«Το botox και τα fillers εθίζουν· όποιος ξεκινήσει δεν σταματά»: τι λέει η επιστήμη;

Σύντομη απάντηση: όχι, δεν προκαλούν εθισμό με τη σωματική έννοια. Η αλλαντική τοξίνη και τα fillers υαλουρονικού οξέος είναι προϊόντα που δρουν στην περιοχή όπου εφαρμόζονται· όταν διακόπτονται, δεν εμφανίζονται συμπτώματα στέρησης και το πρόσωπο δεν γίνεται χειρότερο από πριν. Επειδή η επίδρασή τους είναι παροδική, όσοι θέλουν να διατηρήσουν το αποτέλεσμα επαναλαμβάνουν τη θεραπεία· αυτό δεν είναι εθισμός. Αντίθετα, σε ορισμένους ανθρώπους η σταδιακή μετατόπιση της αντίληψης της εμφάνισης και η ολοένα αυξανόμενη επιθυμία για θεραπεία είναι πραγματικός κίνδυνος και πρέπει να αναγνωρίζεται.

Από πού προέρχεται η φήμη;

Η φήμη έχει τρεις πηγές. Η πρώτη είναι ότι οι θεραπείες αυτές επαναλαμβάνονται ανά τακτά διαστήματα· απ' έξω αυτό μπορεί να μοιάζει με 'αδυναμία να σταματήσεις'. Η δεύτερη είναι η διαφορά που βλέπει κανείς στον καθρέφτη όταν περάσει η επίδραση: αφού συνηθίσει για μήνες ένα πρόσωπο που φαίνεται πιο ξεκούραστο, η επιστροφή των παλιών γραμμών μπορεί να δημιουργήσει το αίσθημα 'έγινα χειρότερα από πριν'. Η τρίτη είναι ότι πράγματι υπάρχουν σε κοινή θέα άνθρωποι που κάθε φορά θέλουν περισσότερο και στο πρόσωπό τους έχει δημιουργηθεί εμφανώς υπερβολική όψη.

Οι δύο πρώτες είναι παρανόηση. Η τρίτη είναι πραγματική, αλλά η αιτία της δεν είναι το ίδιο το προϊόν· σχετίζεται με την αντίληψη και τη συμπεριφορά.

Τι σημαίνει εξάρτηση και υπάρχει σε αυτές τις θεραπείες;

Όταν στην ιατρική γίνεται λόγος για εξάρτηση από ουσίες, αναζητούνται χαρακτηριστικά όπως η ανοχή, δηλαδή η ανάγκη για ολοένα μεγαλύτερη ποσότητα ουσίας για την ίδια επίδραση, και τα σωματικά συμπτώματα στέρησης που εμφανίζονται όταν διακόπτεται η ουσία. Η αλλαντική τοξίνη μειώνει προσωρινά το νευρικό ερέθισμα προς τον μυ όπου εφαρμόζεται· το filler υαλουρονικού οξέος είναι ένα τζελ που δίνει όγκο στο σημείο όπου βρίσκεται και απορροφάται με τον χρόνο από τον οργανισμό. Για τα προϊόντα αυτά δεν έχει περιγραφεί κάποια δράση στον εγκέφαλο που να δημιουργεί αίσθημα ανταμοιβής ή εξάρτηση· όταν περνά η επίδρασή τους, δεν έχει αναφερθεί ούτε εικόνα στέρησης, όπως τρέμουλο, ανησυχία ή πόνος.

Δηλαδή η φράση 'όποιος ξεκινήσει δεν μπορεί να σταματήσει' δεν ισχύει από σωματική άποψη. Μπορείτε να σταματήσετε όποτε θέλετε· για να σταματήσετε δεν χρειάζεται καμία διαδικασία 'διακοπής' ή σταδιακής μείωσης του προϊόντος.

Είναι εθισμός η επανάληψη επειδή η επίδραση είναι παροδική;

Όχι. Σύμφωνα με δερματολογικές πηγές, η επίδραση της αλλαντικής τοξίνης στις γραμμές διαρκεί στους περισσότερους ανθρώπους περίπου τρεις έως τέσσερις μήνες. Η επίδραση των fillers υαλουρονικού οξέος διαφέρει ανάλογα με το προϊόν και την περιοχή και συνήθως μετριέται σε μήνες. Και οι υγειονομικές αρχές αναφέρουν ότι στα απορροφήσιμα fillers, για να διατηρηθεί η επιθυμητή επίδραση, μπορεί να χρειαστεί επανάληψη της θεραπείας μετά από κάποιο διάστημα.

Από αυτή την άποψη, η επανάληψη μοιάζει με τη βαφή μαλλιών ή τον καθαρισμό δοντιών ανά τακτά διαστήματα: το αποτέλεσμα είναι παροδικό και όποιος θέλει να διατηρηθεί επαναλαμβάνει τη θεραπεία. Το να κάνει κανείς κάτι τακτικά δεν το μετατρέπει σε εθισμό. Καθοριστική δεν είναι η συχνότητα, αλλά το αν το άτομο διατηρεί τον έλεγχο σε αυτό.

Εδώ υπάρχει ένα σημείο στο οποίο πρέπει να είμαστε ειλικρινείς: οι υγειονομικές αρχές αναφέρουν ότι η ασφάλεια της επανειλημμένης χρήσης fillers για πολλά χρόνια δεν έχει αξιολογηθεί με ελεγχόμενες μελέτες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η επανάληψη είναι επιβλαβής· είναι όμως καλός λόγος ώστε τα διαστήματα και η ποσότητα να καθορίζονται κάθε φορά με βάση την εξέταση και όχι τη συνήθεια. Για τα χαρακτηριστικά των προϊόντων μπορείτε να δείτε το άρθρο μας «Filler ή αλλαντική τοξίνη: οι διαφορές και σε τι χρησιμοποιείται το καθένα».

Αν σταματήσετε, θα γίνει το πρόσωπο χειρότερο από πριν;

Όχι. Όταν περάσει η επίδραση της αλλαντικής τοξίνης, ο μυς αρχίζει πάλι να κινείται και οι γραμμές έκφρασης επιστρέφουν με τον χρόνο στην κατάσταση που είχαν πριν από τη θεραπεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γραμμές 'χειροτέρεψαν', αλλά ότι τελείωσε η παροδική επίδραση. Δερματολογικές πηγές αναφέρουν ότι οι επαναλαμβανόμενες εφαρμογές μπορεί να λεπτύνουν τον μυ και ότι αυτό μπορεί να κάνει την επίδραση να διαρκεί περισσότερο. Μια ανασκόπηση για το θέμα αναφέρει επίσης ότι η λέπτυνση του μυός λόγω αλλαντικής τοξίνης είναι παροδική και αναστρέφεται όταν διακοπεί η εφαρμογή.

Παρόμοια ισχύει και για τα fillers. Το θέμα αυτό το εξετάσαμε αναλυτικά στο άρθρο μας «Αν σταματήσετε τα fillers, το πρόσωπο θα πέσει περισσότερο από πριν»: δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα που να δείχνουν ότι η διακοπή των fillers κάνει το πρόσωπο να χαλαρώσει περισσότερο από πριν. Αυτό που παραπλανά είναι η σύγκριση. Στα χρόνια που συνεχίζονται οι θεραπείες, προχωρά και η ηλικία· η εικόνα μετά τη διακοπή πρέπει να συγκρίνεται με την ηλικία εκείνης της στιγμής και όχι με φωτογραφίες πριν από χρόνια.

Όταν αποφασίσετε να σταματήσετε, δεν χρειάζεται να κάνετε κάτι· αρκεί να μην κάνετε νέα εφαρμογή. Η επίδραση της αλλαντικής τοξίνης μειώνεται από μόνη της μέσα σε μήνες. Και το filler υαλουρονικού οξέος απορροφάται με τον χρόνο· για filler που δεν βρίσκεται στη σωστή θέση ή προκαλεί ενόχληση χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.

Ο πραγματικός κίνδυνος: μετατόπιση της αντίληψης και ολοένα αυξανόμενη επιθυμία για θεραπεία

Εδώ βρίσκεται η αληθινή πλευρά της φήμης. Όποιος συνηθίσει τη νέα του εμφάνιση, μετά από λίγο τη θεωρεί 'συνηθισμένη' και το ίδιο αποτέλεσμα δεν του αρκεί πια. Σε αυτή την κατάσταση, που στη βιβλιογραφία ονομάζεται μετατόπιση της αντίληψης, το μέτρο του 'φυσικού προσώπου' στο μυαλό του ατόμου αλλάζει χωρίς να το αντιληφθεί.

Σε μια ποιοτική μελέτη βασισμένη σε συνεντεύξεις με 24 γυναίκες που είχαν κάνει filler χειλιών σε εμφανώς υπερβολικό βαθμό, αναδείχθηκαν τέσσερα κύρια θέματα: η κανονικοποίηση του filler χειλιών, η μετατόπιση της αντίληψης από την επανειλημμένη έκθεση σε εικόνες μεγάλων χειλιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η πεποίθηση ότι τα μεγάλα χείλη θα φέρουν κοινωνικά και οικονομικά οφέλη και η σχέση μεταξύ ψυχικής υγείας και επαναλαμβανόμενης αναζήτησης θεραπειών. Πρόκειται για μια μικρή και σκόπιμα επιλεγμένη ομάδα· δεν μπορεί να γίνει γενίκευση για όλους όσοι κάνουν fillers και δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Ωστόσο είναι πολύτιμη για την κατανόηση του μηχανισμού.

Η μετατόπιση της αντίληψης μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο όποιον κάνει τη θεραπεία, αλλά και το περιβάλλον του και τον επαγγελματία που την εφαρμόζει· το μάτι που βλέπει συνεχώς τροποποιημένα πρόσωπα μπορεί να αρχίσει να τα θεωρεί συνηθισμένα. Γι' αυτό ένας γιατρός που ενεργεί με μέτρο και μπορεί, όταν χρειάζεται, να πει 'αυτό αρκεί' αποτελεί σημαντική δικλίδα ασφαλείας. Για λεπτομέρειες ειδικά για τα χείλη μπορείτε να δείτε το άρθρο μας «Filler χειλιών».

Υπάρχει και μια διαφορετική, πιο σοβαρή κατάσταση. Αν το άγχος για την εμφάνιση καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας, περιορίζει τη ζωή και δεν μειώνεται με τις θεραπείες, μπορεί να πρόκειται για τη σωματική δυσμορφική διαταραχή, ένα πρόβλημα ψυχικής υγείας που αντιμετωπίζεται θεραπευτικά. Η κατάσταση αυτή είναι συχνότερη σε όσους ζητούν αισθητικές θεραπείες σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, και οι έρευνες δείχνουν ότι στην περίπτωση αυτή οι αισθητικές θεραπείες συνήθως δεν απαλύνουν το άγχος. Λεπτομέρειες υπάρχουν στο άρθρο μας «Εικόνα σώματος και αισθητικές θεραπείες».

Ποια σημάδια είναι προειδοποιητικά;

Τα παρακάτω δεν είναι διαγνωστικά κριτήρια, αλλά σημάδια για να σταματήσετε, να το σκεφτείτε και να μιλήσετε με τον γιατρό σας.

Αν μερικά από αυτά τα σημάδια σας φαίνονται γνώριμα, αυτό δεν είναι λόγος να κατηγορείτε τον εαυτό σας, αλλά λόγος να μιλήσετε με έναν γιατρό ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Αν έχετε σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας, καλέστε αμέσως το 112 (ή τον τοπικό αριθμό έκτακτης ανάγκης) ή πηγαίνετε στο πλησιέστερο τμήμα επειγόντων.

Τι μπορείτε να κάνετε για να διατηρείτε τον έλεγχο;

• Στην πρώτη εξέταση συζητήστε με τον γιατρό σας τον στόχο σας και το πού θα σταματήσετε· ακολουθήστε το πλάνο με βάση αυτόν τον στόχο και όχι την επιθυμία της στιγμής.
• Καθορίστε τον χρόνο της επανάληψης με βάση τα ευρήματα της εξέτασης και όχι με βάση το ημερολόγιο ή τις ανακοινώσεις.
• Αποφασίστε κοιτάζοντας τον καθρέφτη· μην παίρνετε ως μέτρο φιλτραρισμένες εικόνες ή το πρόσωπο κάποιου άλλου.
• Οι φωτογραφίες ιατρικού αρχείου πριν και μετά τη θεραπεία που τραβά η μονάδα σάς βοηθούν να θυμάστε από πού ξεκινήσατε.
• Ακούστε την ειλικρινή γνώμη ενός οικείου προσώπου που εμπιστεύεστε.
• Προτιμήστε έναν γιατρό που μπορεί να πει 'όχι'· ένας επαγγελματίας που αποδέχεται κάθε αίτημα χωρίς ερωτήσεις δεν σας προστατεύει.
• Μη διστάζετε να κάνετε διάλειμμα· το διάλειμμα δεν χαλάει το αποτέλεσμα, απλώς αφήνει την επίδραση να μειωθεί.

Το θέμα των θεραπειών που ξεκινούν σε νεαρή ηλικία και γίνονται συνήθεια το εξετάζουμε στα άρθρα μας «Το botox σε νεαρή ηλικία προλαμβάνει τις ρυτίδες» και «Αισθητική ιατρική σε εφήβους».

Συμπέρασμα

Η αλλαντική τοξίνη και τα fillers υαλουρονικού οξέος δεν προκαλούν σωματικό εθισμό· όταν διακόπτονται, δεν υπάρχει στέρηση και το πρόσωπο δεν γίνεται χειρότερο από πριν. Η επανάληψη των θεραπειών οφείλεται στο ότι η επίδραση είναι παροδική. Αυτό που χρειάζεται προσοχή δεν είναι το ίδιο το προϊόν, αλλά η αντίληψη που μπορεί να μετατοπιστεί με τον χρόνο: όταν αυξάνεται η επιθυμία για πιο συχνές θεραπείες, μεγαλύτερη ποσότητα και περισσότερες περιοχές, πρέπει να σταματήσετε και να το αξιολογήσετε. Ένα συγκρατημένο πλάνο, διαστήματα που βασίζονται στην εξέταση και ένας γιατρός που μπορεί να πει 'αρκεί' όταν χρειάζεται μειώνουν αυτόν τον κίνδυνο.