Mit: „Zimą i w pochmurne dni krem z filtrem nie jest potrzebny” — co mówi nauka?

Krótka odpowiedź: ochrona przeciwsłoneczna często jest potrzebna także zimą i w pochmurne dni. Chmury nie blokują całego promieniowania ultrafioletowego; śnieg zwiększa ekspozycję, odbijając światło. Promieniowanie UVA, które przyspiesza starzenie się skóry, występuje przez cały rok i może przenikać przez szyby okienne. W miesiącach zimowych natężenie promieniowania słonecznego jest na ogół mniejsze niż latem; ochrona jest jednak szczególnie ważna dla osób ze skłonnością do przebarwień, takich jak melasma, dla osób, które niedawno przeszły zabieg z zakresu medycyny estetycznej, oraz dla osób przebywających w miejscach ośnieżonych lub położonych wysoko.

Co zawiera światło słoneczne?

Promieniowanie ultrafioletowe (UV) docierające ze słońca dzieli się, z punktu widzenia skóry, na dwie główne grupy. Promieniowanie UVB działa głównie na powierzchnię skóry i jest główną przyczyną oparzeń słonecznych. Jego natężenie wyraźnie zmienia się w zależności od pory roku, pory dnia i położenia geograficznego; zimą maleje.

Promieniowanie UVA dociera natomiast do głębszych warstw skóry. Odgrywa ważną rolę w związanym ze słońcem starzeniu się skóry, takim jak zmarszczki, utrata elastyczności i przebarwienia. Natężenie UVA nie waha się w zależności od pory roku tak bardzo jak natężenie UVB. Oba rodzaje promieniowania wiążą się z ryzykiem nowotworów skóry.

Czy chmury zatrzymują słońce?

Chmury zmniejszają ciepło i jasność słońca bardziej, niż to odczuwamy; promieniowanie ultrafioletowe zatrzymują jednak znacznie mniej skutecznie. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że cienka warstwa chmur może przepuszczać większość promieniowania UV. Grube, gęste chmury chronią w większym stopniu.

Ponieważ w chłodny, pochmurny dzień słońce nie wydaje się silne, można dłużej przebywać na zewnątrz bez ochrony. Może to prowadzić do nieoczekiwanych oparzeń słonecznych, a z czasem do kumulacji uszkodzeń posłonecznych.

Czy światło słoneczne działa także przez szybę?

Zwykła szyba okienna zatrzymuje większość promieniowania UVB, ale przepuszcza znaczną część promieniowania UVA. W publikacjach medycznych opisano, że u osób, które przez długi czas pracują przy oknie lub codziennie pokonują samochodem długie trasy, uszkodzenia posłoneczne mogą być wyraźniejsze po tej stronie twarzy i na tym ramieniu, które są zwrócone ku oknu.

Dlatego w przypadku całodziennego siedzenia przy oknie lub długiego prowadzenia samochodu pomocne może być rozważenie ochrony przeciwsłonecznej także w miesiącach zimowych.

Śnieg i wysokość zwiększają ekspozycję

Świeży śnieg odbija większość promieniowania ultrafioletowego. Oznacza to, że skóra jest narażona na światło padające zarówno z góry, jak i od dołu. Ponadto wraz ze wzrostem wysokości maleje filtrujące działanie atmosfery, a natężenie promieniowania UV rośnie.

Podczas takich aktywności jak jazda na nartach czy wędrówki górskie może dojść do poważnych oparzeń słonecznych, mimo że jest zima. W takich warunkach ważne jest, aby chronić nie tylko skórę, ale także oczy, stosując odpowiednie okulary przeciwsłoneczne.

Kto powinien zachować większą ostrożność zimą?

• Osoby z melasmą lub skłonnością do przebarwień: melasma może ciemnieć nawet przy niewielkiej ilości światła słonecznego. Uważa się też, że wpływ na melasmę może mieć również światło widzialne. Szczegóły zawiera nasz artykuł „Przebarwienia skóry i melasma”.
• Osoby, które niedawno przeszły zabieg laserowy, peeling chemiczny lub podobny zabieg: po zabiegu skóra jest bardziej wrażliwa na słońce, a ekspozycja bez ochrony może zwiększać ryzyko przebarwień. Ogólne zasady zawiera artykuł „Pielęgnacja po zabiegach medycyny estetycznej”.
• Osoby w trakcie serii zabiegów depilacji laserowej: opalona skóra zwiększa ryzyko oparzeń i zmian zabarwienia. Szczegóły zawiera nasz artykuł „Depilacja laserowa”.
• Osoby przyjmujące leki, które mogą wywoływać nadwrażliwość na światło: niektóre antybiotyki, niektóre leki stosowane w leczeniu trądziku i inne leki mogą uwrażliwiać skórę na słońce. W sprawie konkretnego leku należy zapytać lekarza lub farmaceutę.
• Osoby, które w przeszłości chorowały na nowotwór skóry, lub osoby o jasnej karnacji, które łatwo ulegają oparzeniom

Jak chronić się przed słońcem zimą?

Jako praktyczną wskazówkę Światowa Organizacja Zdrowia zaleca ochronę przeciwsłoneczną, gdy indeks UV wynosi 3 lub więcej. Indeks UV można sprawdzić w aplikacjach i serwisach pogodowych. W miesiącach zimowych na poziomie morza wartość ta przez większość dni może być niska; w górach, na śniegu i w okolicach południa może jednak wzrosnąć.

1. Należy sprawdzić indeks UV na dany dzień; szczególną ostrożność zachować w miejscach ośnieżonych i położonych wysoko.
2. W przypadku przebywania na zewnątrz należy nałożyć krem z filtrem o szerokim spektrum (chroniący przed UVA i UVB) na odsłonięte miejsca, takie jak twarz, uszy i dłonie.
3. W przypadku długiego przebywania na zewnątrz należy ponownie nakładać krem z filtrem w odstępach zalecanych przez lekarza lub w instrukcji produktu.
4. Krem z filtrem warto uzupełnić kapeluszem, okularami przeciwsłonecznymi i odpowiednią odzieżą.
5. W przypadku melasmy lub niedawno wykonanego zabiegu należy omówić z lekarzem indywidualny plan ochrony.

Podsumowanie

Mit, że zimą i w pochmurne dni krem z filtrem nie jest potrzebny, wynika z tego, że nie odczuwa się ciepła słońca. Tymczasem znaczna część promieniowania UV przenika przez chmury, UVA może przedostawać się także przez szyby okienne, a śnieg zwiększa ekspozycję. Poziom ochrony potrzebny w zimowe dni zależy od osoby, miejsca pobytu i wykonywanej aktywności. W przypadku skłonności do przebarwień lub niedawno wykonanego zabiegu zaleca się ustalenie planu ochrony wspólnie z lekarzem.