Strialar (dəridə çatlar): niyə yaranır, qırmızı və ağ strialar, hansı üsulun sübutu var?

Stria nədir?

Stria dərinin orta qatında (dermada) yerləşən və dəriyə möhkəmlik və elastiklik verən kollagen və elastin liflərinin cırılması nəticəsində yaranan bir iz növüdür. Dəri sürətlə dartıldıqda və ya kiçildikdə bu liflər zədələnir; sağalma zamanı xətt şəkilli izlər üzə çıxır. Ən çox qarın, döşlər, omba, bud, bel, kürək və qolların yuxarı hissəsində olur.

Strialar tibbi baxımdan zərərsizdir və yoluxucu deyil. Çox geniş yayılıb: hamiləlikdə yaranan striaların qadınların yarısından çoxunda müşahidə olunduğu bildirilir. Müalicə istəmək tamamilə şəxsi seçimdir; stria qulluq çatışmazlığının və ya laqeydliyin göstəricisi deyil.

Strialar niyə yaranır?

Striaların yaranmasında dərinin mexaniki dartılması qədər hormonlar və irsi meyillilik də rol oynayır. Eyni çəki artımı olan iki nəfərdən birində stria yaranıb digərində yaranmamasının səbəbi budur. Əsas səbəblər bunlardır:

• Hamiləlik: xüsusilə son aylarda qarın, döş və budlarda olur.
• Yeniyetməlikdə sürətli boy artımı: gənc oğlanlarda kürəkdə üfüqi xətlər, gənc qızlarda omba və budlarda strialar tez-tez olur və çox vaxt öz-özünə solur.
• Sürətli kökəlmə və ya sürətli arıqlama
• Əzələ kütləsinin qısa müddətdə artması (intensiv ağırlıq məşqləri)
• Uzunmüddətli kortizon qəbulu: güclü kortizonlu kremlərin eyni nahiyəyə uzun müddət çəkilməsi və ya ağızdan uzun müddət kortizon qəbulu dərini nazikləşdirir və striaya səbəb ola bilər.
• Ailə keçmişi: yaxın qohumlarında stria olan insanlarda ehtimal daha yüksəkdir.

Kortizonlu krem istifadə edərkən stria görsəniz, dərmanı özbaşına dayandırmayın; resepti yazan həkimə xəbər verin. Müalicənin necə davam etdiriləcəyinə həkiminiz qərar verir.

Stria nə vaxt altda yatan xəstəlikdən xəbər verə bilər?

Striaların böyük əksəriyyətinin arxasında heç bir xəstəlik yoxdur. Nadir hallarda orqanizmdə kortizol hormonunun artıqlığı (Kuşinq sindromu) və ya birləşdirici toxumaya təsir edən bəzi irsi vəziyyətlər (məsələn, Marfan sindromu) strialarla özünü göstərə bilər. Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur:

Bu əlamətlər təkbaşına diaqnoz demək deyil; qiymətləndirmə müayinə və lazım olduqda analizlərlə aparılır.

Qırmızı stria ilə ağ stria arasındakı fərq nədir?

Strialar zamanla mərhələ dəyişir. Hansı mərhələdə olmağınız hansı üsulun sınana biləcəyinə və nə qədər dəyişiklik gözləyə biləcəyinizə birbaşa təsir edir.

Qırmızı striaların öz-özünə solması sağalma deyil, mərhələ dəyişməsidir: rəng açılır, amma iz yerində qalır. Buna görə də hər hansı üsulun strianı 'keçirdiyi' təəssüratı bəzən yalnız təbii solmanın nəticəsidir. Elə bu səbəbdən tədqiqatlarda üsulların plasebo ilə müqayisə edilməsi vacibdir.

Strialara qarşı kremlər və yağlar striaların qarşısını alırmı?

Striaların qarşısını almaq məqsədilə satılan çoxlu krem, yağ və losyon var. Hamiləlikdə striaların qarşısını almaq üçün çəkilən məhsulları araşdıran Cochrane icmalı altı tədqiqatda ümumilikdə 800 qadının məlumatlarını qiymətləndirib və bu məhsullardan hər hansı birinin stria yaranmasının qarşısını aldığını göstərən yüksək keyfiyyətli sübut tapmayıb. Təsiredici maddə olan məhsullardan istifadə edənlərlə plasebo istifadə edən və ya heç nə istifadə etməyənlər arasında statistik əhəmiyyətli fərq aşkar edilməyib.

• Kakao yağı, zeytun yağı, badam yağı və E vitamini: tədqiqatlarda striaların qarşısını almadığı və mövcud strianı soldurmadığı görülüb.
• Centella asiatica ekstraktı və ya hialuron turşusu olan məhsullar: bəzi kiçik tədqiqatlarda profilaktik təsir bildirilib; lakin sübut məhduddur və nəticələr qəti deyil.
• Nəmləndirmə: dartılan dəridəki quruluğu və qaşınmanı azalda bilər. Bu, rahatlıq verir; onun stria yaranmasının qarşısını alacağını gözləmək olmaz.
• Günəşdə qaralma (bronzlaşma): strianı aradan qaldırmır; stria toxuması qaralmadığı üçün rəng fərqi daha da aydınlaşa bilər. Avtobronzlaşdırıcı losyonlar isə rəng fərqini müvəqqəti gizlədə bilər.

Qarşısını almaq həmişə mümkün deyil. Çəkinin mümkün qədər balanslı dəyişməsi stria ehtimalını azalda bilən yeganə məlum ümumi yanaşmadır; hamiləlikdə çəki artımının nə qədər olmalı olduğu isə hamiləliyinizi izləyən həkimlə danışılmalıdır. Hamiləlik dövrünə dair təfərrüatlar üçün “Hamiləlik və əmizdirmədə tibbi estetika” məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Hansı üsulların sübutu var?

Stria müalicəsini araşdıran icmalların ümumi nəticəsi belədir: çoxlu üsul sınanıb, bəziləri görünüşü azalda bilər, lakin heç biri strianı tamamilə aradan qaldırmır və güclü sübut azdır. Tədqiqatların çoxu kiçik, qısamüddətlidir və fərqli meyarlardan istifadə edir.

Tretinoin reseptlə verilən dərmandır; istifadə edilib-edilməyəcəyinə, hansı tezlikdə və nə qədər müddət tətbiq ediləcəyinə həkiminiz qərar verir. Hamiləlikdə və hamiləlik planlaşdırarkən istifadə olunmur; əmizdirmə dövründə isə istifadə etməzdən əvvəl həkiminizlə məsləhətləşin. Kosmetik məhsullardakı retinol üçün də eyni ehtiyat keçərlidir.

Həkimin apardığı prosedurların ümumiyyətlə kremlərdən daha effektiv olduğu qəbul edilir; yenə də gözlənilən nəticə strianın silinməsi deyil, daha az nəzərə çarpmasıdır. Prosedurların təfərrüatları üçün “Fraksion lazer”, “Mikroiynələmə” məqaləmizə və “Radiotezliklə dərinin sıxlaşdırılması və iynəli radiotezlik” məqaləsinə baxa bilərsiniz. Qarabuğdayı və tünd dəridə lazerdən sonra ləkə riski daha yüksək olduğundan “Tünd və qarabuğdayı dəridə lazer, IPL və kimyəvi pilinq” məqaləsi də yol göstərə bilər.

Prosedurların riskləri nələrdir?

Stria zərərsiz vəziyyət olduğu üçün seçilən üsulun riskləri gözlənilən faydadan böyük olmamalıdır. Lazer və iynəli tətbiqlərdən sonra qızartı və şişkinlik tez-tez olur və əsasən günlər ərzində keçir. Daha nadir hallarda rəngin tündləşməsi və ya açılması, yanıq, infeksiya və çapıq yarana bilər. Qabarıq çapığa meyilli insanlarda dərini zədələyən prosedurlar ayrıca qiymətləndirilməlidir; bu barədə “Çapıq və keloid” məqaləsinə baxa bilərsiniz.

Stria müalicəsində adətən bir neçə seans lazımdır və nəticələr yavaş üzə çıxır. Bir seansda strianı sildiyini və ya qəti nəticə verdiyini iddia edən tətbiqlərə ehtiyatla yanaşın.

Strialar tamamilə yox olurmu?

Xeyr. Stria bir iz növüdür və bu gün məlum olan heç bir krem, cihaz və ya prosedur onu tamamilə aradan qaldırmır. Real hədəf rəngin ətraf dəriyə yaxınlaşması və səthdəki çökəkliyin bir qədər azalmasıdır. Dəyişikliyin dərəcəsi strianın yaşından, enindən, yerləşdiyi nahiyədən və dəri rəngindən asılıdır.

• Yeni strialar zamanla öz-özünə də solur; heç nə edilməsə belə, illər ərzində daha az diqqət çəkir.
• Müalicə üçün ən uyğun dövr adətən strianın hələ qırmızı olduğu dövrdür.
• Köhnə, ağ strialarda kremlərdən aydın dəyişiklik gözləmək olmaz.
• Prosedurlarla əldə olunan yaxşılaşma mülayimdir; fotolarda görünən təəccüblü fərqlər işıq və bucaq fərqindən də qaynaqlana bilər.
• Çəki dəyişiklikləri və ya yeni hamiləliklə yeni strialar yarana bilər.

Strialara görə özünüzü daim pis hiss edirsinizsə, geyiminizi və ya sosial həyatınızı buna görə məhdudlaşdırırsınızsa, bunu həkiminizlə açıq danışmağınız faydalı olar. Bu mövzuda “Bədən qavrayışı və estetik prosedurlar” məqaləsi də kömək edə bilər.