspreid over maanden.
• Het beeld kan uit een andere bron komen: er kan een promotiebeeld van een fabrikant of een bericht van een andere behandelaar zijn gebruikt. U kunt vragen of het beeld van een eigen patiënt van de arts tegenover u is.

Hoe ziet een standaard medische foto eruit?

De gemeenschappelijke gedachte van de criteria die voor medische documentatie zijn gepubliceerd, is eenvoudig: het enige wat tussen twee beelden verandert, moet de patiënt zelf zijn. In publicaties over fotodocumentatie in de esthetische geneeskunde komen deze punten naar voren:

• Dezelfde camera en dezelfde instellingen; een vaste opnameafstand.
• De camera op dezelfde hoogte als het gezicht; bij elke opname dezelfde stand van het hoofd.
• Een effen achtergrond in één kleur.
• Diffuse verlichting van twee kanten die niet van daglicht afhangt en bij elke opname gelijk is.
• Geen make-up en geen sieraden; het haar zo opgestoken dat het gezicht vrij is.
• Een neutrale gezichtsuitdrukking; wordt een behandeling beoordeeld die met mimiek te maken heeft, dan wordt dezelfde mimiek bij beide opnamen afzonderlijk vastgelegd.
• Niet één hoek, maar beelden vanuit meerdere hoeken: van voren, schuin van opzij en van opzij.
• Dezelfde grootte en hetzelfde kader, zo dat ook de aangrenzende gebieden te zien zijn.
• De datum van de opname en de tijd die sinds de behandeling is verstreken, zijn vermeld.
• Geen bewerking, behalve het gelijk maken van kleur en helderheid.

Literatuuroverzichten op dit gebied benadrukken dat de naleving van deze criteria met de verspreiding van smartphones en sociale media is verslapt, en dat wisselend licht, wisselende hoeken, filters en digitale bewerking resultaten anders kunnen voorstellen dan ze zijn. Voldoet een beeld dat u tegenkomt aan de meeste van deze criteria niet, dan is het raadzaam er geen conclusie uit te trekken.

Wat u zich kunt afvragen als u naar een beeld kijkt

1. Zijn het licht, de achtergrond en de uitsnede op beide beelden hetzelfde?
2. Zijn de stand van het hoofd en de gezichtsuitdrukking hetzelfde? Glimlacht de een en kijkt de ander ernstig?
3. Zijn de make-up, het haar of de huidskleur veranderd?
4. Ziet de huidstructuur er natuurlijk uit, of is zij te glad?
5. Wanneer is het beeld 'na' gemaakt? Direct na de behandeling of weken later?
6. Staat erbij welke behandelingen in hoeveel sessies zijn gedaan?
7. Lijkt deze persoon op mij wat leeftijd, gezichtsbouw en uitgangssituatie betreft?
8. Is dit één voorbeeld dat bevalt, of een reeks met verschillende resultaten?

Welke vragen moet u de arts stellen?

De American Academy of Dermatology raadt mensen die een esthetische behandeling overwegen aan te vragen naar voor-en-nabeelden van patiënten bij wie de arts deze behandeling heeft uitgevoerd, vooral van patiënten met een huidtint en huidtype die op de hunne lijken. Opnamen van eigen patiënten van de arts die onder dezelfde omstandigheden zijn gemaakt en bij het consult worden getoond, zijn informatiever dan de berichten die u op een scherm ziet. Dit zijn vragen die de moeite waard zijn:

• Wat is het typische resultaat op mijn leeftijd en bij mijn uitgangssituatie? Staat het voorbeeld dat u laat zien voor het gemiddelde of voor een resultaat dat eruit springt?
• Hoe lang na de behandeling is dit beeld gemaakt?
• In hoeveel sessies en in hoeveel tijd is dit resultaat bereikt?
• Welke andere behandelingen heeft deze persoon gehad?
• Hoe lang hield het resultaat aan; is er van dezelfde persoon een opname uit een latere periode?
• Hoe vaak komt het voor dat de reactie minder is dan verwacht, en wat wordt er dan gedaan?
• Wat is bij mijn gezichtsbouw de grens van deze behandeling; wat verandert zij niet?

Een beeld laten zien en zeggen 'ik wil precies dit' is een begrijpelijke wens, maar voor de arts meestal onmogelijk te beantwoorden: de gezichtsbouw van de persoon op het beeld, de uitgevoerde behandelingen en de opnameomstandigheden zijn onbekend. Het is nuttiger het beeld te gebruiken als hulpmiddel om uit te leggen wat u mooi vindt. Voor de voorbereiding op het eerste gesprek kunt u ons artikel “Gids voor wie voor het eerst een medisch-esthetische behandeling overweegt” lezen.

Hoe komt u tot een realistische verwachting?

Een realistische verwachting komt niet voort uit het beeld van iemand anders, maar uit het onderzoek van uw eigen gezicht. De meeste medisch-esthetische behandelingen verbeteren het uiterlijk in zekere mate; ze veranderen een gezicht niet in een ander gezicht. Het resultaat verschilt van persoon tot persoon en is vooraf niet met zekerheid te weten. Dat de arts voor u een grens trekt, in de zin van 'dit verandert, dat verandert niet, het kan zo lang aanhouden', is waardevollere informatie dan een indrukwekkend beeld.

Wij raden u aan bij het kiezen van een arts en instelling meer op de veiligheidsvoorwaarden dan op beelden te letten; die staan opgesomd in ons artikel “Veiligheidschecklist in 10 punten voor het kiezen van een kliniek en arts voor medische esthetiek”. Voor overhaaste aanbiedingen die bij de beelden horen en uitnodigingen voor behandelingen buiten een zorginstelling kan ons artikel “Esthetische groepsbehandelingen thuis en in hotels” de weg wijzen. In de puberteit en de jongvolwassenheid kan de invloed van deze beelden sterker zijn; dat onderwerp hebben we behandeld in ons artikel “Medische esthetiek bij jongeren”.

Merkt u dat u uw eigen uiterlijk vaak met deze beelden vergelijkt, dat het u verdrietig maakt of uw dagelijks leven beïnvloedt, dan kan erover praten met een arts of een deskundige in de geestelijke gezondheidszorg een nuttigere stap zijn dan een nieuwe behandeling zoeken.

Conclusie

Voor-en-nabeelden kunnen een indruk geven; door licht, hoek, mimiek, make-up, filters, het moment van de opname en de selectie van de voorbeelden laten ze echter niet zien welk resultaat een behandeling bij u zal geven. De veiligste benadering is geen conclusie te trekken uit een beeld dat niet onder standaardomstandigheden is gemaakt en waarbij de termijn en de uitgevoerde behandelingen niet zijn vermeld. Neem uw beslissing niet op basis van één beeld op een scherm, maar op basis van het typische resultaat, de grenzen en de risico's die u bij het consult met uw arts hebt besproken.