Problemy po PRP: siniaki, zakażenie, ryzyko okluzji naczynia i środki bezpieczeństwa

Jakie problemy mogą wystąpić po PRP?

Zabieg PRP polega na wstrzyknięciu w skórę głowy lub skórę osocza przygotowanego z własnej krwi i wzbogaconego w płytki krwi. Informacje o samym zabiegu i o tym, czego można się spodziewać, zawiera nasz artykuł „Osocze bogatopłytkowe (PRP)”. Ten artykuł koncentruje się na problemach, które mogą pojawić się po zabiegu.

Ponieważ wykorzystuje się własną krew, ryzyko alergii uznaje się za niskie. Jednak przekonanie „to moja własna krew, więc nie ma ryzyka” nie jest prawdziwe: błędy higieniczne i techniczne na każdym etapie, od pobrania krwi przez jej przygotowanie po wstrzyknięcie, mogą prowadzić do problemów.

Jak długo utrzymują się ból, obrzęk i siniaki?

W trakcie wstrzyknięcia i po nim może być odczuwalne kłucie, pobolewanie i tkliwość. W pierwszych godzinach zaczerwienienie, niewielki obrzęk i uczucie napięcia w okolicy zabiegowej są typowe. Po zabiegu na skórze głowy początkowo może wystąpić uczucie pełności i łagodny ból głowy.

• Zaczerwienienie: zwykle zmniejsza się tego samego lub następnego dnia.
• Obrzęk: może być wyraźniejszy w okolicach, w których skóra jest cienka, na przykład wokół oczu; zwykle ustępuje w ciągu kilku dni.
• Siniaki: drobne siniaki w miejscach wkłuć, które z czasem bledną, przybierając żółtozielony kolor. Mogą być wyraźniejsze u osób przyjmujących leki rozrzedzające krew lub niektóre suplementy.
• Siniak w miejscu pobrania krwi: może pojawić się na ramieniu, w miejscu, z którego pobrano krew, i ustępuje samoistnie.
• Zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia: mogą wystąpić zwłaszcza podczas pobierania krwi, u osób na czczo lub obawiających się igieł.

Informacje o przebiegu obrzęku i siniaków oraz o sposobach ich zmniejszania zawiera nasz artykuł „Siniaki i obrzęk”. Jeśli siniaki i obrzęk z dnia na dzień nie zmniejszają się, lecz narastają, należy poinformować o tym lekarza.

Jak rozpoznać zakażenie po PRP?

Każde wstrzyknięcie tworzy w skórze niewielką drogę, przez którą mogą wniknąć drobnoustroje. Ponadto krew może ulec zanieczyszczeniu, jeśli pozostawia się ją na otwartej przestrzeni poza warunkami laboratoryjnymi lub przetwarza niesterylnym sprzętem. Objawy zakażenia zwykle pojawiają się kilka dni po zabiegu:

• Narastający ból, zaczerwienienie i ocieplenie skóry
• Obrzęk, który zamiast się zmniejszać, powiększa się
• Przypominające pryszcze, wypełnione ropą grudki lub wydzielina w miejscach wkłuć
• Gorączka, dreszcze, osłabienie

Niektóre rodzaje zakażeń mogą ujawnić się po tygodniach jako uporczywe czerwono-fioletowe guzki i mogą nie reagować na zwykłe leczenie. Szczegóły zawiera nasz artykuł „Zakażenie po zabiegach estetycznych”. Nie należy samodzielnie rozpoczynać przyjmowania antybiotyków; o rozpoznaniu i leczeniu powinien zdecydować lekarz.

Czy przez PRP można zarazić się HIV lub wirusowym zapaleniem wątroby?

Przy zabiegu wykonanym we właściwych warunkach, z użyciem jednorazowego sterylnego sprzętu i wyłącznie własnej krwi pacjenta, takiego ryzyka się nie oczekuje. Ryzyko pojawia się w miejscach, w których sprzęt jest używany wielokrotnie, probówki nie są opisywane, a zasady higieny nie są przestrzegane.

W raporcie opublikowanym w 2024 roku amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) opisały skupisko zakażeń HIV związanych z zabiegami PRP z mikronakłuwaniem, potocznie nazywanymi „wampirzym liftingiem”, w salonie kosmetycznym działającym bez zezwolenia. Dochodzenie wykazało, że niektóre elementy, które powinny być jednorazowe, przecierano alkoholem i używano ponownie, że nieopisane probówki z krwią przechowywano w tej samej lodówce co żywność oraz że nie prowadzono dokumentacji klientów. Raport podkreśla, że wcześniej nie udokumentowano przeniesienia HIV przez iniekcje kosmetyczne.

Zdarzenie to pokazuje, że bardziej niż samo PRP decydujące jest to, gdzie i w jaki sposób wykonuje się zabieg. Podobne ryzyko dotyczy także innych zakażeń przenoszonych przez krew, takich jak wirusowe zapalenie wątroby typu B i typu C.

Czy PRP w twarz może spowodować okluzję naczynia i utratę wzroku?

Tak, choć bardzo rzadko. W literaturze medycznej opisano pacjentów, u których bezpośrednio po wstrzyknięciach PRP w twarz, zwłaszcza w okolicę między brwiami (gładziznę), doszło do nieodwracalnej utraty wzroku z powodu zamknięcia tętnicy oka. W jednym przypadku stwierdzono także zamknięcie naczyń krwionośnych mózgu. W części tych doniesień podano, że wstrzyknięcia wykonywały osoby niebędące lekarzami.

W przeglądzie systematycznym zbierającym te przypadki stwierdzono, że wszystkie opisane przypadki utraty wzroku były związane z wstrzyknięciami PRP w twarz i że nie odnotowano przypadków związanych z PRP w skórę głowy ani z powierzchownym mikronakłuwaniem. Dokładna przyczyna (wstrzyknięta objętość, szybkość wstrzyknięcia lub inne czynniki wywołujące krzepnięcie) nie została jeszcze wyjaśniona.

Objawy ostrzegawcze są podobne do objawów okluzji naczynia po wypełniaczu: nagłe zaburzenia widzenia, ból oka, zblednięcie skóry lub sinofioletowe przebarwienie rozprzestrzeniające się siateczkowato. Szczegóły dotyczące tych objawów zawiera nasz artykuł „Kiedy po wypełniaczu jest to stan nagły?”. Istnieje jedna ważna różnica: enzym rozpuszczający stosowany w przypadku wypełniaczy z kwasem hialuronowym nie działa w przypadku PRP, dlatego zapobieganie i szybkie uzyskanie pomocy w nagłym przypadku są szczególnie ważne.

Normalne, do konsultacji z lekarzem czy stan nagły?

Czy ryzyko PRP jest takie samo dla skóry głowy i twarzy?

Nie, ryzyko zależy od okolicy. Przy PRP w skórę głowy najczęstszymi problemami są ból, uczucie napięcia, przemijający ból głowy i niewielkie krwawienie; w tej okolicy nie opisano przypadków utraty wzroku. Natomiast wstrzyknięcia w twarz, zwłaszcza w okolicach, których naczynia łączą się z naczyniami oka, takich jak okolica między brwiami, wokół nosa i wokół oczu, wiążą się z ryzykiem okluzji naczynia, nawet jeśli rzadkim.

W metodach, w których PRP nakłada się na skórę w połączeniu z mikronakłuwaniem, nakłucia nie są tak głębokie jak przy wstrzyknięciu; nie opisano przypadków okluzji naczynia. Ponieważ jednak również ta metoda tworzy wiele drobnych nakłuć, najważniejszym warunkiem bezpieczeństwa jest to, aby końcówka urządzenia i cały sprzęt były sterylne i jednorazowe. W okolicach o cienkiej skórze, na przykład wokół oczu, obrzęk i siniaki mogą być wyraźniejsze.

Co może zrobić lekarz?

Lekarz najpierw przeprowadzi badanie i zapyta, kiedy wykonano zabieg, w jakiej okolicy i w jakich warunkach. W zależności od sytuacji może rozważyć następujące postępowanie:

• W przypadku spodziewanych skutków ubocznych: obserwacja i zalecenia dotyczące pielęgnacji.
• W razie podejrzenia zakażenia: w razie potrzeby pobranie materiału na posiew i leczenie dobrane przez lekarza; drenaż ropnia, jeśli jest obecny.
• W razie podejrzenia, że zabieg wykonano w niesterylnych warunkach lub wielokrotnie używanym sprzętem: badania w kierunku zakażeń przenoszonych przez krew i w razie potrzeby skierowanie do lekarza odpowiedniej specjalizacji.
• W razie podejrzenia okluzji naczynia: pilna ocena i szybka interwencja we współpracy z takimi specjalizacjami jak okulistyka i neurologia.

Co można zrobić w domu i czego należy unikać?

• Należy stosować się do zaleceń pozabiegowych lekarza; w pierwszym dniu nie dotykać ani nie pocierać okolicy zabiegowej i nie nakładać makijażu.
• Jeśli potrzebny jest lek przeciwbólowy, należy zapytać lekarza, który można stosować; niektóre leki przeciwbólowe mogą nasilać powstawanie siniaków.
• Warto zapisywać wszelkie zmiany z datą i zdjęciem; należy zachować nazwę miejsca, w którym wykonano zabieg, oraz jego datę.

Czego nie należy robić:

• O ile lekarz nie zaleci inaczej, nie masować okolicy ani nie stosować ciepła lub lodu.
• Nie wyciskać ani nie przekłuwać grudek przypominających pryszcze.
• Nie stosować na własną rękę antybiotyków ani kremów ze sterydami.
• Nie odstawiać ani nie zmieniać samodzielnie leku rozrzedzającego krew.

Jak zmniejszyć ryzyko

• Zabieg powinien wykonać lekarz w placówce medycznej posiadającej zezwolenie; nie należy godzić się na pobieranie i przetwarzanie krwi w takich miejscach jak domy, hotele czy salony fryzjerskie.
• Należy zapytać, czy jednorazowy, sterylny zestaw w systemie zamkniętym zostanie otwarty w obecności pacjenta.
• Należy sprawdzić, czy na probówce z krwią widnieje imię i nazwisko pacjenta; upewnić się, że przygotowane osocze pochodzi z własnej krwi.
• Należy zapytać, czy końcówka igłowa urządzenia do mikronakłuwania jest jednorazowa.
• Należy poinformować lekarza o lekach rozrzedzających krew, suplementach, chorobach krwi, opryszczce i każdej aktywnej infekcji.
• W przypadku rozważania wstrzyknięć w twarz należy zapytać lekarza o ryzyko naczyniowe w tej okolicy i o to, co zostanie zrobione w sytuacji nagłej.

Przy wyborze miejsca zabiegu pomocny może być nasz artykuł „Wybór kliniki i lekarza medycyny estetycznej: 10-punktowa lista kontrolna bezpieczeństwa”.

Gdzie wiedza naukowa jest ograniczona?

Metody przygotowania PRP różnią się w zależności od ośrodka, a dużych badań, które systematycznie rejestrowałyby skutki uboczne, jest niewiele. Okluzja naczynia i utrata wzroku są znane wyłącznie z opisów przypadków; nie wiadomo dokładnie, jak często występują. Dlatego określenie „bardzo rzadko” nie oznacza konkretnej częstości, lecz odzwierciedla fakt, że obecna wiedza jest ograniczona. W miarę pojawiania się nowych danych zalecenia zawarte w tym artykule również mogą zostać zaktualizowane; najrozsądniej jest omówić wszystkie pytania z lekarzem przed zabiegiem.