Günəşdən qoruyucu krem bələdçisi: necə seçməli, nə qədər çəkməli, nə qədər tez-tez yeniləməli?

Günəşdən qoruyucu krem niyə vacibdir?

Günəşdən gələn ultrabənövşəyi (UV) şüalar günəş yanığına, ləkələnməyə, dərinin erkən qocalmasına və dəri xərçənginə töhfə verir. Dermatologiya qurumları günəşdən qoruyucu kremi tək başına həll yolu kimi deyil, kölgə və geyimlə birlikdə istifadə olunan tədbir kimi təqdim edir. Müntəzəm istifadənin dərinin qocalmasına təsirini və qış aylarındakı vəziyyəti “Qışda və buludlu havada günəş kremi lazım deyil mifi” yazımızda araşdırmışıq; bu bələdçi isə seçim və istifadə təfərrüatlarına diqqət yetirir.

Bu yazıdakı ölçülər Amerika Dermatologiya Akademiyası (AAD), ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) və Birləşmiş Krallığın Milli Səhiyyə Xidməti (NHS) kimi qurumların əhaliyə yönəlik tövsiyələrindən götürülüb.

Günəşdən qoruyucu krem necə seçilir? Etiketi oxumaq

AAD və NHS qoruma faktoru ən azı 30 olan məhsulları tövsiyə edir; FDA-nın əhaliyə yönəlik səhifəsində aşağı hədd kimi ən azı 15 göstərilir. AAD-yə görə qoruma faktoru 30 olan məhsul düzgün miqdarda çəkildikdə UVB şüalarının təxminən 97 faizinin qarşısını alır; daha yüksək rəqəmlər bir qədər çoxunun qarşısını alır, lakin heç bir məhsul şüaların hamısını dayandırmır. Yüksək qoruma faktoru günəşdə daha uzun qalmaq olacağı və ya məhsulun daha az-az yenilənə biləcəyi demək deyil.

UVA qorunması ölkəyə görə müxtəlif şəkildə göstərilir: Bəzi ölkələrdə 'geniş spektr' ifadəsi, bəzilərində ulduz reytinqi və ya dairə içində UVA simvolu istifadə olunur. Əmin olmadıqda əczaçınızdan və ya həkiminizdən soruşa bilərsiniz.

FDA-ya görə 'suya davamlı' ifadəsi olan məhsullar sınaqdan keçirilməli və təsirin 40 dəqiqə, yoxsa 80 dəqiqə davam etdiyini etiketdə göstərməlidir. Üzəcək və ya tərləyəcəksinizsə, belə məhsul seçmək məntiqlidir; yenə də sudan çıxıb qurulandıqdan sonra məhsul yenilənməlidir.

Mineral filtr, yoxsa kimyəvi filtr?

Günəşdən qoruyucu kremlər tərkibindəki filtrlərə görə təxminən iki qrupa bölünür. Mineral (fiziki və ya qeyri-üzvi) filtrli məhsulların tərkibində sink oksid, titan dioksid və ya hər ikisi olur. Kimyəvi (üzvi) filtrli məhsullarda bu ikisi olmur; avobenzon, oktokrilen kimi başqa təsiredici maddələrdən istifadə olunur. Hər iki qrupu birlikdə ehtiva edən məhsullar da var.

AAD-yə görə hər iki qrup dəridə UV şüalarını udan qoruyucu təbəqə yaradır; mineral filtrlər şüaların bir hissəsini əlavə olaraq əks etdirir. Yəni aradakı fərq tez-tez danışıldığı qədər kəskin deyil. Dermatologiya mənbələri həssas dəridə və kiçik uşaqlarda mineral filtrli məhsulların daha az qıcıqlandıra biləcəyini qeyd edir. Mineral filtrlər dəridə ağ iz qoya bilər; kimyəvi filtrli məhsullar isə bəzi insanlarda göynəmə və ya qıcıqlanmaya səbəb ola bilər.

Hansı qrupun 'daha yaxşı' olduğu sualının hamı üçün keçərli tək cavabı yoxdur. Qorunmanı müəyyən edən məhsulun geniş spektrli olması, kifayət qədər miqdarda çəkilməsi və yenilənməsidir. Müntəzəm istifadə edə biləcəyiniz, dərinizi narahat etməyən məhsul sizin üçün uyğun olandır.

Rəngli günəşdən qoruyucu kremlər: görünən işıq və melazma

Günəş işığı yalnız ultrabənövşəyi şüalardan ibarət deyil; gözlə gördüyümüz işıq da dəriyə təsir edə bilər. Mövzunu araşdıran bir dermatologiya icmalına görə görünən işıq tünd dərili insanlarda piqmentasiyaya səbəb ola bilər və geniş spektrli günəşdən qoruyucu kremlər ultrabənövşəyi şüalardan qorusa da, görünən işığa qarşı kifayət qədər qoruma vermir. Həmin icmal məhsulun görünən işıqdan qoruya bilməsi üçün dəridə görünən olmalı olduğunu qeyd edir: Ağ iz qoymasın deyə çox kiçik hissəciklər şəklində istifadə olunan mineral filtrlər bu qorunmanı təmin etmir.

Rəngli günəşdən qoruyucu kremlər dəmir oksidləri və piqment şəklindəki titan dioksid sayəsində görünən işığa qarşı da qoruma təklif edir. İcmala və AAD-yə görə bu məhsullar melazma və iltihabdan sonrakı hiperpiqmentasiya kimi hallarda faydalı ola bilər. Burada diqqət edilməli iki məqam var: Hər rəngli məhsul eyni səviyyədə qoruma vermir və bu barədə istifadəçinin etiketdə baxa biləcəyi, qoruma faktoruna bənzər standart ölçü yoxdur. Ləkələnməyə meyliniz varsa, bu seçimi həkiminizdən soruşa bilərsiniz. Təfərrüatlar “Dəridə ləkələr və melazma” və “Tünd və qarabuğdayı dəridə lazer, IPL və kimyəvi pilinq” yazılarımızdadır.

Nə qədər günəşdən qoruyucu krem çəkilməlidir?

Etiketdə yazılan qorunma məhsul laboratoriyada müəyyən qalınlıqda çəkilərək ölçülür. AAD-yə görə bir çox insan etiketdəki qorunmaya çatmaq üçün lazım olan miqdarın yalnız 20–50 faizini çəkir.

• Bütün bədən: AAD və FDA yetkin insanın açıq qalan dərisini örtmək üçün təxminən 1 unsiya (təqribən 30 millilitr, kiçik bir qədəh dolusu) məhsul lazım olduğunu qeyd edir. NHS eyni miqdarı təxminən 6–8 çay qaşığı kimi təsvir edir. Bədən ölçüsü böyüdükcə lazım olan miqdar artır.
• Üz: AAD üz üçün ən azı 1 çay qaşığı qədər məhsul tövsiyə edir; bu, təxminən şəhadət və orta barmağın uzunluğu boyunca sıxılan məhsula uyğun gəlir.
• Vaxt: AAD və FDA məhsulun çölə çıxmazdan təxminən 15 dəqiqə əvvəl çəkilməsini tövsiyə edir. NHS isə uzun müddət günəşdə qalınacaqsa, çölə çıxmazdan 30 dəqiqə əvvəl və çıxmazdan dərhal əvvəl olmaqla iki dəfə çəkməyi tövsiyə edir.
• Dodaqlar: AAD dodaqlar üçün qoruma faktoru ən azı 30 olan dodaq qoruyucusu tövsiyə edir.

Nə qədər tez-tez yenilənməlidir?

AAD, FDA və NHS eyni nöqtədə birləşir: Açıq havada günəşdən qoruyucu krem təxminən iki saatdan bir, həmçinin üzdükdən, tərlədikdən və dəsmalla qurulandıqdan sonra yenilənməlidir. Bu, suya davamlı məhsullar üçün də keçərlidir. Səhər bir dəfə çəkilən məhsul bütün günü çöldə keçən gündə günortadan sonra eyni qorunmanı təmin etmir.

Günün böyük hissəsini qapalı məkanda keçirən insan üçün yeniləmə ehtiyacı fərqli ola bilər. Qurumların tövsiyələri açıq havadakı təsir üçün yazılıb; pəncərə kənarında işləmək, nahar fasiləsində çölə çıxmaq və ya melazma kimi bir vəziyyətin olması planı dəyişə bilər. Sizə uyğun qaydanı həkiminizlə danışa bilərsiniz.

Tez-tez edilən səhvlər

• Az çəkmək: Tez-tez rast gəlinən və qorunmanı nəzərəçarpan dərəcədə azaldan səhvdir.
• Yeniləməmək: AAD günəş yanığı alan insanların əsasən məhsulu yeniləmədiyini, az çəkdiyini və ya müddəti keçmiş məhsul istifadə etdiyini qeyd edir.
• Bəzi nahiyələri unutmaq: Qulaqlar, boyun, ənsə, ayaqların üstü, əllər və saçın seyrək olduğu baş dərisi tez-tez unudulur.
• Yalnız makiyaj məhsulundakı qorunmaya güvənmək: Tonal krem və ya nəmləndirici günəşdən qoruyucu krem üçün tövsiyə olunan miqdarda çəkilmədikdə etiketindəki qorunmanı təmin etməyə bilər.
• Müddəti keçmiş və ya istidə saxlanmış məhsuldan istifadə etmək: AAD və FDA üzərində tarix yoxdursa, məhsulun alındıqdan üç il sonra istifadə edilməməsini, rəngi və ya konsistensiyası dəyişən məhsulun atılmasını tövsiyə edir. Bəzi ölkələrdə qablaşdırmada açıldıqdan sonrakı istifadə müddətini göstərən simvol olur.
• Sprey məhsulu havaya püskürüb keçmək: AAD spreyin dəri parlayana qədər püskürülməsini və sonra əllə yayılmasını tövsiyə edir. FDA sprey məhsulların birbaşa üzə püskürülməməsini və yanar ola bildikləri üçün açıq alov yaxınlığında istifadə edilməməsini qeyd edir.

Kölgə, şlyapa və geyim: krem tək başına kifayət deyil

Heç bir günəşdən qoruyucu krem şüaların hamısının qarşısını almır. Buna görə qurumlar aşağıdakı tədbirləri günəşdən qoruyucu kremlə birlikdə tövsiyə edir.

• Günəşin dik düşdüyü saatlarda kölgədə qalmaq. AAD və FDA bu aralığı təxminən 10:00–14:00 kimi verir; NHS Birləşmiş Krallıq üçün 11:00–15:00 aralığını göstərir. Saatlar olduğunuz yerə və fəslə görə dəyişir. AAD-nin praktik ölçüsü belədir: Kölgəniz boyunuzdan qısadırsa, kölgə axtarın.
• Enli kənarlı şlyapa, uzunqol və sıx toxunmuş geyim. Bəzi geyimlərdə ultrabənövşəyi qorunma səviyyəsini göstərən etiket olur.
• Ultrabənövşəyi qorumalı günəş eynəyi.
• Su, qar və qum kimi işığı əks etdirən səthlərin yaxınlığında əlavə diqqət.
• Solyaridən çəkinmək.

Lazer, pilinq və digər prosedurlardan sonra günəşdən qoruyucu krem

Lazer, intensiv işıq, kimyəvi pilinq və mikroiynələmə kimi prosedurlardan sonra dəri bir müddət günəşə daha həssas olur; qorunmasız günəş ləkələnmə riskini artıra bilər. AAD lazer tətbiq olunan dərinin sağalana qədər günəşdən qorunmasını və prosedurdan əvvəl də qaralmaqdan çəkinilməsini tövsiyə edir.

Lakin prosedurdan dərhal sonrakı günlərdə dərinin səthi açıq və ya qıcıqlanmış ola bilər və hər məhsul bu dövrə uyğun deyil. Günəşdən qoruyucu kremə nə vaxt başlanacağına, hansı növ məhsulun istifadə olunacağına və ilk günlərdə yalnız kölgə və şlyapa ilə kifayətlənilib-kifayətlənilməyəcəyinə proseduru edən həkim qərar verir. Sizə verilən yazılı göstəriş bu bələdçidəki ümumi məlumatlardan üstün tutulur. Ümumi prinsiplər üçün “Tibbi estetik prosedurdan sonra qulluq” yazımıza, ləkə müalicəsi barədə düşünənlər üçün “Ləkə lazerləri” yazımıza baxa bilərsiniz.

Retinoid tərkibli məhsullar da dərini günəşə daha həssas edə bilər; bu məhsulları istifadə edənlər üçün gündüz günəşdən qorunma əlavə olaraq vacibdir. Təfərrüatlar “Retinoid bələdçisi” yazımızdadır.

Körpələr, uşaqlar və hamiləlik

AAD, FDA və NHS altı aydan kiçik körpələrin birbaşa günəş işığından uzaq tutulmasını və kölgə və geyimlə qorunmasını tövsiyə edir. FDA bu yaş qrupunda günəşdən qoruyucu krem istifadəsini tövsiyə etmir və istifadədən əvvəl həkimlə məsləhətləşməyi tələb edir; AAD isə kölgə və geyimin mümkün olmadığı hallarda az miqdarda, üstünlüklə mineral filtrli məhsulun istifadə oluna biləcəyini qeyd edir. Körpəniz üçün qərarı pediatrınızla verin.

Altı aydan böyük uşaqlarda qurumlar kölgə və geyimə əlavə olaraq geniş spektrli, suya davamlı günəşdən qoruyucu krem tövsiyə edir; AAD uşaqlarda mineral filtrli məhsulların həssas dərini daha az qıcıqlandıra biləcəyini qeyd edir.

Hamiləlikdə günəşdən qorunma xüsusilə bu dövrdə tez-tez rast gəlinən melazma baxımından əhəmiyyət daşıyır. Hamiləlikdə hansı məhsulun istifadə olunacağı barədə sizi narahat edən bir şey varsa, hamiləliyinizi izləyən həkimlə və ya dermatoloqla məsləhətləşin. Hamiləlikdə dəriyə qulluq və prosedurlar üçün “Hamiləlik və əmizdirmədə tibbi estetika” yazımıza baxa bilərsiniz.

Günəşdən qoruyucu kremlərin filtrləri təhlükəsizdirmi?

Son illərdə bəzi kimyəvi filtrlərin dəridən sorularaq qana keçdiyini göstərən tədqiqatlar ictimaiyyətdə narahatlıq yaradıb. FDA tədqiqatçılarının 2020-ci ildə dərc etdiyi randomizə olunmuş tədqiqatda 48 sağlam könüllüdə altı kimyəvi filtrin hamısı qanda FDA-nın əlavə təhlükəsizlik tədqiqatı tələb etmək üçün müəyyən etdiyi həddən yuxarı aşkarlanıb. Tədqiqat məhsulun bədənin böyük hissəsinə gündə bir neçə dəfə çəkildiyi intensiv istifadə şəraitində aparılıb.

Bu nəticənin nə demək olduğunu düzgün oxumaq lazımdır. Maddənin qana keçməsi onun zərərli olduğu demək deyil; yalnız təhlükəsizliyinin daha ətraflı araşdırılmalı olduğunu göstərir. Tədqiqatın müəllifləri nəticələrin insanların günəşdən qoruyucu krem istifadə etməkdən çəkinməli olduğunu göstərmədiyini açıq şəkildə qeyd edib. AAD-nin bildirdiyinə görə FDA da bu maddələrin təhlükəli olduğunu demir, istifadənin dayandırılmasını tövsiyə etmir, istehsalçılardan əlavə məlumat tələb edir.

Günəşin dəriyə zərəri yaxşı sənədləşdirilib; bəzi filtrlərin uzunmüddətli təhlükəsizliyi barədə isə araşdırmalar davam edir. Bu qeyri-müəyyənlik sizi narahat edirsə, günəşdən qoruyucu kremi dayandırmaq əvəzinə mineral filtrli məhsullara üstünlük verə, kölgə və geyimə daha çox önəm verə bilərsiniz. Hansısa məhsula qarşı qızartı, qaşınma və ya səpgi yaranarsa, istifadəni dayandırıb həkiminizə müraciət edin.